Trong nhiều năm, các cuộc thảo luận về công nghệ Trung Quốc thường xoay quanh một câu hỏi: liệu nước này có thể giảm sự phụ thuộc vào các công nghệ cốt lõi từ Mỹ, Nhật Bản và châu Âu hay không?
Đến năm 2026, câu trả lời dường như đang trở nên rõ ràng hơn. Trong một loạt lĩnh vực từng được xem là "nút thắt cổ chai" của nền công nghiệp Trung Quốc, từ sợi carbon, máy công cụ công nghiệp, thiết bị y tế cao cấp đến bán dẫn và phần mềm công nghiệp, nước này đã đạt được những bước tiến đáng kể. Dù khoảng cách với các cường quốc công nghệ hàng đầu chưa hoàn toàn biến mất, Trung Quốc đang dần chuyển từ vị thế người theo đuổi sang đối thủ cạnh tranh thực sự trong nhiều ngành công nghiệp chiến lược.
Sợi carbon là một ví dụ điển hình. Loại vật liệu này được xem là "vàng đen" của ngành sản xuất hiện đại nhờ đặc tính nhẹ nhưng cực kỳ bền, đóng vai trò quan trọng trong hàng không vũ trụ, năng lượng gió và quốc phòng.
Cách đây hơn một thập kỷ, thị trường sợi carbon cao cấp gần như nằm trong tay các doanh nghiệp Mỹ và Nhật Bản. Giá sợi carbon T800 từng lên tới khoảng 2 triệu nhân dân tệ mỗi tấn. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Trung Quốc hiện đã tiến sâu vào phân khúc cao cấp hơn. Tập đoàn Huayang đã công bố khả năng sản xuất hàng loạt sợi carbon T1000 12K với độ bền kéo vượt 6.400 MPa, trong khi Zhongfu Shenying cho biết đã đạt sản lượng quy mô công nghiệp đối với dòng T1200, một trong những cấp độ sợi carbon thương mại có hiệu suất cao nhất hiện nay.
Nếu như trước đây Trung Quốc chủ yếu là khách hàng của thị trường sợi carbon toàn cầu, thì hiện nay nước này đã trở thành một trong những trung tâm sản xuất lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, các công nghệ liên quan đến lớp phủ bề mặt, độ ổn định vật liệu và một số ứng dụng hàng không đặc biệt vẫn được xem là những lĩnh vực mà Trung Quốc cần tiếp tục đầu tư.
Một lĩnh vực khác có ý nghĩa chiến lược không kém là máy công cụ công nghiệp, thường được gọi là "máy mẹ của ngành sản xuất". Máy công cụ hiện diện trong hầu hết mọi ngành công nghiệp, từ ô tô, hàng không cho tới điện tử. Không có năng lực chế tạo máy công cụ chính xác cao, việc phát triển các ngành công nghệ tiên tiến gần như là không thể. Theo các số liệu được công bố, thị phần hệ thống CNC cao cấp do doanh nghiệp Trung Quốc phát triển đã tăng đáng kể trong những năm gần đây. Tỷ lệ sử dụng máy công cụ năm trục nội địa trong ngành hàng không vũ trụ đã vượt quá 60%.
Trong lĩnh vực thiết bị y tế, mục tiêu không chỉ là thay thế hàng nhập khẩu mà còn là giảm chi phí chăm sóc sức khỏe. Nhiều phân khúc quan trọng như máy tạo nhịp tim, robot phẫu thuật hay thiết bị chẩn đoán hình ảnh từng phụ thuộc nặng nề vào các tập đoàn quốc tế như Medtronic, Abbott, GE Healthcare hay Siemens Healthineers. Tuy nhiên, các doanh nghiệp nội địa Trung đang mở rộng hiện diện nhanh chóng. United Imaging đã trở thành đối thủ đáng chú ý trên thị trường PET-CT, trong khi Mindray hiện là một trong những nhà sản xuất thiết bị y tế lớn nhất thế giới. Song song với đó, hàng trăm thiết bị y tế tiên tiến do các công ty Trung Quốc phát triển đã được cấp phép trong những năm gần đây. Dẫu vậy, những công nghệ phức tạp nhất, đặc biệt là các linh kiện cốt lõi cho robot phẫu thuật và hệ thống hình ảnh y tế cao cấp, vẫn đòi hỏi thời gian để bắt kịp các đối thủ quốc tế.
Nếu có một lĩnh vực phản ánh rõ nhất tham vọng tự chủ công nghệ của Trung Quốc, đó có lẽ là bán dẫn. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ Mỹ trong những năm gần đây đã khiến ngành công nghiệp chip của Trung Quốc chịu áp lực lớn hơn bao giờ hết. Đáp lại, Bắc Kinh đã đẩy mạnh đầu tư vào toàn bộ chuỗi cung ứng, từ thiết kế chip, sản xuất wafer cho đến thiết bị chế tạo. SMIC tiếp tục mở rộng công suất sản xuất, Yangtze Memory Technologies đẩy mạnh bộ nhớ NAND nhiều lớp, trong khi AMEC nổi lên như một trong những nhà sản xuất thiết bị khắc plasma hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, những hạn chế quan trọng vẫn tồn tại. Công nghệ sản xuất chip tiên tiến dưới 7 nanomet, máy quang khắc EUV và nhiều vật liệu chuyên dụng vẫn là những mắt xích mà Trung Quốc chưa hoàn toàn làm chủ.
Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh trong ngành bán dẫn không phải câu chuyện của vài năm mà có thể kéo dài nhiều thập kỷ. Bên cạnh phần cứng, phần mềm công nghiệp ngày càng được xem là chiến trường quan trọng không kém. Các hệ thống CAD, CAE, PLM hay EDA đóng vai trò nền tảng trong thiết kế sản phẩm, mô phỏng kỹ thuật và phát triển chip. Đây là lĩnh vực mà doanh nghiệp phương Tây vẫn chiếm ưu thế áp đảo sau nhiều thập kỷ tích lũy tri thức công nghiệp.
Những năm gần đây, Trung Quốc đã thúc đẩy mạnh việc phát triển các nền tảng phần mềm nội địa nhằm giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài. Tuy nhiên, đây cũng được xem là một trong những lĩnh vực khó thay thế nhất bởi lợi thế của các công ty như Siemens, Dassault Systèmes, Autodesk hay Ansys không chỉ nằm ở phần mềm mà còn ở hàng chục năm kinh nghiệm tích lũy trong ngành sản xuất toàn cầu.
Nhìn tổng thể, điều đáng chú ý nhất không phải là việc Trung Quốc đã hoàn toàn vượt qua các đối thủ phương Tây trong những lĩnh vực kể trên. Trên thực tế, ở nhiều công nghệ cốt lõi, khoảng cách vẫn còn tồn tại. Điều đáng chú ý hơn là việc Trung Quốc hiện diện ngày càng rõ nét ở hầu hết các mắt xích quan trọng của chuỗi công nghiệp hiện đại. Từ vật liệu tiên tiến, thiết bị sản xuất, thiết bị y tế, bán dẫn cho tới phần mềm công nghiệp, nước này đang xây dựng một hệ sinh thái công nghệ có khả năng tự chủ cao hơn so với một thập kỷ trước.
Cuộc cạnh tranh công nghệ vì thế không còn đơn thuần là cuộc đua của từng sản phẩm riêng lẻ. Đó là cuộc cạnh tranh giữa các hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh, nơi năng lực nghiên cứu, sản xuất, chuỗi cung ứng và nguồn nhân lực cùng quyết định vị thế của một quốc gia trong nền kinh tế công nghệ toàn cầu.
Đến năm 2026, câu trả lời dường như đang trở nên rõ ràng hơn. Trong một loạt lĩnh vực từng được xem là "nút thắt cổ chai" của nền công nghiệp Trung Quốc, từ sợi carbon, máy công cụ công nghiệp, thiết bị y tế cao cấp đến bán dẫn và phần mềm công nghiệp, nước này đã đạt được những bước tiến đáng kể. Dù khoảng cách với các cường quốc công nghệ hàng đầu chưa hoàn toàn biến mất, Trung Quốc đang dần chuyển từ vị thế người theo đuổi sang đối thủ cạnh tranh thực sự trong nhiều ngành công nghiệp chiến lược.
Sợi carbon là một ví dụ điển hình. Loại vật liệu này được xem là "vàng đen" của ngành sản xuất hiện đại nhờ đặc tính nhẹ nhưng cực kỳ bền, đóng vai trò quan trọng trong hàng không vũ trụ, năng lượng gió và quốc phòng.
Cách đây hơn một thập kỷ, thị trường sợi carbon cao cấp gần như nằm trong tay các doanh nghiệp Mỹ và Nhật Bản. Giá sợi carbon T800 từng lên tới khoảng 2 triệu nhân dân tệ mỗi tấn. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Trung Quốc hiện đã tiến sâu vào phân khúc cao cấp hơn. Tập đoàn Huayang đã công bố khả năng sản xuất hàng loạt sợi carbon T1000 12K với độ bền kéo vượt 6.400 MPa, trong khi Zhongfu Shenying cho biết đã đạt sản lượng quy mô công nghiệp đối với dòng T1200, một trong những cấp độ sợi carbon thương mại có hiệu suất cao nhất hiện nay.
Nếu như trước đây Trung Quốc chủ yếu là khách hàng của thị trường sợi carbon toàn cầu, thì hiện nay nước này đã trở thành một trong những trung tâm sản xuất lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, các công nghệ liên quan đến lớp phủ bề mặt, độ ổn định vật liệu và một số ứng dụng hàng không đặc biệt vẫn được xem là những lĩnh vực mà Trung Quốc cần tiếp tục đầu tư.
Một lĩnh vực khác có ý nghĩa chiến lược không kém là máy công cụ công nghiệp, thường được gọi là "máy mẹ của ngành sản xuất". Máy công cụ hiện diện trong hầu hết mọi ngành công nghiệp, từ ô tô, hàng không cho tới điện tử. Không có năng lực chế tạo máy công cụ chính xác cao, việc phát triển các ngành công nghệ tiên tiến gần như là không thể. Theo các số liệu được công bố, thị phần hệ thống CNC cao cấp do doanh nghiệp Trung Quốc phát triển đã tăng đáng kể trong những năm gần đây. Tỷ lệ sử dụng máy công cụ năm trục nội địa trong ngành hàng không vũ trụ đã vượt quá 60%.
Dù vậy, đây vẫn là lĩnh vực mà khoảng cách công nghệ còn hiện hữu. Các nhà sản xuất hàng đầu như DMG MORI của Đức hay Mazak của Nhật Bản vẫn giữ vị trí thống trị ở phân khúc gia công siêu chính xác. Những linh kiện cốt lõi như trục chính tốc độ cao, vít me bi chính xác và hệ thống điều khiển vẫn là thách thức lớn đối với các doanh nghiệp Trung Quốc.
Trong lĩnh vực thiết bị y tế, mục tiêu không chỉ là thay thế hàng nhập khẩu mà còn là giảm chi phí chăm sóc sức khỏe. Nhiều phân khúc quan trọng như máy tạo nhịp tim, robot phẫu thuật hay thiết bị chẩn đoán hình ảnh từng phụ thuộc nặng nề vào các tập đoàn quốc tế như Medtronic, Abbott, GE Healthcare hay Siemens Healthineers. Tuy nhiên, các doanh nghiệp nội địa Trung đang mở rộng hiện diện nhanh chóng. United Imaging đã trở thành đối thủ đáng chú ý trên thị trường PET-CT, trong khi Mindray hiện là một trong những nhà sản xuất thiết bị y tế lớn nhất thế giới. Song song với đó, hàng trăm thiết bị y tế tiên tiến do các công ty Trung Quốc phát triển đã được cấp phép trong những năm gần đây. Dẫu vậy, những công nghệ phức tạp nhất, đặc biệt là các linh kiện cốt lõi cho robot phẫu thuật và hệ thống hình ảnh y tế cao cấp, vẫn đòi hỏi thời gian để bắt kịp các đối thủ quốc tế.
Nếu có một lĩnh vực phản ánh rõ nhất tham vọng tự chủ công nghệ của Trung Quốc, đó có lẽ là bán dẫn. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ Mỹ trong những năm gần đây đã khiến ngành công nghiệp chip của Trung Quốc chịu áp lực lớn hơn bao giờ hết. Đáp lại, Bắc Kinh đã đẩy mạnh đầu tư vào toàn bộ chuỗi cung ứng, từ thiết kế chip, sản xuất wafer cho đến thiết bị chế tạo. SMIC tiếp tục mở rộng công suất sản xuất, Yangtze Memory Technologies đẩy mạnh bộ nhớ NAND nhiều lớp, trong khi AMEC nổi lên như một trong những nhà sản xuất thiết bị khắc plasma hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, những hạn chế quan trọng vẫn tồn tại. Công nghệ sản xuất chip tiên tiến dưới 7 nanomet, máy quang khắc EUV và nhiều vật liệu chuyên dụng vẫn là những mắt xích mà Trung Quốc chưa hoàn toàn làm chủ.
Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh trong ngành bán dẫn không phải câu chuyện của vài năm mà có thể kéo dài nhiều thập kỷ. Bên cạnh phần cứng, phần mềm công nghiệp ngày càng được xem là chiến trường quan trọng không kém. Các hệ thống CAD, CAE, PLM hay EDA đóng vai trò nền tảng trong thiết kế sản phẩm, mô phỏng kỹ thuật và phát triển chip. Đây là lĩnh vực mà doanh nghiệp phương Tây vẫn chiếm ưu thế áp đảo sau nhiều thập kỷ tích lũy tri thức công nghiệp.
Những năm gần đây, Trung Quốc đã thúc đẩy mạnh việc phát triển các nền tảng phần mềm nội địa nhằm giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài. Tuy nhiên, đây cũng được xem là một trong những lĩnh vực khó thay thế nhất bởi lợi thế của các công ty như Siemens, Dassault Systèmes, Autodesk hay Ansys không chỉ nằm ở phần mềm mà còn ở hàng chục năm kinh nghiệm tích lũy trong ngành sản xuất toàn cầu.
Nhìn tổng thể, điều đáng chú ý nhất không phải là việc Trung Quốc đã hoàn toàn vượt qua các đối thủ phương Tây trong những lĩnh vực kể trên. Trên thực tế, ở nhiều công nghệ cốt lõi, khoảng cách vẫn còn tồn tại. Điều đáng chú ý hơn là việc Trung Quốc hiện diện ngày càng rõ nét ở hầu hết các mắt xích quan trọng của chuỗi công nghiệp hiện đại. Từ vật liệu tiên tiến, thiết bị sản xuất, thiết bị y tế, bán dẫn cho tới phần mềm công nghiệp, nước này đang xây dựng một hệ sinh thái công nghệ có khả năng tự chủ cao hơn so với một thập kỷ trước.
Cuộc cạnh tranh công nghệ vì thế không còn đơn thuần là cuộc đua của từng sản phẩm riêng lẻ. Đó là cuộc cạnh tranh giữa các hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh, nơi năng lực nghiên cứu, sản xuất, chuỗi cung ứng và nguồn nhân lực cùng quyết định vị thế của một quốc gia trong nền kinh tế công nghệ toàn cầu.
