thumbnail - Tình trạng tồi tệ của mạng lưới điện bang Texas
Minh.T.T
Hà Nội

Tình trạng tồi tệ của mạng lưới điện bang Texas

Mùa hè vẫn chưa đến ở bán cầu bắc. Nhưng ở nhiều nơi trên thế giới, thời tiết đang cho thấy điều ngược lại. Một đợt không khí nóng đáng sợ gần đây đã khiến Ấn Độ và Pakistan phải trải qua mùa xuân nóng nhất trong lịch sử. Châu Âu cũng gặp điều tương tự hồi tháng 5, với nhiệt độ đạt mức cao kỷ lục trên toàn lục địa. Còn tại Mỹ thì sao? Một đợt không khí nóng chưa từng có tiền lệ đang chực chờ ập đến. Hàng chục bang của nước này đã và đang chứng kiến mùa xuân nóng nhất từng thấy. Tại Texas, không khí nóng tồi tệ đến mức khiến 6 nhà máy điện ngừng hoạt động, buộc các cơ quan chính quyền bang phải đề nghị người dân tăng nhiệt độ điều hòa để tránh quá tải mạng lưới điện.

Thời tiết như vậy do đâu mà ra? Nguyên nhân khá rõ ràng. Nghiên cứu gần đây cho thấy biến đổi khí hậu khiến các đợt không khí nóng tại Nam Á có khả năng xảy ra cao gấp 30 lần so với thông thường. Giữa mùa hè có thể còn tệ hơn nữa. Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) dự báo mức nhiệt trên trung bình trong các tháng 6, 7 và 8 tại phần lớn trong số 48 bang của Mỹ.

Texas có lẽ là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong số đó. Hầu hết các bang trên lục địa của Mỹ đều kết nối vào các mạng lưới điện chạy xuyên bang (và thậm chí là toàn quốc). Nhưng Texas có thể ví như một hòn đảo năng lượng: nó sở hữu một mạng lưới điện gần như độc lập với phần còn lại của đất nước, và hiển nhiên điều này mang đến những ưu điểm lẫn nhược điểm. Việc giữ cho mạng lưới điện của Texas độc lập với phần còn lại của đất nước đồng nghĩa nó không chịu sự quản lý của các cơ quan liên bang giống như các mạng lưới xuyên bang nói trên. Nhưng Texas cũng sẽ không thể mượn điện từ các bang khác nếu hạ tầng điện của bang này gặp vấn đề, ví dụ như khi cơn bão Uri ập đến hồi tháng 2/2021 khiến toàn bang mất điện trong nhiều ngày, dẫn đến cái chết của hàng trăm người dân.

Tình trạng tồi tệ của mạng lưới điện bang Texas 

Sửa lưới điện ở Texas

Các chuyên gia lo ngại điều tương tự có thể xảy ra vào mùa hè này. Tần suất sử dụng điện có xu hướng đạt đỉnh vào mùa hè ở hầu hết các bang của Mỹ, khi mà mọi người đều muốn điều hòa của họ vận hành hết công suất. Trong bối cảnh nhiệt độ ngày càng cao buộc người dân phải dành nhiều thời gian ở nhà hơn, và các hệ thống điều hòa không khí cũng phải hoạt động mạnh hơn nhằm đối phó với cái nóng khắc nghiệt, mạng lưới điện nước Mỹ - vốn không được thiết kế để thích ứng với biến đổi khí hậu - sẽ phải “gồng” đến cực điểm nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng của người dân. Trong tháng 5 vừa qua, Tập đoàn Điện Bắc Mỹ đã thông báo rằng nhiều phần của Bắc Mỹ đang đứng trước nguy cơ bị mất điện rất cao bởi sự kết hợp chết người của các đợt nắng nóng và tình trạng hạn hán lịch sử ở miền Tây. Tại California, các quan chức cảnh báo rằng biến đổi khí hậu có thể gây mất điện diện rộng tại bang này trong 5 mùa hè tiếp theo.

Khi con bão Uri đi qua, nhiều người đã đề cập đến những giải pháp khắc phục hạ tầng lưới điện của Texas nhằm ngăn ngừa tình trạng mất điện trong tương lai. Mose Buchele, một phóng viên mảng môi trường và năng lượng tại KUT ở Austin, lại chú ý đến một vấn đề khác. Anh này phát hiện ra rằng vấn đề thực sự đối với mạng lưới điện Texas không chỉ nằm ở hạ tầng bang, mà là cả hệ thống trong đó hạ tầng chỉ là một phần nhỏ mà thôi. Anh kết luận mạng lưới điện Texas có thiết kế lỗi thời, và sẽ liên tục gặp sự cố trong tương lai!

Cụ thể, hơn 20 năm về trước, Texas đã bãi bỏ các quy định quản lý thị trường năng lượng tại bang. Và không chỉ mỗi Texas, việc này từ lâu đã là một câu chuyện tồn tại hàng thập kỷ trong chính sách của Mỹ. Nhưng tại Texas, mọi thứ lại diễn ra dưới một hình thức không giống bất kỳ nơi nào khác: về cơ bản, bang này tạo ra một thị trường cạnh tranh nơi cung và cầu trở thành những yếu tố trung tâm. Tại đây không có công ty nào nắm ưu thế tuyệt đối cả. Và có một thứ chỉ Texas mới có: “thị trường chỉ bán năng lượng”.

Tình trạng tồi tệ của mạng lưới điện bang Texas 

Một nhà máy điện chạy bằng than đá ở Texas

Ở những nơi khác trên nước Mỹ (và thế giới), người ta xây dựng các nhà máy điện và người dùng sẽ đóng tiền điện hàng tháng để có điện sử dụng mỗi khi cần thiết. Còn ở Texas, nhằm tạo ra một thị trường cạnh tranh hoàn hảo, các nhà máy điện chỉ có thể sinh lời bằng cách bán điện khi người dùng thực sự cần dùng điện mà thôi. Kết hợp với luật cung cầu, thị trường năng lượng Texas vận hành dựa trên sự khan hiếm. Càng có ít điện, giá càng cao; có nghĩa là các nhà cung cấp điện càng lời to ở những thời điểm điện cực kỳ khan hiếm, giá cả leo thang, vốn chỉ xảy ra vài lần mỗi năm. Về lý thuyết, bạn sẽ có một thị trường hiệu quả. Trên thực tế, khi bạn cần nhiều điện hơn bình thường, bạn không thể có ngay lập tức được!

Chính quyền Texas được cho là đang muốn thay đổi điều này, nhưng không muốn “đập hết làm lại”. Họ muốn duy trì thị trường “chỉ bán năng lượng”, đồng thời lại muốn cải thiện độ ổn định của mạng lưới điện. Câu hỏi đặt ra là làm cách nào? Liệu có làm được không?

Những giải pháp cứu vãn mạng lưới điện bang Texas

Một giải pháp đưa ra là xây thêm nhà máy điện, nhưng thị trường năng lượng ở Texas lại không khuyến khích điều này. Tại đây đã có một số nhà máy dự phòng, chỉ vận hành khi điện đạt đến mức thật sự đắt đỏ bởi đó là thời điểm duy nhất các nhà máy này có khả năng sinh lời. Phần nhiều trong số chúng là nhà máy sử dụng nguyên liệu than đá và đã cũ, bảo trì bảo dưỡng rất tốn kém. Thông thường chúng sẽ được kiểm tra vào giữa tháng 7 và hoạt động hết công suất vào tháng 8, khi mà giá điện tăng cao, rồi tiếp tục đóng cửa đợi đến tháng 8 năm sau đó.

Trong phiên họp gần đây nhất, các quan chức Texas đưa ra đề xuất mới là xây dựng loạt nhà máy điện dùng khí thiên nhiên, cũng chỉ hoạt động trong tình huống cấp thiết - giống như máy phát điện dự phòng mà các khách sạn hay sử dụng khi cúp điện vậy. Nhưng rồi chuyện không đến đâu, khi mà giải pháp này vừa đắt đỏ, vừa không phù hợp với thị trường không có sự quản lý như ở Texas, bởi một số quan chức lập luận rằng các nhà máy này sẽ phải được quản lý và vận hành bởi chính phủ trong trường hợp mạng lưới điện đã sụp đổ, và giới chính trị gia Texas không thích điều này. Hơn nữa, hạ tầng khí thiên nhiên có thể…bị đóng băng trong những tháng mùa đông khác nghiệt.

Tình trạng tồi tệ của mạng lưới điện bang Texas 

Tua-bin điện gió ở Texas

Đó là lúc chúng ta nghĩ đến điện tái tạo. Nếu bạn chưa biết thì Texas là một trung tâm điện gió hàng đầu nước Mỹ và là ngành công nghiệp đang ngày càng được chú ý tại đây. Trên thực tế, Texas là bang dẫn đầu nước Mỹ về điện gió, và sẽ là bang dẫn đầu về điện mặt trời trong tương lai gần. Tích hợp những nguồn năng lượng đó vào mạng lưới chính hiển nhiên đi kèm những thách thức, bởi chúng là những dạng năng lượng khác với năng lượng truyền thống. Dẫu vậy, đây là một lựa chọn đáng cân nhắc, khắc phục được nhược điểm bị đóng băng của khí thiên nhiên.

Các nhà máy điện ở Texas thường được bảo trì vào những “tháng vai”, có nghĩa là những thời điểm vào mùa xuân và mùa thu khi thời tiết dễ chịu, không cần nhiều nhà máy hoạt động do người dân không sử dụng điều hòa hay máy sưởi nhiều. Biến đổi khí hậu đã khiến những quãng thời gian này bị rút ngắn lại và khó dự báo được hơn. Điều này cũng làm dấy lên quan ngại rằng các nhà máy điện có thể vận hành quá mức, khiến chúng bị hỏng hóc do thiếu bảo trì.

Tóm lại, không có giải pháp hoàn hảo nào để khắc phục lưới điện Texas. Nhưng một giải pháp hiển nhiên nhất là làm sao để tăng cường kết nối mạng lưới điện bang này với các mạng lưới điện lân cận, vừa giúp Texas nhận được hỗ trợ từ các bang kề cận, vừa tạo động lực đưa ngành công nghiệp năng lượng tái tạo của bang đến phần còn lại của nước Mỹ. Ngoài ra, các quan chức Texas cũng có thể cân nhắc đầu tư vào những hệ thống lưu trữ năng lượng, giúp việc sử dụng năng lượng tái tạo linh hoạt hơn.

Tham khảo: ReCode

Chủ đề liên quan

Chủ đề khác