Vào những năm tháng trung học, Nicholas Bowman từng đinh ninh rằng con đường dẫn đến thành công của mình đã được xã hội lập trình sẵn: thi đỗ đại học, lấy một tấm bằng cử nhân và an vị trong một công việc văn phòng với mức lương hậu hĩnh. Thế nhưng, khi thời hạn nộp hồ sơ đại học cận kề, một sự hoài nghi sâu sắc bắt đầu nhen nhóm trong tâm trí chàng thanh niên trẻ.
Việc bước chân vào giảng đường đồng nghĩa với việc đánh đổi bốn năm thanh xuân và gánh trên vai khoản nợ học phí lên tới hàng chục nghìn USD, trong khi viễn cảnh việc làm lại đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI). Đứng trước ngã rẽ cuộc đời, Bowman đã đưa ra một quyết định táo bạo: ghi danh vào lớp học nghề điện buổi tối. Quyết định đi ngược lại số đông này đã nhanh chóng mang lại cho anh mức thu nhập 42.000 USD ngay trong năm đầu tiên. Dự kiến vào mùa hè năm nay, khi chính thức trở thành một thợ điện lành nghề, Bowman có thể bỏ túi khoảng 71.000 USD mỗi năm với một công việc mà anh miêu tả là thú vị như trò chơi xếp hình Lego dành cho người lớn.
Câu chuyện của Bowman không phải là một hiện tượng cá biệt, mà là bức tranh phản chiếu một làn sóng dịch chuyển lao động chưa từng có tại Mỹ. Lớp trẻ thuộc thế hệ Z (Gen Z) đang nghiêm túc đánh giá lại những công việc lao động tay chân từng bị xem nhẹ như thợ điện, thợ sửa ống nước hay kỹ thuật viên điện lạnh. Sự thay đổi trong nhận thức này bắt nguồn từ việc các định kiến xã hội dần bị xóa bỏ, sức ảnh hưởng của các nền tảng mạng xã hội như TikTok trong việc vinh danh nghề nghiệp thực tế, và sự cởi mở trong các cuộc tranh luận về gánh nặng nợ sinh viên so với mức lương thực nhận.
Trái ngược với bức tranh ảm đạm của khối văn phòng, tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang đã phác họa một tương lai vô cùng rực rỡ cho giới thợ thuyền lành nghề. Ông khẳng định cơn sốt AI chính là chất xúc tác tạo ra làn sóng xây dựng cơ sở hạ tầng lớn nhất trong lịch sử nhân loại. Để nuôi dưỡng các siêu mô hình AI, thế giới cần những trung tâm dữ liệu khổng lồ chứa đầy máy chủ, hệ thống điện cao thế và thiết bị làm mát công suất lớn. Theo ước tính từ công ty tư vấn chiến lược McKinsey, dòng vốn đổ vào các trung tâm dữ liệu toàn cầu có thể chạm mốc 6,7 nghìn tỷ USD vào năm 2030. Sự bùng nổ này kéo theo nhu cầu tuyển dụng khẩn cấp tại Mỹ với khoảng 130.000 thợ điện, 240.000 công nhân xây dựng và 150.000 giám sát viên trong giai đoạn từ nay đến năm 2030. Chuyên gia Darrell West từ Trung tâm Đổi mới Công nghệ Brookings thậm chí còn cảnh báo rằng tình trạng khan hiếm thợ điện đang trở thành rào cản chí mạng làm chậm tiến độ xây dựng các cơ sở hạ tầng AI huyết mạch.
Con đường trở thành thợ điện mang lại lợi thế tài chính rõ rệt khi người học có thể vừa học vừa làm, tạo ra thu nhập ngay lập tức và gần như không phải gánh nợ học phí sau 4 đến 5 năm đào tạo. Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng cảnh báo rằng đây không phải là công việc dành cho tất cả mọi người. Nghề thợ điện đòi hỏi nền tảng thể lực sung mãn, khả năng chịu đựng việc đứng liên tục nhiều giờ, thậm chí phải lội bùn kéo cáp trong những điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Tính chất thời vụ của ngành xây dựng cũng là một điểm trừ lớn. Các dự án trung tâm dữ liệu cần một lượng nhân công khổng lồ trong giai đoạn thi công, nhưng khi cơ sở đi vào vận hành, số lượng thợ bảo trì được giữ lại là rất ít, buộc người lao động phải liên tục di chuyển xa nhà để tìm kiếm dự án mới.
Mặc dù phải đánh đổi bằng mồ hôi, bụi bẩn và sự vất vả về mặt thể chất, nhưng đối với những người trẻ thực tế như Nicholas Bowman, sự lựa chọn này hoàn toàn xứng đáng. Anh có một mức thu nhập đáng mơ ước, sở hữu bộ kỹ năng luôn được săn đón và quan trọng nhất là một sự an tâm tuyệt đối về nghề nghiệp, bởi như anh chia sẻ, AI vẫn chưa thể tìm ra cách để tự vặn một chiếc cờ lê.
Việc bước chân vào giảng đường đồng nghĩa với việc đánh đổi bốn năm thanh xuân và gánh trên vai khoản nợ học phí lên tới hàng chục nghìn USD, trong khi viễn cảnh việc làm lại đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI). Đứng trước ngã rẽ cuộc đời, Bowman đã đưa ra một quyết định táo bạo: ghi danh vào lớp học nghề điện buổi tối. Quyết định đi ngược lại số đông này đã nhanh chóng mang lại cho anh mức thu nhập 42.000 USD ngay trong năm đầu tiên. Dự kiến vào mùa hè năm nay, khi chính thức trở thành một thợ điện lành nghề, Bowman có thể bỏ túi khoảng 71.000 USD mỗi năm với một công việc mà anh miêu tả là thú vị như trò chơi xếp hình Lego dành cho người lớn.
Câu chuyện của Bowman không phải là một hiện tượng cá biệt, mà là bức tranh phản chiếu một làn sóng dịch chuyển lao động chưa từng có tại Mỹ. Lớp trẻ thuộc thế hệ Z (Gen Z) đang nghiêm túc đánh giá lại những công việc lao động tay chân từng bị xem nhẹ như thợ điện, thợ sửa ống nước hay kỹ thuật viên điện lạnh. Sự thay đổi trong nhận thức này bắt nguồn từ việc các định kiến xã hội dần bị xóa bỏ, sức ảnh hưởng của các nền tảng mạng xã hội như TikTok trong việc vinh danh nghề nghiệp thực tế, và sự cởi mở trong các cuộc tranh luận về gánh nặng nợ sinh viên so với mức lương thực nhận.
Cơn khát nhân lực từ các siêu trung tâm dữ liệu AI
Sự dịch chuyển dòng chảy lao động này diễn ra song song với tốc độ phát triển thần tốc của Trí tuệ nhân tạo. Trong khi AI đang khiến hàng loạt công việc văn phòng cấp thấp trở nên bấp bênh, nó lại vô tình tạo ra một cơn khát nhân lực khổng lồ cho các ngành nghề kỹ thuật nền tảng. Thực tế tàn khốc của khối văn phòng được minh chứng qua việc tập đoàn thương mại điện tử Amazon vừa thông báo sa thải 16.000 nhân sự chỉ vài tháng sau đợt cắt giảm 14.000 người, với lý do AI đang định hình lại phương thức làm việc. Tương tự, nền tảng Pinterest cũng đã mạnh tay cắt giảm 15% lực lượng lao động để dồn nguồn lực cho các vị trí liên quan trực tiếp đến AI.
Trái ngược với bức tranh ảm đạm của khối văn phòng, tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang đã phác họa một tương lai vô cùng rực rỡ cho giới thợ thuyền lành nghề. Ông khẳng định cơn sốt AI chính là chất xúc tác tạo ra làn sóng xây dựng cơ sở hạ tầng lớn nhất trong lịch sử nhân loại. Để nuôi dưỡng các siêu mô hình AI, thế giới cần những trung tâm dữ liệu khổng lồ chứa đầy máy chủ, hệ thống điện cao thế và thiết bị làm mát công suất lớn. Theo ước tính từ công ty tư vấn chiến lược McKinsey, dòng vốn đổ vào các trung tâm dữ liệu toàn cầu có thể chạm mốc 6,7 nghìn tỷ USD vào năm 2030. Sự bùng nổ này kéo theo nhu cầu tuyển dụng khẩn cấp tại Mỹ với khoảng 130.000 thợ điện, 240.000 công nhân xây dựng và 150.000 giám sát viên trong giai đoạn từ nay đến năm 2030. Chuyên gia Darrell West từ Trung tâm Đổi mới Công nghệ Brookings thậm chí còn cảnh báo rằng tình trạng khan hiếm thợ điện đang trở thành rào cản chí mạng làm chậm tiến độ xây dựng các cơ sở hạ tầng AI huyết mạch.
Sự sụp đổ của "giấc mơ đại học" và mặt trái của nghề thợ điện
Nhu cầu bùng nổ thợ điện xuất hiện đúng vào thời điểm niềm tin của giới trẻ vào hệ thống giáo dục đại học đang chạm đáy. Dữ liệu từ Viện Burning Glass vào tháng 7 năm 2025 chỉ ra một thực tế xót xa: 52% sinh viên ra trường đang phải làm những công việc không hề đòi hỏi bằng cấp. Khảo sát của công ty tư vấn Gallup cũng cho thấy tỷ lệ người Mỹ đặt niềm tin vào giáo dục đại học đã lao dốc từ 57% năm 2015 xuống chỉ còn 36% vào năm 2023. Hệ quả tất yếu là các cơ sở đào tạo nghề đang chứng kiến sự bùng nổ lượng học viên. Tại Viện Kỹ thuật Midwest, số lượng người đăng ký học nghề điện đã tăng vọt 400% chỉ trong bốn năm. Điều đáng ngạc nhiên là phần lớn học viên không phải là học sinh vừa tốt nghiệp trung học, mà nằm trong độ tuổi từ 25 đến 29, những người đã từng nếm trải sự khắc nghiệt của thị trường lao động văn phòng và nay quyết định làm lại từ đầu.
Con đường trở thành thợ điện mang lại lợi thế tài chính rõ rệt khi người học có thể vừa học vừa làm, tạo ra thu nhập ngay lập tức và gần như không phải gánh nợ học phí sau 4 đến 5 năm đào tạo. Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng cảnh báo rằng đây không phải là công việc dành cho tất cả mọi người. Nghề thợ điện đòi hỏi nền tảng thể lực sung mãn, khả năng chịu đựng việc đứng liên tục nhiều giờ, thậm chí phải lội bùn kéo cáp trong những điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Tính chất thời vụ của ngành xây dựng cũng là một điểm trừ lớn. Các dự án trung tâm dữ liệu cần một lượng nhân công khổng lồ trong giai đoạn thi công, nhưng khi cơ sở đi vào vận hành, số lượng thợ bảo trì được giữ lại là rất ít, buộc người lao động phải liên tục di chuyển xa nhà để tìm kiếm dự án mới.
Mặc dù phải đánh đổi bằng mồ hôi, bụi bẩn và sự vất vả về mặt thể chất, nhưng đối với những người trẻ thực tế như Nicholas Bowman, sự lựa chọn này hoàn toàn xứng đáng. Anh có một mức thu nhập đáng mơ ước, sở hữu bộ kỹ năng luôn được săn đón và quan trọng nhất là một sự an tâm tuyệt đối về nghề nghiệp, bởi như anh chia sẻ, AI vẫn chưa thể tìm ra cách để tự vặn một chiếc cờ lê.
