Hoàng Anh
Writer
Một cuộc khủng hoảng an ninh mạng âm thầm nhưng có quy mô chưa từng có đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu, đe dọa sự an toàn dữ liệu của hàng tỷ người dùng phổ thông. Theo những số liệu thống kê mới nhất được công bố vào tháng 12/2025, bức tranh bảo mật của hệ điều hành di động phổ biến nhất hành tinh đang ở mức báo động đỏ khi tình trạng phân mảnh phiên bản đã vượt quá tầm kiểm soát, đẩy một lượng khổng lồ thiết bị vào vùng nguy hiểm không thể cứu vãn.
Con số biết nói và thực trạng "bỏ con giữa chợ"
Dữ liệu phân tích thị trường cho thấy tính đến cuối năm 2025, có tới 42,1% tổng số máy đang hoạt động trên toàn cầu vẫn mắc kẹt ở các phiên bản phần mềm Android từ thế hệ 12 trở về trước. Đây là những phiên bản đã chính thức bị nhà phát triển ngừng hỗ trợ cập nhật các bản vá bảo mật quan trọng. Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ thiết bị nào ra mắt từ năm 2021 trở về trước và chưa được nâng cấp lên hệ điều hành Android mới hơn đều đang vận hành trong trạng thái "mở cửa" đón chờ các cuộc tấn công mạng.
Quy đổi ra con số thực tế, ước tính có khoảng hơn một tỷ thiết bị smartphone và máy tính bảng đang nằm trong vùng rủi ro này. Chủ nhân của chúng, phần lớn là những người dùng phổ thông ít am hiểu về công nghệ, đang hàng ngày thực hiện các giao dịch tài chính, lưu trữ thông tin cá nhân và trao đổi dữ liệu nhạy cảm trên một nền tảng đầy rẫy lỗ hổng mà không hề hay biết rằng lớp khiên bảo vệ của họ đã bị gỡ bỏ từ lâu.
Sự đối lập giữa hai thế giới: Thống nhất và Phân mảnh
Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này xuất phát từ sự khác biệt cốt lõi trong mô hình vận hành của hai hệ sinh thái di động lớn nhất thế giới. Trái ngược hoàn toàn với đối thủ cạnh tranh trực tiếp – nơi phần mềm và phần cứng được kiểm soát chặt chẽ bởi một công ty duy nhất giúp việc cập nhật diễn ra đồng bộ và tức thì, hệ sinh thái mở này lại đối mặt với bài toán phân mảnh nan giải. Ngoại trừ dòng sản phẩm "con đẻ" do chính công ty chủ quản sản xuất, thị trường còn lại là sân chơi của hàng trăm hãng điện thoại khác nhau.
Quy trình cập nhật phần mềm tại đây phải trải qua quá nhiều khâu trung gian, từ nhà phát triển hệ điều hành đến nhà sản xuất chip, sau đó là nhà sản xuất thiết bị và cuối cùng là nhà mạng viễn thông. Sự cồng kềnh này khiến việc triển khai hệ điều hành mới bị trì trệ nghiêm trọng. Số liệu phân phối phiên bản mới nhất cho thấy chỉ có 57,9% thiết bị đang chạy phiên bản 13 trở lên và nằm trong diện an toàn. Trong đó, sự phân hóa cũng rất rõ rệt khi chỉ vỏn vẹn 7,5% thiết bị được tiếp cận phiên bản 16 mới nhất, phiên bản 15 chiếm 19,3%, phiên bản 14 là 17,2% và phiên bản 13 đạt mức 13,9%.
Rủi ro an ninh không thể khắc phục bằng phần mềm diệt virus
Các chuyên gia bảo mật hàng đầu thế giới đã đưa ra những cảnh báo nghiêm khắc về tình trạng này. Họ nhấn mạnh rằng nếu điện thoại của người dùng nằm trong nhóm 42% bị bỏ rơi nói trên, không có bất kỳ biện pháp can thiệp phần mềm nào có thể bù đắp được lỗ hổng từ cấp độ hệ thống. Ngay cả khi người dùng cài đặt các phần mềm diệt virus bên thứ ba uy tín nhất, thiết bị vẫn không thể chống lại các loại mã độc hiện đại khai thác trực tiếp vào nhân hệ điều hành cũ kỹ.
Việc cố chấp tiếp tục sử dụng các thiết bị lỗi thời này không chỉ đơn thuần là vấn đề trải nghiệm chậm chạp, mà nó đặt người dùng vào nguy cơ thường trực bị đánh cắp danh tính, mất mát tài sản ngân hàng và bị theo dõi bởi các phần mềm gián điệp (spyware) tinh vi đang bùng nổ trong thời gian gần đây. Các loại mã độc này có thể xâm nhập sâu vào thiết bị mà không cần người dùng cấp quyền, âm thầm thu thập dữ liệu và gửi về máy chủ của tin tặc.
Giải pháp duy nhất: Thay thế thiết bị
Để tự bảo vệ mình, người dùng được khuyến cáo cần kiểm tra ngay lập tức phiên bản phần mềm trên máy bằng cách truy cập vào phần Cài đặt, tìm đến mục Giới thiệu về điện thoại để xem thông tin phiên bản. Nếu con số hiển thị là 12 hoặc thấp hơn, đó là dấu hiệu cho thấy thiết bị đã hết hạn sử dụng về mặt an ninh.
Trong bối cảnh các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi và nhắm thẳng vào thiết bị di động cá nhân, các chuyên gia khẳng định cách duy nhất và hiệu quả nhất để đảm bảo an toàn thông tin là ngưng sử dụng thiết bị cũ và nâng cấp lên một chiếc điện thoại mới hơn, được cam kết hỗ trợ cập nhật bảo mật dài hạn. Đây không còn là vấn đề chạy đua công nghệ, mà là yêu cầu bắt buộc để tồn tại an toàn trong kỷ nguyên số.
Con số biết nói và thực trạng "bỏ con giữa chợ"
Dữ liệu phân tích thị trường cho thấy tính đến cuối năm 2025, có tới 42,1% tổng số máy đang hoạt động trên toàn cầu vẫn mắc kẹt ở các phiên bản phần mềm Android từ thế hệ 12 trở về trước. Đây là những phiên bản đã chính thức bị nhà phát triển ngừng hỗ trợ cập nhật các bản vá bảo mật quan trọng. Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ thiết bị nào ra mắt từ năm 2021 trở về trước và chưa được nâng cấp lên hệ điều hành Android mới hơn đều đang vận hành trong trạng thái "mở cửa" đón chờ các cuộc tấn công mạng.
Quy đổi ra con số thực tế, ước tính có khoảng hơn một tỷ thiết bị smartphone và máy tính bảng đang nằm trong vùng rủi ro này. Chủ nhân của chúng, phần lớn là những người dùng phổ thông ít am hiểu về công nghệ, đang hàng ngày thực hiện các giao dịch tài chính, lưu trữ thông tin cá nhân và trao đổi dữ liệu nhạy cảm trên một nền tảng đầy rẫy lỗ hổng mà không hề hay biết rằng lớp khiên bảo vệ của họ đã bị gỡ bỏ từ lâu.
Sự đối lập giữa hai thế giới: Thống nhất và Phân mảnh
Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này xuất phát từ sự khác biệt cốt lõi trong mô hình vận hành của hai hệ sinh thái di động lớn nhất thế giới. Trái ngược hoàn toàn với đối thủ cạnh tranh trực tiếp – nơi phần mềm và phần cứng được kiểm soát chặt chẽ bởi một công ty duy nhất giúp việc cập nhật diễn ra đồng bộ và tức thì, hệ sinh thái mở này lại đối mặt với bài toán phân mảnh nan giải. Ngoại trừ dòng sản phẩm "con đẻ" do chính công ty chủ quản sản xuất, thị trường còn lại là sân chơi của hàng trăm hãng điện thoại khác nhau.
Quy trình cập nhật phần mềm tại đây phải trải qua quá nhiều khâu trung gian, từ nhà phát triển hệ điều hành đến nhà sản xuất chip, sau đó là nhà sản xuất thiết bị và cuối cùng là nhà mạng viễn thông. Sự cồng kềnh này khiến việc triển khai hệ điều hành mới bị trì trệ nghiêm trọng. Số liệu phân phối phiên bản mới nhất cho thấy chỉ có 57,9% thiết bị đang chạy phiên bản 13 trở lên và nằm trong diện an toàn. Trong đó, sự phân hóa cũng rất rõ rệt khi chỉ vỏn vẹn 7,5% thiết bị được tiếp cận phiên bản 16 mới nhất, phiên bản 15 chiếm 19,3%, phiên bản 14 là 17,2% và phiên bản 13 đạt mức 13,9%.
Rủi ro an ninh không thể khắc phục bằng phần mềm diệt virus
Các chuyên gia bảo mật hàng đầu thế giới đã đưa ra những cảnh báo nghiêm khắc về tình trạng này. Họ nhấn mạnh rằng nếu điện thoại của người dùng nằm trong nhóm 42% bị bỏ rơi nói trên, không có bất kỳ biện pháp can thiệp phần mềm nào có thể bù đắp được lỗ hổng từ cấp độ hệ thống. Ngay cả khi người dùng cài đặt các phần mềm diệt virus bên thứ ba uy tín nhất, thiết bị vẫn không thể chống lại các loại mã độc hiện đại khai thác trực tiếp vào nhân hệ điều hành cũ kỹ.
Việc cố chấp tiếp tục sử dụng các thiết bị lỗi thời này không chỉ đơn thuần là vấn đề trải nghiệm chậm chạp, mà nó đặt người dùng vào nguy cơ thường trực bị đánh cắp danh tính, mất mát tài sản ngân hàng và bị theo dõi bởi các phần mềm gián điệp (spyware) tinh vi đang bùng nổ trong thời gian gần đây. Các loại mã độc này có thể xâm nhập sâu vào thiết bị mà không cần người dùng cấp quyền, âm thầm thu thập dữ liệu và gửi về máy chủ của tin tặc.
Giải pháp duy nhất: Thay thế thiết bị
Để tự bảo vệ mình, người dùng được khuyến cáo cần kiểm tra ngay lập tức phiên bản phần mềm trên máy bằng cách truy cập vào phần Cài đặt, tìm đến mục Giới thiệu về điện thoại để xem thông tin phiên bản. Nếu con số hiển thị là 12 hoặc thấp hơn, đó là dấu hiệu cho thấy thiết bị đã hết hạn sử dụng về mặt an ninh.
Trong bối cảnh các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi và nhắm thẳng vào thiết bị di động cá nhân, các chuyên gia khẳng định cách duy nhất và hiệu quả nhất để đảm bảo an toàn thông tin là ngưng sử dụng thiết bị cũ và nâng cấp lên một chiếc điện thoại mới hơn, được cam kết hỗ trợ cập nhật bảo mật dài hạn. Đây không còn là vấn đề chạy đua công nghệ, mà là yêu cầu bắt buộc để tồn tại an toàn trong kỷ nguyên số.
Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav,
cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat
và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview
