Những chuyện ít biết về nhà Tây nguyên học Jacques Dournes

Những chuyện ít biết về nhà Tây nguyên học Jacques Dournes

Gần 100 năm sau khi Pierre Dourisboure đến truyền giáo ở Kontum (1849), có vị linh mục trẻ tên là Jacques Dournes, được phái sang Sài Gòn tập sự, đã gắn bó với miền đất Tây Nguyên này như nhà của mình.Năm 1947, Dournes về vùng Kala, gần Di Linh (Lâm Đồng) truyền đạo và chuyên tâm học ngôn ngữ của người bản địa. Dournes gắn bó với người Srê gần chín năm thì bị triệu hồi về Pháp vào năm 1954 vì tội “xao lãng mục vụ”. Năm 1955, Dournes trở lại Tây Nguyên, nơi có tộc người Jörai cư trú. Dournes sống ở đó 11 năm trước khi bị buộc phải rời khỏi Việt Nam năm 1970, khiến ông vô cùng đau đớn. Dournes cắm mình ở Tây Nguyên gần ¼ thế kỷ, vậy mà ông cho là còn quá ít, rằng mình đến vùng Jörai quá muộn. Ông chú tâm học tiếng bản xứ, không dùng phiên dịch, vì ông hiểu rằng chiều sâu nhất của truyền thống văn hóa Jörai là văn hóa truyền khẩu. Ông phải nói như người bản địa thay vì dùng phiên dịch, điều tối kị đối với một nhà dân tộc học.Nhà Tây nguyên học Jacques DournesẢnh: Hội Thừa sai Hải ngoại ParisVì người Tây Nguyên, vì say mê tập quán và văn hóa vùng đất này, Dournes muốn bỏ lại tất cả những gì ông có, rời bỏ cội rễ, kể cả quê hương. Dournes dường như “bắt rễ” với người Thượng và giữ thế đứng ngoài xã hội chính thống để tự do quan sát. Chính vì vậy, trong một cuộc trả lời phỏng vấn Andrew Hardy, ông bảo rằng “Tôi hiểu cặn kẽ, từ mọi phía: phía Pháp, phía Việt Nam, và phía những người dân tộc thiểu số.” Dournes từng nói, “nếu người ta không dầm chân trần trong ruộng, thì sẽ không biết gì hết, bởi vì mọi sự diễn ra trong đầu con người.” Suy nghĩ, phản ứng, tư duy, mơ mộng đủ cả, khi bùn lên đến gối. Nghiên cứu thực địa, nghe-nói và sống như người bản địa là một phần của dân tộc học. Vì tất cả lẽ đó nên Dournes được gọi là nhà nhân học chân trần. Khi về Pháp, cũng là lúc không còn được đi chân trần trong bùn, sợi dây gắn kết ông với Tây Nguyên, nơi ông gọi là nhà, đã không còn. Tuy vậy, ông không thôi mộng mơ, mơ tưởng về miền Jörai.Dournes đến Việt Nam với tư cách là nhà truyền giáo tập sự, rời Việt Nam trong vài trò nhà dân tộc học chịu khó điền dã gần 25 năm nơi thực địa. Là nhà truyền giáo Cơ Đốc nhưng Dournes không cải đạo cho một ai ở Tây Nguyên, vì ông không muốn phá hủy nền văn hóa, tôn giáo nguyên thủy nơi này. Là người thích phiêu lưu cho nên Dournes xiêu lòng trước nền văn hóa sơ khai, lãng mạn và con người Tây Nguyên. Lịch sử, văn hóa, kinh tế và nền văn minh người Thượng vì thế là những chủ đề Dournes đặc biệt quan tâm, tìm hiểu và thể hiện qua các nghiên cứu của mình. Jacques Dournes có hai quê hương, nước Pháp là nơi ông sinh ra cũng là nơi ông sẵn sàng từ bỏ, Tây Nguyên là quê hương văn hóa, nơi ông gọi là nhà, nơi ông thuộc về.Nhà nhân học chân trầnDournes xuất bản khoảng 250 công trình (sách/báo) nghiên cứu về Tây Nguyên. Ông là tác giả có nhiều sách được dịch sang Việt ngữ nhất trong chủ đề này. Chưa đầy năm năm đến Việt Nam, Dournes xuất bản công trình dân tộc học đầu tiên được dịch sang Việt ngữ là Miền đất huyền ảo) ký bút danh Dam Bo - cái tên do nhóm người K'Ho Srê đặt. Cho đến khi bị trục xuất hẳn khỏi Việt Nam, Dournes đã xuất bản rất nhiều nghiên cứu về Tây Nguyên trên các tạp chí uy tín, trong số đó có thể kể đến Gỗ-Tre: Phương diện thực vật của thế giới Jörai. Giai đoạn 1972-1978, Dournes làm việc say mê, những công trình quan trọng nhất của ông về người K'Ho, Srê, Mạ, Jörai cũng ra đời trong khoảng thời gian này. Năm 1972, ông xuất bản Tọa độ: Cấu trúc gia đình và xã hội của người Jörai, vừa được Omega dịch sang Việt ngữ lần đầu. Từ việc lắng nghe người bản xứ đến nhu cầu tìm hiểu bản nguyên hay không gian sống và tinh thần của người Jörai, Dournes đã định nên cấu trúc quan trọng, gia đình và xã hội, của họ. Năm 1973, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại trường Sorbonne với đề tài Những bậc thầy lãnh thổ, nghiên cứu nhân học chính trị ở người Jörai. Đến năm 1977, ông cho xuất bản luận án dưới nhan đề Pötao: Une théorie du pouvoir chez les Indochinois Jörai (Pötao: Một lý thuyết về quyền lực ở người Jörai Đông Dương), ông đạt đến đỉnh cao trong sự nghiệp dân tộc học ở công trình này và qua đó xác lập được vị thế trong giới khoa học lúc bấy giờ. Một số tác phẩm của Jacques Dournes Ảnh: Nguyễn Quang DiệuMột năm sau, Dournes xuất bản công trình tuyệt vời khác, có lẽ là đỉnh cao cuối cùng của ông: Rừng, đàn bà, điên loạn: Đi qua miền mơ tưởng Joraï. Đó là một Joraï với hàng trăm huyền thoại - “những huyền thoại về cái hiện tại, những mộng mị của con người đang sống hôm nay”, một Joraï nguyên bản ở mãi trong ông và khiến ông hoài mơ tưởng. Cũng là một Joraï, thực tế lúc đó bên kia địa cầu, đã cải đạo, đã biến đổi từ tác động bên ngoài và cả bên trong đời sống xã hội của họ, một Joraï mà ông chua xót mỗi khi nghĩ về. Rừng, đàn bà, điên loạn là “một chứng nhân cho cách nghĩ, lối sống và quan niệm luyến ái của người Joraï từ góc nhìn của một người trong cuộc [J. Dournes].”Ngoài ra, còn tập sách ảnh về Tây Nguyên do Dournes chụp được xuất bản ở Việt Nam dưới nhan đề Xứ Joraï, và một cuốn sách viết về ông cùng các nội dung ông trả lời phỏng vấn năm 1992 có nhan đề Nhà nhân học chân trần: Nghe và đọc Jacques Dournes.Từ năm 1950, Dournes đã viết, và trở thành trích dẫn kinh điển, rằng “nếu phải hiểu để mà có thể yêu [Tây Nguyên], thì lại phải yêu để mà có thể hiểu.” Dournes yêu Tây Nguyên hơn tất thảy, hiểu tư duy Joraï và có lẽ Joraï hơn bất kỳ người Joraï thực thụ nào.

"Mẹ ơi! Con là con gì vậy? Không phải gái, cũng chẳng phải trai..."

11 năm qua, Hồng Hạnh luôn khao khát được sống như một người phụ nữ thực sự, gạt phăng "gã đàn ông" trong con người mình.

soha.vn
Xây dựng đề án phát triển sản phẩm du lịch đêm tại Việt Nam | VOV.VN

Xây dựng đề án phát triển sản phẩm du lịch đêm tại Việt Nam | VOV.VN

VOV.VN - Đề án “Phát triển sản phẩm du lịch đêm tại Việt Nam” cho rằng cần phải có loại hình vui chơi casino cho người Việt Nam, cũng như các khu vực hoạt động riêng về đêm để không xung đột với cuộc sống của người dân địa phương.

vov.vn
SUV điện Mercedes-Benz EQB chuẩn bị ra mắt

SUV điện Mercedes-Benz EQB chuẩn bị ra mắt

Thương hiệu ngôi sao 3 cánh sẽ giới thiệu mẫu xe điện gầm cao cỡ nhỏ tên EQB tại Triển lãm Ôtô Thượng Hải 2021.

news.zing.vn
Bộ Y tế cảnh báo hành vi gọi điện thoại 'bắt bệnh online'

Bộ Y tế cảnh báo hành vi gọi điện thoại 'bắt bệnh online'

Bộ Y tế khuyến cáo người dân nên thận trọng khi nhận được điện thoại của người tự xưng là nhân viên y tế và giới thiệu bán thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

news.zing.vn
Dàn tài tử đóng Tiêu Kiếm của Hoàn Châu cách cách: Kẻ ở ẩn, người ồn ào

Dàn tài tử đóng Tiêu Kiếm của Hoàn Châu cách cách: Kẻ ở ẩn, người ồn ào

Tiêu Kiếm là một nhân vật hay của Hoàn Châu cách cách. Vai diễn này được giao cho Chu Hoành Gia (phần 2) và Huỳnh Hiểu Minh (phần 3). Mỗi tài tử đều để lại dấu ấn riêng với người hâm mộ. Sau nhiều năm, cuộc sống họ giờ ra sao?

laodong.vn
Đọ nhan sắc hút hồn và tài kinh doanh của loạt nữ chủ nhân sở hữu dàn siêu xe cực đỉnh

Đọ nhan sắc hút hồn và tài kinh doanh của loạt nữ chủ nhân sở hữu dàn siêu xe cực đỉnh

Sắc vóc nóng bỏng, cá tính và đam mê siêu xe, Jessie Lương, Thanh Nguyễn hay Hương Baby đều có tài kinh doanh, sở hữu sự nghiệp đáng nể.

autopro.com.vn
Cách nấu bún bò Nam bộ của Tăng Thanh Hà

Cách nấu bún bò Nam bộ của Tăng Thanh Hà

Bún ăn với thịt bò xào, chan nước mắm ngọt kèm chút rau sống là món ưa thích của nhiều người dân miền Nam.

giadinh.net.vn
U70, NSND Như Quỳnh vẫn được chồng ân cần 'em có mệt lắm không?'

U70, NSND Như Quỳnh vẫn được chồng ân cần 'em có mệt lắm không?'

NSND Như Quỳnh cho biết bà hạnh phúc khi vẫn được theo nghiệp diễn ở tuổi 67. Ngoài ra, bà dành thời gian chăm sóc gia đình và luyện tập để có nhiều sức khỏe theo nghề.

giadinh.net.vn
Trước khi thành Quán quân The Voice, Đức Phúc từng bị loại thẳng khỏi Vietnam Idol

Trước khi thành Quán quân The Voice, Đức Phúc từng bị loại thẳng khỏi Vietnam Idol

Trước The Voice 2015, ít ai biết rằng Đức Phúc còn từng tham gia rất nhiều cuộc thi âm nhạc.

kenh14.vn
Đoàn giám sát của Hội đồng Bầu cử Quốc gia làm việc tại Đồng Tháp

Đoàn giám sát của Hội đồng Bầu cử Quốc gia làm việc tại Đồng Tháp

Công tác bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp, nhiệm kỳ 2021-2026 được tỉnh chuẩn bị đạt tiến độ theo kế hoạch đề ra.

vietnamplus.vn
Các tin khác
a
Xem thêm
Góc nhìn VNREVIEW
Tin mới nhất
Đọc nhiều nhất Phản hồi nhiều nhất

1 Nguyên nhân Vsmart dừng cuộc chơi dù doanh số tăng

2 Vụ Shark Phú "Anh quan tâm mỗi em thôi", nữ chính nói bình thường, dư luận vẫn thấy phản cảm

3 Hệ thống Vòm Sắt của Israel hoạt động như thế nào?

4 Nhìn lại một năm qua: COVID-19 đã thay đổi chúng ta… mãi mãi

5 Hệ thống đằng sau các bài đăng về coin của Ngọc Trinh, Kiều Minh Tuấn

Điểm tin tuần