Hoàng Anh
Writer
Một bước ngoặt pháp lý quan trọng trong nỗ lực bảo vệ sức khỏe cộng đồng đang được Bộ Y tế thúc đẩy thông qua dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Với quan điểm xuyên suốt là đặt sức khỏe nhân dân lên trên các lợi ích kinh tế, dự thảo mới đang hướng tới việc "đóng cửa" hầu hết các không gian công cộng đối với người hút thuốc, đồng thời áp dụng những quy định khắt khe chưa từng có đối với hoạt động kinh doanh bán lẻ và sử dụng các loại hình thuốc lá thế hệ mới.
Mở rộng tối đa "vùng xanh" không khói thuốc
Điểm nhấn quan trọng nhất trong lần sửa đổi này nằm tại Điều 11, nơi quy định về phạm vi các địa điểm cấm hút thuốc lá. Theo đó, cơ quan soạn thảo đề xuất thiết lập một vành đai cấm tuyệt đối bao phủ nhiều không gian trong nhà và khuôn viên. Các khu vực nhạy cảm như cơ sở y tế, cơ sở giáo dục, các trung tâm chăm sóc, nuôi dưỡng, khu vui chơi giải trí dành riêng cho trẻ em và những khu vực có nguy cơ cháy nổ cao sẽ không còn bất kỳ sự hiện diện nào của khói thuốc.
Không chỉ dừng lại ở các địa điểm đặc thù, dự thảo còn mở rộng phạm vi cấm sang hầu hết các địa điểm trong nhà và không gian công cộng khác, ngoại trừ một số trường hợp hãn hữu được luật định. Đặc biệt, hệ thống phương tiện giao thông công cộng bao gồm ô tô, máy bay và tàu điện cũng được liệt kê vào nhóm "vùng cấm" hoàn toàn, nhằm đảm bảo môi trường không khí sạch cho hành khách và ngăn chặn tác hại của việc hút thuốc thụ động trong không gian kín.
Thu hẹp ngoại lệ và lộ trình xóa bỏ phòng hút thuốc
Song song với việc mở rộng vùng cấm, Điều 12 của dự thảo cũng siết chặt các quy định về khu vực được phép hút thuốc. Danh sách các địa điểm được phép bố trí nơi dành riêng cho người hút thuốc đã bị thu hẹp đáng kể, chỉ còn giới hạn ở khu vực cách ly sân bay (đối với chuyến bay quốc tế), quán bar, karaoke, vũ trường, khách sạn, cơ sở lưu trú du lịch, tàu thủy và tàu hỏa. Tuy nhiên, để duy trì sự tồn tại của các khu vực này, chủ cơ sở phải đáp ứng hàng loạt tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt như đảm bảo phòng kín, thiết lập hệ thống thông khí tách biệt hoàn toàn với không gian chung, trang bị dụng cụ chứa tàn thuốc và phương tiện phòng cháy chữa cháy chuyên dụng.
Đáng chú ý, Bộ Y tế không coi đây là giải pháp lâu dài mà khuyến khích người đứng đầu các cơ sở này chủ động tiến tới thực hiện mô hình không khói thuốc hoàn toàn. Chính phủ cũng dự kiến sẽ có lộ trình từng bước chuyển đổi các địa điểm ngoại lệ này thành khu vực cấm tuyệt đối trong tương lai, hướng tới mục tiêu loại bỏ hoàn toàn việc hút thuốc trong nhà tại Việt Nam.
Thuốc lá bán lẻ phải "ẩn mình" và chế tài mạnh với thuốc lá điện tử
Bên cạnh việc kiểm soát không gian, dự thảo luật cũng can thiệp mạnh mẽ vào khâu phân phối và tiếp thị. Tại điểm b khoản 1 Điều 25 sửa đổi, quy định mới yêu cầu các điểm bán lẻ không được phép trưng bày thuốc lá, vỏ bao hay bất kỳ nhãn hiệu nào ra bên ngoài. Thay vào đó, sản phẩm phải được cất giữ trong tủ riêng biệt, tách biệt với các mặt hàng khác và tuân thủ quy chuẩn của Bộ Công Thương. Đồng thời, trách nhiệm của người bán được nâng cao với yêu cầu bắt buộc treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi.
Đối với vấn đề nóng là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, ông Phan Công Hiếu thuộc Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết các chế tài xử phạt sẽ được áp dụng triệt để. Người trực tiếp sử dụng các sản phẩm này có thể đối mặt mức phạt hành chính từ 3 đến 5 triệu đồng. Nghiêm khắc hơn, các cá nhân hoặc tổ chức có hành vi chứa chấp, dung túng cho việc sử dụng tại địa điểm mình quản lý sẽ bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng. Toàn bộ tang vật vi phạm sẽ bị tịch thu và tiêu hủy bắt buộc.
Đặc biệt, khung pháp lý mới cũng mở đường cho việc xử lý hình sự đối với các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ hoặc vận chuyển trái phép thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng số lượng lớn. Người vi phạm có thể bị phạt tiền lên tới 1 tỷ đồng hoặc chịu án tù từ 6 tháng đến 5 năm tùy theo mức độ nghiêm trọng. Thống kê từ Bộ Công an cho thấy sự quyết liệt này đã bước đầu mang lại hiệu quả, khi số vụ việc liên quan đến ma túy núp bóng thuốc lá điện tử đã giảm mạnh trong năm 2025 sau khi các biện pháp kiểm soát được tăng cường.
Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ hút thuốc cao với khoảng 15,6 triệu người trưởng thành sử dụng thuốc lá, chiếm 22,5% dân số. Những thay đổi quyết liệt trong dự thảo luật lần này được kỳ vọng sẽ không chỉ giảm thiểu gánh nặng bệnh tật do khói thuốc gây ra mà còn góp phần xây dựng hình ảnh văn minh tại các đô thị và điểm đến du lịch trên cả nước.
Mở rộng tối đa "vùng xanh" không khói thuốc
Điểm nhấn quan trọng nhất trong lần sửa đổi này nằm tại Điều 11, nơi quy định về phạm vi các địa điểm cấm hút thuốc lá. Theo đó, cơ quan soạn thảo đề xuất thiết lập một vành đai cấm tuyệt đối bao phủ nhiều không gian trong nhà và khuôn viên. Các khu vực nhạy cảm như cơ sở y tế, cơ sở giáo dục, các trung tâm chăm sóc, nuôi dưỡng, khu vui chơi giải trí dành riêng cho trẻ em và những khu vực có nguy cơ cháy nổ cao sẽ không còn bất kỳ sự hiện diện nào của khói thuốc.
Không chỉ dừng lại ở các địa điểm đặc thù, dự thảo còn mở rộng phạm vi cấm sang hầu hết các địa điểm trong nhà và không gian công cộng khác, ngoại trừ một số trường hợp hãn hữu được luật định. Đặc biệt, hệ thống phương tiện giao thông công cộng bao gồm ô tô, máy bay và tàu điện cũng được liệt kê vào nhóm "vùng cấm" hoàn toàn, nhằm đảm bảo môi trường không khí sạch cho hành khách và ngăn chặn tác hại của việc hút thuốc thụ động trong không gian kín.
Thu hẹp ngoại lệ và lộ trình xóa bỏ phòng hút thuốc
Song song với việc mở rộng vùng cấm, Điều 12 của dự thảo cũng siết chặt các quy định về khu vực được phép hút thuốc. Danh sách các địa điểm được phép bố trí nơi dành riêng cho người hút thuốc đã bị thu hẹp đáng kể, chỉ còn giới hạn ở khu vực cách ly sân bay (đối với chuyến bay quốc tế), quán bar, karaoke, vũ trường, khách sạn, cơ sở lưu trú du lịch, tàu thủy và tàu hỏa. Tuy nhiên, để duy trì sự tồn tại của các khu vực này, chủ cơ sở phải đáp ứng hàng loạt tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt như đảm bảo phòng kín, thiết lập hệ thống thông khí tách biệt hoàn toàn với không gian chung, trang bị dụng cụ chứa tàn thuốc và phương tiện phòng cháy chữa cháy chuyên dụng.
Đáng chú ý, Bộ Y tế không coi đây là giải pháp lâu dài mà khuyến khích người đứng đầu các cơ sở này chủ động tiến tới thực hiện mô hình không khói thuốc hoàn toàn. Chính phủ cũng dự kiến sẽ có lộ trình từng bước chuyển đổi các địa điểm ngoại lệ này thành khu vực cấm tuyệt đối trong tương lai, hướng tới mục tiêu loại bỏ hoàn toàn việc hút thuốc trong nhà tại Việt Nam.
Thuốc lá bán lẻ phải "ẩn mình" và chế tài mạnh với thuốc lá điện tử
Bên cạnh việc kiểm soát không gian, dự thảo luật cũng can thiệp mạnh mẽ vào khâu phân phối và tiếp thị. Tại điểm b khoản 1 Điều 25 sửa đổi, quy định mới yêu cầu các điểm bán lẻ không được phép trưng bày thuốc lá, vỏ bao hay bất kỳ nhãn hiệu nào ra bên ngoài. Thay vào đó, sản phẩm phải được cất giữ trong tủ riêng biệt, tách biệt với các mặt hàng khác và tuân thủ quy chuẩn của Bộ Công Thương. Đồng thời, trách nhiệm của người bán được nâng cao với yêu cầu bắt buộc treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi.
Đối với vấn đề nóng là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, ông Phan Công Hiếu thuộc Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết các chế tài xử phạt sẽ được áp dụng triệt để. Người trực tiếp sử dụng các sản phẩm này có thể đối mặt mức phạt hành chính từ 3 đến 5 triệu đồng. Nghiêm khắc hơn, các cá nhân hoặc tổ chức có hành vi chứa chấp, dung túng cho việc sử dụng tại địa điểm mình quản lý sẽ bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng. Toàn bộ tang vật vi phạm sẽ bị tịch thu và tiêu hủy bắt buộc.
Đặc biệt, khung pháp lý mới cũng mở đường cho việc xử lý hình sự đối với các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ hoặc vận chuyển trái phép thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng số lượng lớn. Người vi phạm có thể bị phạt tiền lên tới 1 tỷ đồng hoặc chịu án tù từ 6 tháng đến 5 năm tùy theo mức độ nghiêm trọng. Thống kê từ Bộ Công an cho thấy sự quyết liệt này đã bước đầu mang lại hiệu quả, khi số vụ việc liên quan đến ma túy núp bóng thuốc lá điện tử đã giảm mạnh trong năm 2025 sau khi các biện pháp kiểm soát được tăng cường.
Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ hút thuốc cao với khoảng 15,6 triệu người trưởng thành sử dụng thuốc lá, chiếm 22,5% dân số. Những thay đổi quyết liệt trong dự thảo luật lần này được kỳ vọng sẽ không chỉ giảm thiểu gánh nặng bệnh tật do khói thuốc gây ra mà còn góp phần xây dựng hình ảnh văn minh tại các đô thị và điểm đến du lịch trên cả nước.
