Một cuộc chiến pháp lý hy hữu đang làm rung chuyển chính trường Albania và thu hút sự chú ý của giới quan sát công nghệ toàn cầu. Anila Bisha, nữ diễn viên gạo cội 57 tuổi của đất nước này, vừa chính thức đệ đơn kiện lên tòa án hành chính để đòi lại quyền kiểm soát đối với chính khuôn mặt và giọng nói của mình. Bà cáo buộc chính phủ đã vượt quá giới hạn hợp đồng khi tự ý sử dụng dữ liệu sinh trắc học của bà để tạo ra "Diella" – vị Bộ trưởng AI đầu tiên trong lịch sử nhân loại, người đang nắm giữ trọng trách quản lý mua sắm công của quốc gia.
Diella là thành viên nội các đầu tiên của Albania và là bộ trưởng AI đầu tiên trên thế giới
Từ trợ lý ảo E-Albania đến "ghế nóng" trong Nội các
Câu chuyện bắt đầu một cách êm đẹp vào đầu năm ngoái khi Anila Bisha ký một hợp đồng có thời hạn đến hết năm 2025. Theo đó, bà đồng ý cung cấp hình ảnh và giọng nói để tạo nên giao diện cho một trợ lý ảo trên cổng dịch vụ công trực tuyến e-Albania. Với cái tên Diella – mang ý nghĩa là "Mặt Trời" trong tiếng Albania – nhân vật ảo này được thiết kế với hình ảnh một người phụ nữ phúc hậu trong trang phục truyền thống, có nhiệm vụ giải đáp thắc mắc và hướng dẫn người dân thực hiện các thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, tham vọng số hóa của Thủ tướng Edi Rama đã đẩy mọi việc đi xa hơn dự tính ban đầu của nữ diễn viên. Vào tháng 9/2025, trong một động thái gây chấn động, ông Rama tuyên bố nâng cấp Diella từ một trợ lý ảo đơn thuần lên vị trí Bộ trưởng chịu trách nhiệm quản lý mảng mua sắm công. Mục tiêu của quyết định táo bạo này là sử dụng tính trung lập của AI để giảm thiểu tham nhũng và tăng cường minh bạch. Kể từ đó, Diella trở thành thành viên nội các đầu tiên của Albania không có sự hiện diện vật lý, nhưng lại sở hữu quyền lực hành chính thực tế.
Chatbot AI Diella - Bộ trưởng ảo chống tham nhũng của Albania
Sự vi phạm hợp đồng và nỗi bức xúc của "nguyên mẫu"
Sự việc bị đẩy lên đỉnh điểm khi Anila Bisha chứng kiến hình ảnh kỹ thuật số của mình xuất hiện trên các màn hình lớn tại Quốc hội, đại diện cho chính phủ phát biểu về các vấn đề quốc gia mà không hề có sự đồng thuận từ bà. Nữ diễn viên khẳng định hợp đồng ban đầu chỉ giới hạn việc sử dụng hình ảnh cho vai trò trợ lý ảo trên cổng thông tin và đã hết hạn vào cuối năm 2025. Việc chính phủ tiếp tục sử dụng và thậm chí "thăng chức" cho bản sao kỹ thuật số của bà thành Bộ trưởng là một hành vi vi phạm nghiêm trọng.
Nghiêm trọng hơn, Bisha phát hiện ra rằng Cơ quan Xã hội Thông tin Quốc gia – đơn vị phát triển Diella – đã âm thầm đăng ký bằng sáng chế dựa trên hình ảnh và giọng nói của bà mà không hề có bất kỳ thông báo nào. Chia sẻ với hãng tin AFP, nữ diễn viên 57 tuổi bày tỏ sự phẫn nộ khi cho rằng đây là hành vi lợi dụng danh tính và dữ liệu cá nhân trắng trợn. Việc khuôn mặt của bà bị gắn chặt với một nhân vật chính trị ảo đã ảnh hưởng tiêu cực đến sự nghiệp diễn xuất và cuộc sống cá nhân, khi công chúng bắt đầu nhầm lẫn giữa bà và vị Bộ trưởng AI kia.
Khi công nghệ đi trước hành lang pháp lý
Trước khi đâm đơn kiện, Anila Bisha đã nhiều lần nỗ lực liên lạc với các cơ quan chức năng để tìm kiếm một giải pháp đàm phán êm thấm nhưng đều rơi vào im lặng. Sự im lặng này buộc bà phải nhờ đến sự can thiệp của pháp luật để yêu cầu đình chỉ ngay lập tức việc sử dụng hình ảnh bản thân cho nhân vật Diella.
Vụ kiện này đặt ra những câu hỏi hóc búa về đạo đức AI mà thế giới chưa từng đối mặt. Trong khi truyền thông Albania và một bộ phận công chúng từng ca ngợi việc bổ nhiệm Diella là bước đột phá trong tư duy quản trị, minh chứng cho việc công nghệ có thể tham gia tích cực vào việc điều hành đất nước, thì các chuyên gia pháp lý và nhân quyền lại bày tỏ sự lo ngại sâu sắc. Họ đặt dấu hỏi lớn về tính minh bạch, trách nhiệm giải trình của một "Bộ trưởng" không phải là con người, và quan trọng hơn là quyền bảo vệ dữ liệu sinh trắc học của công dân trước sự khai thác của chính quyền. Cuộc chiến của Anila Bisha không chỉ là đòi lại khuôn mặt cho riêng mình, mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh về giới hạn của việc sử dụng AI trong kỷ nguyên số.
Diella là thành viên nội các đầu tiên của Albania và là bộ trưởng AI đầu tiên trên thế giới
Từ trợ lý ảo E-Albania đến "ghế nóng" trong Nội các
Câu chuyện bắt đầu một cách êm đẹp vào đầu năm ngoái khi Anila Bisha ký một hợp đồng có thời hạn đến hết năm 2025. Theo đó, bà đồng ý cung cấp hình ảnh và giọng nói để tạo nên giao diện cho một trợ lý ảo trên cổng dịch vụ công trực tuyến e-Albania. Với cái tên Diella – mang ý nghĩa là "Mặt Trời" trong tiếng Albania – nhân vật ảo này được thiết kế với hình ảnh một người phụ nữ phúc hậu trong trang phục truyền thống, có nhiệm vụ giải đáp thắc mắc và hướng dẫn người dân thực hiện các thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, tham vọng số hóa của Thủ tướng Edi Rama đã đẩy mọi việc đi xa hơn dự tính ban đầu của nữ diễn viên. Vào tháng 9/2025, trong một động thái gây chấn động, ông Rama tuyên bố nâng cấp Diella từ một trợ lý ảo đơn thuần lên vị trí Bộ trưởng chịu trách nhiệm quản lý mảng mua sắm công. Mục tiêu của quyết định táo bạo này là sử dụng tính trung lập của AI để giảm thiểu tham nhũng và tăng cường minh bạch. Kể từ đó, Diella trở thành thành viên nội các đầu tiên của Albania không có sự hiện diện vật lý, nhưng lại sở hữu quyền lực hành chính thực tế.
Chatbot AI Diella - Bộ trưởng ảo chống tham nhũng của Albania
Sự vi phạm hợp đồng và nỗi bức xúc của "nguyên mẫu"
Sự việc bị đẩy lên đỉnh điểm khi Anila Bisha chứng kiến hình ảnh kỹ thuật số của mình xuất hiện trên các màn hình lớn tại Quốc hội, đại diện cho chính phủ phát biểu về các vấn đề quốc gia mà không hề có sự đồng thuận từ bà. Nữ diễn viên khẳng định hợp đồng ban đầu chỉ giới hạn việc sử dụng hình ảnh cho vai trò trợ lý ảo trên cổng thông tin và đã hết hạn vào cuối năm 2025. Việc chính phủ tiếp tục sử dụng và thậm chí "thăng chức" cho bản sao kỹ thuật số của bà thành Bộ trưởng là một hành vi vi phạm nghiêm trọng.
Nghiêm trọng hơn, Bisha phát hiện ra rằng Cơ quan Xã hội Thông tin Quốc gia – đơn vị phát triển Diella – đã âm thầm đăng ký bằng sáng chế dựa trên hình ảnh và giọng nói của bà mà không hề có bất kỳ thông báo nào. Chia sẻ với hãng tin AFP, nữ diễn viên 57 tuổi bày tỏ sự phẫn nộ khi cho rằng đây là hành vi lợi dụng danh tính và dữ liệu cá nhân trắng trợn. Việc khuôn mặt của bà bị gắn chặt với một nhân vật chính trị ảo đã ảnh hưởng tiêu cực đến sự nghiệp diễn xuất và cuộc sống cá nhân, khi công chúng bắt đầu nhầm lẫn giữa bà và vị Bộ trưởng AI kia.
Khi công nghệ đi trước hành lang pháp lý
Trước khi đâm đơn kiện, Anila Bisha đã nhiều lần nỗ lực liên lạc với các cơ quan chức năng để tìm kiếm một giải pháp đàm phán êm thấm nhưng đều rơi vào im lặng. Sự im lặng này buộc bà phải nhờ đến sự can thiệp của pháp luật để yêu cầu đình chỉ ngay lập tức việc sử dụng hình ảnh bản thân cho nhân vật Diella.
Vụ kiện này đặt ra những câu hỏi hóc búa về đạo đức AI mà thế giới chưa từng đối mặt. Trong khi truyền thông Albania và một bộ phận công chúng từng ca ngợi việc bổ nhiệm Diella là bước đột phá trong tư duy quản trị, minh chứng cho việc công nghệ có thể tham gia tích cực vào việc điều hành đất nước, thì các chuyên gia pháp lý và nhân quyền lại bày tỏ sự lo ngại sâu sắc. Họ đặt dấu hỏi lớn về tính minh bạch, trách nhiệm giải trình của một "Bộ trưởng" không phải là con người, và quan trọng hơn là quyền bảo vệ dữ liệu sinh trắc học của công dân trước sự khai thác của chính quyền. Cuộc chiến của Anila Bisha không chỉ là đòi lại khuôn mặt cho riêng mình, mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh về giới hạn của việc sử dụng AI trong kỷ nguyên số.
