thumbnail - Sự bất hòa nhận thức là gì, và nó ảnh hưởng như thế nào đến bộ não của chúng ta?
Thu Hà
Hà Nội

Sự bất hòa nhận thức là gì, và nó ảnh hưởng như thế nào đến bộ não của chúng ta?

Sự bất hòa về nhận thức (hay xung đột trong nhận thức) là một tình huống tâm lý trong đó niềm tin, thái độ và hành vi của một cá nhân trái ngược nhau. Não bộ trải qua hoạt động quan trọng để giải quyết sự bất hòa này (xung đột), thường là bằng cách thay đổi thái độ của con người để hành vi và niềm tin của họ một lần nữa hòa hợp.

Bất hòa nhận thức là gì?

Bạn hãy nghĩ lại về một buổi tối cuối tuần nào đó khi bạn còn đang là học sinh, bạn có bài tập về nhà vào ngày mai, nhưng cũng muốn xem một chương trình truyền hình đang rất hot. Bạn quyết định dẹp bài tập lại và chui ngay vào chiếc chăn ấm để xem chương trình yêu thích của mình. Tuy nhiên, khi đang xem nó, bạn có thể trải qua một cảm giác khó chịu, giống như một điều gì đó bất ổn. Bạn vẫn biết rằng mình nên làm bài tập về nhà và hoàn thành nó trước khi đi ngủ, nhưng chương trình vẫn không ngừng "cám dỗ" bạn. 

Rõ ràng có một sự mâu thuẫn rõ ràng giữa những gì bạn nghĩ bạn nên làm và những gì bạn thực sự đang làm, và sự mâu thuẫn này khiến bạn rất khó chịu. Cảm giác khó chịu này có một cái tên: sự bất hòa về nhận thức. 


Sự bất hòa nhận thức là gì, và nó ảnh hưởng như thế nào đến bộ não của chúng ta? 

Tất cả chúng ta đều có lỗi khi bỏ bài tập về nhà và xem một chương trình mới, nhưng không thể thoát khỏi cảm giác khó chịu

Khi hành động của chúng ta hoàn toàn đi trái ngược với suy nghĩ, sẽ có một sự bất hòa trong não của chúng ta tạo ra sự bất hòa này. Một ví dụ điển hình khác về một hoạt động tạo ra sự bất hòa về nhận thức chính là việc hút thuốc. Mọi người đều biết và hiểu rằng hút thuốc có hại cho sức khỏe, nhưng nhiều người vẫn có thói quen phổ biến này, tệ hơn nữa là nó rất khó bỏ. Biết rằng hút thuốc là một hoạt động không lành mạnh, nhưng không thể từ bỏ nó sẽ tạo ra sự bất hòa trong tâm trí. 

Một cơn ngứa sinh lý trên cơ thể khiến ta khó chịu còn có thể gãi để tạo ra cảm giác thoải mài hơn. Nhưng nếu "cơn ngứa" xảy ra trong bộ não của bạn thì sao. Bạn không thể "gãi" nó được, tuy nhiên, chúng ta có một số mẹo để giải quyết cảm giác khó ở do những loại cảm xúc mâu thuẫn này mang lại.

Khám phá sự bất hòa về nhận thức

Leon Festinger, một nhà tâm lý học xã hội có ảnh hưởng của Mỹ, đã đưa ra lý thuyết về sự bất hòa nhận thức vào giữa những năm 1950. Câu chuyện bắt đầu khi Festinger đọc được một bài báo đặc biệt, thuật lại câu chuyện kỳ lạ của một cụ bà tên là Keech. Theo câu chuyện, có những sinh vật ngoài Trái Đất bí ẩn đã liên lạc với bà và mang theo tin tức về sự diệt vong sắp xảy ra: rằng một trận lụt lớn, không thể tránh khỏi sẽ hủy diệt thế giới vào một ngày cụ thể - chính xác là ngày 21 tháng 12 năm 1954. Những sinh vật ngoài trái đất tốt bụng này cũng đã từng nói cho bà biết rằng một chiếc đĩa bay sẽ giải cứu tất cả những người tin vào điều đó vào ngày thế giới kết thúc. Ngay lập tức, nhóm người này cùng bà Keech đã cùng nhau chuẩn bị cho ngày tận thế, cho đi tất cả tài sản, thậm chí bỏ cả gia đình và công việc. 

Festinger đặc biệt quan tâm đến hành vi mà những cá nhân này sẽ thể hiện sau khi ngày tận thế được cho là đến và đi, khi các tín đồ sẽ phải đối mặt với sự sai lầm trong niềm tin của họ. Để điều tra điều này, Festinger và các đồng nghiệp của mình đã cải trang thành những người tin vào lời tiên tri và xâm nhập vào nhóm những người tin tưởng của bà.

Ngày tận thế được dự đoán là sẽ đến và diễn ra, nhưng thế giới vẫn tiếp tục tồn tại. Sau sự thất vọng rõ ràng này, các tín đồ sau đó đã tiến hành các hành vi bất thường. Kể từ khi cụ bà Keech nhận được lời tiên tri, nhóm này đã giữ thái độ kín tiếng và dường như hoàn toàn không quan tâm đến việc lôi kéo báo chí hoặc phương tiện truyền thông vào các hoạt động của họ. Tuy nhiên, sau khi lời tiên tri của họ không được ứng nghiệm, họ đã hết sức tìm kiếm sự ủng hộ của xã hội cho niềm tin của mình. 

Festinger đã thực sự đưa ra giả thuyết về kết quả này trước khi thâm nhập vào nhóm. Ông đã gợi ý để cả nhóm này nhận ra niềm tin của họ là sai sự thật, nhằm giảm bớt sự khó chịu mà họ cảm thấy khi đối mặt với một thực tế hoàn toàn trái ngược với lý tưởng của họ. Họ lại quay sang cố gắng nhiệt thành thuyết phục người khác tin tưởng bằng cách truyền bá niềm tin và ý tưởng của họ thông qua các phương tiện truyền thông. 


Sự bất hòa nhận thức là gì, và nó ảnh hưởng như thế nào đến bộ não của chúng ta? 

Bà Keech và những người theo bà tin rằng thế giới sẽ kết thúc bởi một trận lụt lớn. Tuy nhiên, khi lời tiên tri đó đã sai

Thú vị hơn nữa là những người không được truyền bà đầy đủ vào lời tiên tri nhưng vẫn tham gia nhóm, họ lại không gặp nhiều khó khăn khi chấp nhận thực tế rằng lời tiên tri là sai. Còn những người cốt cán, những người đã đầu tư rất nhiều thời gian vào niềm tin và hy sinh sâu sắc cho họ, là những người kiên định bám vào lý tưởng của họ, cho thấy thái độ ngược lại. Điều này cho thấy rằng ai càng đầu tư nhiều hơn vào niềm tin của họ, thì họ càng khó đối mặt với sự thật chứng minh rằng niềm tin của họ là sai.

Thí nghiệm về sự bất hòa nhận thức của Festinger

Festinger đã sao lưu dữ liệu giai thoại trên bằng một thí nghiệm được cho là tiên phong được gọi là thí nghiệm cổ điển của Festinger và Carlsmith. Trong đó, những người tham gia nghiên cứu này phải thực hiện lặp lại các công việc đơn điệu và nhàm chán, chẳng hạn như đổ đầy, làm rỗng và lại đổ đầy khay bằng các ống cuộn và xoay chốt theo chiều kim đồng hồ. Để khiến các nhiệm vụ trở nên nhàm chán hơn, họ phải thực hiện các hoạt động này trong một khoảng thời gian dài. 

Họ chia những người tham gia thành 3 nhóm: một nhóm kiểm soát vừa thực hiện nhiệm vụ (nhóm đối chứng), một nhóm nhận 20 đô la khi hoàn thành nhiệm vụ, và một nhóm khác nhận 1 đô la. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, những người tham gia trong các nhóm được hỏi liệu họ có thấy cuộc thử nghiệm thú vị hay không, nhóm đối chứng và nhóm nhận được 20 đô la tuyên bố thử nghiệm này cực kỳ nhàm chán. Tuy nhiên những người tham gia trong nhóm nhận được 1 đô la lại có những câu trả lời khá khác nhau cho câu hỏi này. Họ nói rằng họ đã rất thích các nhiệm vụ.


Sự bất hòa nhận thức là gì, và nó ảnh hưởng như thế nào đến bộ não của chúng ta? 

Để giảm bớt sự bất hòa về nhận thức, mọi người có thể thay đổi thái độ của mình đến mức thuyết phục bản thân tin vào điều gì đó

Những người tham gia đã được trả 20 đô la không cần phải biện minh cho hành động của họ bởi họ đã được đền bù thỏa đáng vì đã đầu tư thời gian vào một hoạt động tẻ nhạt. Còn những người tham gia được trả công 1 đô la không cảm thấy được đền bù thỏa đáng vì đã thực hiện nhiệm vụ tẻ nhạt trong một thời gian dài. Để cung cấp một số lý do cho việc đã dành thời gian này để thực hiện những công việc này, họ đã giả vờ rằng những công việc này thực sự rất thú vị. Vì những người tham gia này không thể biện minh cho hành vi của mình, nên họ đã giải quyết mâu thuẫn nội bộ bằng cách thay đổi thái độ.

Điều gì xảy ra trong não của chúng ta trong những tình huống bất hòa nhận thức như vậy

Vùng não liên quan nhiều nhất đến việc giảm bớt sự bất hòa về nhận thức nằm ở phần cuối phía sau của não trước, được gọi là vỏ não trước trung gian sau (pMFC). Hình ảnh cộng hưởng từ phát hiện hoạt động gia tăng trong lĩnh vực này khi một người đang cố gắng biện minh cho các quyết định của họ với bản thân, đặc biệt là khi các quyết định đó có thể không phù hợp với suy nghĩ của họ.


Sự bất hòa nhận thức là gì, và nó ảnh hưởng như thế nào đến bộ não của chúng ta? 

Vỏ não trước trung gian sau nằm ở phần giữa của vỏ não trước trán 

Các nhà nghiên cứu đã sử dụng kỹ thuật kích thích từ xuyên sọ nhằm giảm hoạt động của pMFC, trong đó sử dụng một cuộn dây từ tính, đặt bên cạnh đầu của một người, để tăng hoặc giảm hoạt động của tế bào thần kinh. Khi áp dụng kỹ thuật này, xu hướng của các cá nhân thay đổi suy nghĩ để đồng ý với hành động của họ cũng như mong muốn tạo và duy trì sự nhất quán giữa 2 phương pháp này.

Các vùng não khác tham gia vào "cuộc chiến" của chúng ta nhằm giảm bớt bầy kỳ sự bất hòa về nhận thức nào mà chúng ta cảm thấy là những vùng não liên quan đến những "cảm xúc tiêu cực dữ dội", chẳng hạn như tức giận và buồn bã, cũng như những vùng liên quan đến kiểm soát nhận thức, như vỏ não trước trán bên (DLPFC). Trên thực tế, việc giảm hoạt động của DLPFC bằng cách sử dụng kích thích từ trường xuyên sọ làm giảm nhu cầu của các cá nhân để hợp lý hóa và biện minh cho niềm tin của họ vào các tình huống bất hòa về mặt nhận thức.

Tạm kết


Sự bất hòa nhận thức là gì, và nó ảnh hưởng như thế nào đến bộ não của chúng ta? 


Sự bất hòa về nhận thức là một tình huống tâm lý trong đó niềm tin, thái độ và hành vi của một cá nhân luôn trong sự mâu thuẫn, thậm chí hoàn toàn trái ngược nhau. Khía cạnh đặc biệt của hiện tượng này là trong quá trình xảy ra, não bộ sẽ phải trải qua hoạt động quan trọng để giải quyết sự xung đột, thường là bằng cách thay đổi thái độ của con người để hành vi và niềm tin của họ một lần nữa phù hợp với nhau. Một vài trường hợp chính sự bất hòa về nhận thức này sẽ có ích cho chúng ta, chẳng hạn như đảm bảo rằng chúng ta bình yên về tinh thần với những quyết định đã đưa ra và hài lòng với những lựa chọn của mình. Tuy nhiên, nó cũng có thể khiến chúng ta biện mình một cách phi lý cho hành động của mình và không đối mặt với thực tế về sự lựa chọn của bản thân, và kết quả là sự bất hòa có thể khiến chúng ta cảm thấy khó chịu như thế nào.

Nguồn scienceabc

Chủ đề liên quan

Chủ đề khác