[Thông điệp từ lịch sử] Phan Châu Trinh và tư duy “làm mới dân tộc”

[Thông điệp từ lịch sử] Phan Châu Trinh và tư duy “làm mới dân tộc”

Kinhtedothi - Những năm đầu thế kỷ XX, sau thất bại của phong trào Cần Vương, trước sự đàn áp và bóc lột của thực dân Pháp, sự yếu đuối bất lực của triều đình phong kiến nhà Nguyễn, đã xuất hiện nhiều xu hướng cải cách.Nổi bật nhất là Phan Bội Châu với chủ trương Đông du sang nước Nhật và Phan Châu Trinh với con đường Canh tân và Dân chủ hóa xã hội.Một cuộc đời dấn thân vì nướcPhan Châu Trinh sinh ngày 9/9/1872, người làng Tây Lộc, huyện Tiên Phước, phủ Tam Kỳ (nay thuộc xã Tam Lộc, huyện Phú Ninh), tỉnh Quảng Nam, hiệu là Tây Hồ Hy Mã, tự là Tử Cán.Phan Châu Trinh đỗ cử nhân năm 1900 và đỗ phó bảng năm 1901. Năm 1903, ông làm Thừa biện Bộ Lễ, cuối năm 1904 từ quan, rời Huế và bắt đầu dấn thân vào con đường đấu tranh yêu nước. Phan Châu Trinh với tư tưởng canh tân đất nước.Đầu năm 1905, ông cùng hai bạn học là Trần Quý Cáp và Huỳnh Thúc Kháng (cùng đỗ tiến sĩ năm 1904) làm một cuộc Nam du để xem xét tình hình và tìm bạn đồng chí hướng. Sau đó, Phan Châu Trinh ra Nghệ - Tĩnh, Thanh Hóa, Hà Nội để gặp gỡ và đàm đạo với các sĩ phu tiến bộ.Năm 1906, ông bí mật sang Quảng Đông (Trung Quốc) hội kiến Phan Bội Châu rồi cùng sang tìm hiểu công cuộc duy tân ở Nhật Bản, tiếp xúc với nhiều chính khách, có cả Lương Khải Siêu.Hè năm 1906, Phan Châu Trinh về nước, gửi một bức chữ Hán (quen gọi là Đầu Pháp chính phủ thư) cho Toàn quyền Paul Beau vạch trần chế độ phong kiến thối nát, yêu cầu nhà cầm quyền Pháp phải thay đổi thái độ và chính sách cai trị để dân Việt từng bước tiến lên văn minh.Sau đó, Phan Châu Trinh cùng Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp đi khắp tỉnh Quảng Nam và các tỉnh lân cận để vận động cuộc duy tân với tư tưởng dân quyền và phương châm "tự lực khai hóa”. Khẩu hiệu của phong trào lúc bấy giờ là: Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh. Phương thức hoạt động của phong trào là bất bạo động, công khai hoạt động nhằm khai hóa dân tộc, giáo dục ý thức công dân - tinh thần tự do, xây dựng cá nhân độc lập - tự chủ - có trách nhiệm với bản thân và xã hội, thay đổi tận gốc rễ nền văn hóa - tâm lý - tính cách - tư duy - tập quán của người Việt, phổ biến các giá trị của nền văn minh phương Tây như pháp quyền - dân quyền - nhân quyền - dân chủ - tự do - bình đẳng - bác ái, cải cách trên mọi lãnh vực, khuyến khích bỏ lối học từ chương, phát động phong trào học Quốc ngữ, mở mang công thương nghiệp, chấn hưng công nghệ, bỏ mê tín dị đoan... Năm 1907, ông cùng Phan Bội Châu và các đồng chí vận động thành lập Đông Kinh nghĩa thục ở Hà Nội - một trường học theo tư tưởng cải cách tiến bộ do Lương Văn Can làm hiệu trưởng, Nguyễn Quyền làm giám đốc. Sau đó, ở nhiều tỉnh lân cận cũng đã có mở các lớp dạy theo chương trình của Đông Kinh nghĩa thục. Ở Quảng Nam và các tỉnh miền Trung đã ra đời nhiều trường học, thư xã, thương hội, hội nghề nghiệp. Ông có Tỉnh quốc hồn ca cổ vũ phong trào duy tân. Tháng 3/1908, phong trào chống sưu thuế nổ ra ở Trung kỳ. Phan Châu Trinh cùng nhiều đồng chí trong phong trào Duy Tân bị buộc tội khởi xướng nên đều bị bắt. Ông bị kết án "trảm giam hậu, lưu tam thiên lý, ngộ xá bất nguyên" (tội chém nhưng chỉ giam lại, đày xa ba ngàn dặm, gặp ân xá cũng không cho về), rồi đày đi Côn Đảo.Nhờ dư luận trong nước và sự vận động của Hội Nhân quyền Pháp, tháng 8/1908, ông được đưa về đất liền nhưng buộc xuống Mỹ Tho chịu quản thúc. Ông viết thư cho Toàn quyền Đông Dương đòi được sang Pháp hoặc trở lại Côn Lôn. Nhân có nghị định về việc lập một nhóm giảng dạy chữ Hán tại Pháp, năm 1911, chính quyền Đông Dương cử một đoàn giáo dục Đông Dương sang Pháp, trong đó có ông và con trai là Phan Châu Dật.Sang Pháp, ông lập tức gửi Hội Nhân quyền Pháp bản điều trần về vụ trấn áp những người dân chống sưu thuế tại Trung Kỳ năm 1908 (Trung Kỳ dân biến thủy mạt ký).Ông cũng lên tiếng tố cáo tình trạng đối xử tồi tệ đối với tù nhân ở Côn Lôn, và nhờ Liên minh cầm quyền, Đảng Xã hội Pháp can thiệp nhằm giảm án cho các đồng chí của mình.Tại Pháp, ông tiếp xúc nhiều lần với những nhân vật cao cấp ở Bộ Thuộc địa để đưa ra những dự án cải tổ nền chính trị ở Việt Nam nhưng không có kết quả. Trong thời gian này, ông viết Pháp - Việt liên hiệp hậu chi Tân Việt Nam.Ngày 28/7/1914, thế chiến thứ nhất bùng nổ. Ngày 3/ 8, Đức tuyên chiến với Pháp. Nhân cơ hội này, nhà cầm quyền Paris gọi Phan Chu Trinh và luật sư Phan Văn Trường đi lính, nhưng hai ông phản đối rồi đều bị khép tội làm gián điệp cho Đức và bị bắt giam từ tháng 9/1914. Tháng 7/ 1915, vì không đủ bằng chứng buộc tội, chính quyền Pháp phải trả tự do cho hai ông.Ra tù, Phan Châu Trinh học nghề rửa ảnh rồi làm thuê cho các hiệu chụp ảnh để kiếm sống.Năm 1922, vua Khải Định sang Pháp dự đấu xảo Marseille, Phan Châu Trinh viết bức thư buộc tội vua Khải Định 7 điều (Thất Điều Trần) và bài Tỉnh quốc hồn ca mới lên án tình trạng tăm tối của xã hội Việt Nam và chính sách thuộc địa ở Việt Nam; cổ vũ đường lối cải cách dân chủ. Do hoạt động ở Pháp kết quả không khả quan, nhiều lần ông yêu cầu chính phủ Pháp cho ông trở về nước nhưng mãi đến năm 1925, khi thấy sức khỏe ông đã yếu, nhà cầm quyền Pháp mới chấp nhận. Khoảng thời gian này, ông viết cuốn Đông Dương chính trị luận.Ngày 29/5/1925, Phan Châu Trinh cùng Nguyễn An Ninh xuống tàu rời nước Pháp, ngày 26/ 6 cùng năm thì về tới Sài Gòn.Lúc này, tuy bị bệnh nhưng Phan Châu Trinh vẫn cố gắng diễn thuyết thêm hai đề tài là Ðạo đức và luân lý Đông Tây và Quân trị chủ nghĩa và dân trị chủ nghĩa.Ông mất lúc 21 giờ 30 ngày 24/3/ 1926. Đám tang của ông ở Sài Gòn ngày 4/4/1926 có hơn 6 vạn người tham dự. Bất chấp sự ngăn cản của chính quyền thực dân phong kiến, lễ truy điệu ông đã được tiến hành khắp cả nước, trở thành một phong trào chính trị cổ vũ tinh thần yêu nước của đồng bào, nhất là thanh niên, học sinh. Một tư duy “làm mới dân tộc”Trước Phan Châu Trinh đã từng có các kẻ sĩ nhận thấu nhu cầu canh tân đất nước và có nhiều nỗ lực như Đặng Nguyễn Trứ, Phạm Phú Thứ, Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Lộ Trạch… Nhưng các ông đã không thành công, vẫn chủ yếu xoay quanh chiến hay hòa, và những chính sách cải cách chưa thực sự toàn diện, triệt để. Trong nhiều nguyên nhân không thành công của các vị tiền bối, có lý do chưa nhận thức thực sự sâu sắc ở nguyên nhân con người và văn hóa Việt Nam, chưa nhận thức hết tầm quan trọng của vấn đề con người Việt Nam khi vẫn chưa thoát khỏi lối tư duy cảm tính của văn hóa làng xã để theo kịp nhu cầu mới, nhiệm vụ mới mà khúc ngoặt của đất nước và thời đại đặt ra.Với Phan Châu Trinh thì khác. Là người trong cuộc, lại có quá trình tiếp xúc, giao lưu quốc tế, ông có cái nhìn mới, sâu sắc và khách quan hơn về văn hóa, con người và tình thế lịch sử của Việt Nam. Không chỉ thấy những điều tốt đẹp mà ông còn thấy cả những nhược điểm của văn hóa và con người Việt Nam. Điều này đã giúp ông hình thành tư tưởng duy tân từ mục tiêu đến phương pháp hành động. Ông cho rằng phải thay đổi từ gốc rễ là con người để thay đổi xã hội và đất nước. Vấn đề cốt lõi là giáo dục để nâng cao dân trí và khả năng giác ngộ của Nhân dân để họ xác định trách nhiệm và quyền lợi, tự quyết định vận mệnh của mình và đất nước, từ đó xây dựng, phát triển đất nước theo một con đường mới phù hợp với sự phát triển của thời đại. Đó là con đường để tự lực tự cường, hội nhập vào thế giới văn minh chứ không cầu viện ngoại bang dùng bạo lực giành độc lập.Phan Châu Trinh đã tiếp thu nhiều yếu tố của Đặng Huy Trứ, Phạm Phú Thứ, Nguyễn Trường Tộ,Nguyễn Lộ Trạch… nhưng rõ rằng ở ông đã có sự phát triển xa hơn, toàn diện hơn, cụ thể hơn và trong thực tiễn đã triển khai thực hành được nhiều hơn. Ông đã phát động được một phong trào Duy tân và được sự hưởng ứng đông đảo của các tầng lớp Nhân dân trong cả nước. Phong trào đã trở thành những làn sóng yêu nước với nhiều hình thức biểu hiện từ chống sưu thuế ở Trung kỳ đến Đông Kinh nghĩa thục ở Hà Nội và các địa phương khác, góp phần cơ bản tạo nên định hướng vận động của xã hội đầu thế kỷ XX.Là người trong cuộc, lại có quá trình tiếp xúc, giao lưu quốc tế, Phan Châu Trinh có cái nhìn mới, sâu sắc và khách quan hơn về văn hóa, con người và tình thế lịch sử của Việt Nam. Không chỉ thấy những điều tốt đẹp mà ông còn thấy cả những nhược điểm của văn hóa và con người Việt Nam. Điều này đã giúp ông hình thành tư tưởng duy tân  từ mục tiêu đến phương pháp hành động. Ông cho rằng phải thay đổi từ gốc rễ là con người để thay đổi xã hội và đất nước.

Cô gái vùng cao xuất hiện vài giây trên VTV đã bất ngờ nổi đình đám trên MXH vì diện mạo xinh đẹp, ảnh đời thường thì càng nhìn càng cuốn hút

Cô gái vùng cao xuất hiện vài giây trên VTV đã bất ngờ nổi đình đám trên MXH vì diện mạo xinh đẹp, ảnh đời thường thì càng nhìn càng cuốn hút

Chỉ xuất hiện một đoạn rất ngắn trên sóng VTV, nhưng cô bé xinh đẹp người dân tộc đã nhanh chóng trở thành tâm điểm hot trên MXH.

afamily.vn
[Thông điệp từ lịch sử] Nguyễn Lộ Trạch - một tầm nhìn xa

[Thông điệp từ lịch sử] Nguyễn Lộ Trạch - một tầm nhìn xa

Kinhtedothi - Thực dân Pháp xâm lược Việt Nam trong bối cảnh nhà Nguyễn đang khủng hoảng toàn diện và ngày càng trầm trọng.

kinhtedothi.vn
[Audio] Khám phá phong tục ngày Tết của một số dân tộc Việt Nam

[Audio] Khám phá phong tục ngày Tết của một số dân tộc Việt Nam

54 dân tộc Việt Nam đều có những phong tục rất độc đáo để chào đón Năm mới - đón Tết cổ truyền, những phong tục đặc trưng riêng biệt đã tạo nên một bức tranh ngày Tết đa sắc màu và đầy thú vị.

vietnamplus.vn
Phong tục đón Tết của đồng bào Kháng Quỳnh Nhai

Phong tục đón Tết của đồng bào Kháng Quỳnh Nhai

Ngoài chuẩn bị lương thực, thực phẩm cho những ngày tết, có một phong tục, tập quán được bà con rất coi trọng đó là tục gội đầu tiễn năm cũ, đón năm mới.

kinhtedothi.vn
[Thông điệp từ lịch sử] Đặng Huy Trứ -  chủ chiến nhưng phải canh tân

[Thông điệp từ lịch sử] Đặng Huy Trứ - chủ chiến nhưng phải canh tân

Kinhtedothi - Trong bối cảnh bị thực dân Pháp xâm lược, triều đình nhà Nguyễn phân hóa giữa đánh hay hòa, Đặng Huy Trứ chủ trương kháng chiến nhưng trước hết phải canh tân đất nước để có tiềm lực và sức mạnh.

kinhtedothi.vn
[Thông điệp từ lịch sử] Vì sao tư tưởng canh tân của Nguyễn Trường Tộ không thành?

[Thông điệp từ lịch sử] Vì sao tư tưởng canh tân của Nguyễn Trường Tộ không thành?

Kinhtedothi - Nguyễn Trường Tộ (1830 - 1871) là một nhân vật lớn, lạ và hiếm của Việt Nam thế kỷ XIX.

kinhtedothi.vn
Tin tức, sự kiện nổi bật ngày 25-1

Tin tức, sự kiện nổi bật ngày 25-1

(HNMO) - Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng bầu Đoàn Chủ tịch; Đại hội XIII - dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển của Đảng, dân tộc, đất nước; Cảnh giác chiêu trò xuyên tạc tình hình kinh tế đất nước; Tân Tổng thống Mỹ cam kết tăng cường quan hệ với Anh và đồng minh... là những tin tức nổi bật ngày 25-1.

hanoimoi.com.vn
Gói, tặng hàng ngàn bánh chưng gửi tới đồng bào miền Trung đón Tết

Gói, tặng hàng ngàn bánh chưng gửi tới đồng bào miền Trung đón Tết

Từ ngày 29/1 đến ngày 1/2, tại Làng sẽ diễn ra các hoạt động đón Tết Tân Sửu 2021 và chương trình “Gói bánh chưng xanh cùng người nghèo ăn Tết”.

baotintuc.vn
[Thông điệp từ lịch sử] Lý Công Uẩn  dời đô để chấn hưng đất nước

[Thông điệp từ lịch sử] Lý Công Uẩn dời đô để chấn hưng đất nước

Kinhtedothi - Bắt đầu từ việc dời đô, kết hợp với cuộc cải cách khá toàn diện, Lý Công Uẩn và các hậu duệ đã thành công trong việc xây dựng nhà nước tập quyền quý tộc Phật giáo thịnh trị, nhanh chóng đưa Đại Việt trở thành quốc gia hùng mạnh.

kinhtedothi.vn
Phan Văn Trường: Trí thức của hai thế giới

Phan Văn Trường: Trí thức của hai thế giới

Phan Văn Trường (1876 - 1933) thuộc “thế hệ 1907”, theo cách phân chia của Giáo sư Trịnh Văn Thảo thì đây là thế hệ trí thức của hai thế giới (truyền thống và hiện đại, duy tân và bảo thủ) gồm những người sinh nửa sau thế kỷ 19, mà đại diện tiêu biểu nhất là Phan Châu Trinh và Phan Bội Châu.

thanhnien.vn
Các tin khác
a
Xem thêm
Góc nhìn VNREVIEW
Tin mới nhất
Đọc nhiều nhất Phản hồi nhiều nhất

1 Tạm biệt LG, một công ty sáng tạo đầy "điên rồ" trong ngành di động!

2 'Kiều': Khi đại kiệt tác văn học biến thành thảm họa trên màn ảnh rộng

3 Hoa anh đào Nhật bung nở sớm nhất trong 1.200 năm qua và đây là một dấu hiệu xấu

4 15 công dụng tuyệt vời của Baking Soda có thể bạn chưa biết

5 Tại sao sự thiếu hụt con chip chỉ có 1 USD đang gây ra khủng hoảng công nghệ toàn cầu?

Điểm tin tuần