Thế Việt
Writer
Một luật sư chuyên xử lý hồ sơ tai nạn cá nhân, một bác sĩ tim mạch làm việc trong phòng cath lab, một người đi kiểm tra hạ tầng giao thông tại Uganda và hàng trăm người hoàn toàn không biết viết mã lập trình vừa cùng nhau tạo ra những phần mềm chạy mượt mà chỉ trong một tuần. Sự kiện này minh chứng cho một sự thay đổi mang tính bước ngoặt: Khi trí tuệ nhân tạo (AI) đảm nhận việc viết code thay con người, lợi thế tuyệt đối lại thuộc về những chuyên gia thấu hiểu sâu sắc nhất gốc rễ nghề nghiệp của mình.
Sân chơi của những "kẻ ngoại đạo"
Cuộc thi "Build with Opus 4.6" do Anthropic tổ chức gần đây mang dáng dấp của một sự kiện hackathon công nghệ quen thuộc, nhưng bản danh sách thí sinh lại khiến nhiều người phải kinh ngạc đọc đi đọc lại. Trong số khoảng 13.000 người đăng ký, chỉ có 500 người được ban tổ chức chọn mặt gửi vàng tham gia và 277 người đã xuất sắc hoàn thành sản phẩm hoạt động được sau 6 ngày. Điều gây bất ngờ không nằm ở những con số ấn tượng đó, mà nằm ở hồ sơ năng lực của họ.
Đa phần những người tham gia hoàn toàn không phải là lập trình viên chuyên nghiệp. Họ là những nhạc sĩ, vận động viên đấu kiếm và cả những nhà nghiên cứu chuyên đọc hợp đồng. Họ không đến cuộc thi để học cách gõ những dòng code khô khan, mà đến để dùng AI giải quyết trực tiếp những bài toán hóc búa trong chính ngành nghề của mình. Toàn bộ thí sinh đều sử dụng chung một bộ công cụ là Claude Code và mô hình Opus 4.6. Điều tạo nên sự khác biệt không nằm ở khả năng viết mã lập trình, mà nằm ở việc họ hiểu vấn đề cốt lõi của mình sâu đến mức nào.
Giải quyết bài toán ngách bằng tư duy chuyên gia
Ngôi vị quán quân của cuộc thi đã thuộc về một luật sư tại California với dự án CrossBeam. Phần mềm này xử lý một vấn đề rất đời thường nhưng tiêu tốn hàng tháng trời ngoài thực tế. Hồ sơ xin phép xây dựng nhà phụ tại tiểu bang này thường xuyên bị trả về nhiều lần vì phải đối chiếu chéo giữa luật bang, quy định địa phương và bản vẽ kỹ thuật. Mỗi vòng chỉnh sửa có thể làm dự án đội chi phí thêm hàng chục nghìn USD. CrossBeam cho phép người dùng tải lên thư phản hồi từ cơ quan quản lý cùng bản thiết kế, sau đó hệ thống AI sẽ tự động đối chiếu toàn bộ quy định liên quan để chỉ ra chính xác điểm cần sửa. Điều đáng chú ý nhất là người làm ra phần mềm này không phải kỹ sư phần mềm, mà là một người hiểu rõ từng dòng luật pháp lý.
Vị trí á quân thuộc về một dự án môi trường lập trình dành cho trẻ em, nơi các em chỉ cần thực hiện thao tác kéo thả mục tiêu và quy tắc. Hệ thống AI sẽ đảm nhận việc viết toàn bộ phần mềm phía sau và đồng thời đóng vai trò gia sư giải thích cặn kẽ những gì đang diễn ra. Giải ba vinh danh một bác sĩ tim mạch với sản phẩm trợ lý AI giúp bệnh nhân hiểu lại và ghi nhớ chẩn đoán sau khi rời phòng khám, giải quyết dứt điểm một việc mà nhiều người thường quên gần như ngay lập tức ngoài đời thực.
Những dự án khác xuất hiện trong cuộc thi nghe giống như ý tưởng nảy sinh trong các cộng đồng rất nhỏ. Đó có thể là hệ thống phân tích video dashcam để đánh giá chất lượng đường sá và tính toán hiệu quả đầu tư hạ tầng. Đó cũng có thể là công cụ quản lý giải đấu đấu kiếm giúp phát hiện những điểm số bất hợp lý, hay một hệ thống AI có khả năng chơi nhạc cùng nghệ sĩ theo thời gian thực thay vì chỉ tạo nhạc có sẵn.
Trò chuyện với máy móc thay vì gõ dòng lệnh
Điểm chung cốt lõi của các sản phẩm này là chúng hoàn toàn không nhắm đến thị trường đại chúng. Chúng tập trung giải quyết những bài toán rất cụ thể, mang tính chuyên ngành cao. Đây là kiểu phần mềm mà trước đây không một công ty công nghệ nào đủ động lực để đầu tư phát triển vì quy mô người dùng quá nhỏ. Giờ đây, khi chi phí tạo phần mềm giảm mạnh nhờ sự can thiệp của AI, những thị trường ngách như vậy bắt đầu bùng nổ và trở nên vô cùng khả thi. Kiến thức chuyên ngành đã chính thức trở thành lợi thế cạnh tranh chính của mỗi người.
Ngay cả những người tham gia cũng phải tự điều chỉnh cách làm quen với công nghệ AI. Một số thí sinh chia sẻ rằng phần khó nhất không phải là tạo ra code, mà là làm sao để dạy cho hệ thống hiểu cách họ suy nghĩ và lập luận. Có người đã dành trọn vẹn cả ngày đầu tiên chỉ để trò chuyện với AI về phương pháp đọc một bản hợp đồng thay vì viết một dòng lệnh nào. Khi AI đưa ra kết quả, nhiệm vụ của con người là dùng tư duy chuyên môn để nhận ra chỗ nào thiếu, chỗ nào sai, chứ không phải ngồi dò tìm và sửa lỗi cú pháp.
Sau sự kiện, Boris Cherny, người đứng đầu dự án Claude Code, đã đưa ra một nhận định gây tranh luận sôi nổi rằng việc lập trình theo nghĩa truyền thống đang dần được giải quyết. Theo ông, điều chưa được giải quyết là biết nên xây dựng cái gì và biết chính xác khi nào máy móc làm sai. Nhìn vào 277 sản phẩm được hoàn thành trong chưa đầy một tuần, lập luận này càng có thêm nhiều dữ liệu thực tế để chứng minh.
Định hình lại mô hình phát triển phần mềm
Hackathon này thực chất giống như một bản thử nghiệm thu nhỏ cho một mô hình phát triển phần mềm hoàn toàn khác biệt. Thay vì các kỹ sư IT viết code cho mọi ngành nghề, giờ đây những người trong ngành sẽ tự tay tạo ra công cụ cho chính mình. Phần mềm không còn là một thứ xa xỉ phải đặt hàng từ đội ngũ kỹ thuật với chi phí đắt đỏ, mà trở thành thứ có thể được xây dựng ngay lập tức tại nơi phát sinh nhu cầu.
Nếu như trước đây, rào cản lớn nhất để tạo ra một ứng dụng là việc phải học lập trình, thì bây giờ rào cản đó dần chuyển sang việc bạn thấu hiểu vấn đề của mình sâu sắc đến đâu. Điều đó giải thích vì sao trong cùng một khoảng thời gian sáu ngày và sử dụng cùng một bộ công cụ, một luật sư có thể tự làm phần mềm cho chính quyền thành phố, còn một bác sĩ lại tạo ra được trợ lý đắc lực cho bệnh nhân của mình.
Kết thúc cuộc thi, nhiều người tham gia vẫn nói một câu quen thuộc khi kết bạn giao lưu với nhau rằng họ xin lỗi vì không phải là lập trình viên. Và câu trả lời họ thường nhận lại từ đối phương cũng là sự đồng tình tương tự. Chỉ có một điểm khác biệt duy nhất là lần này, mỗi người trong số họ đều đang mang theo một sản phẩm phần mềm thực thụ có thể chạy được mượt mà trên tay.
Sân chơi của những "kẻ ngoại đạo"
Cuộc thi "Build with Opus 4.6" do Anthropic tổ chức gần đây mang dáng dấp của một sự kiện hackathon công nghệ quen thuộc, nhưng bản danh sách thí sinh lại khiến nhiều người phải kinh ngạc đọc đi đọc lại. Trong số khoảng 13.000 người đăng ký, chỉ có 500 người được ban tổ chức chọn mặt gửi vàng tham gia và 277 người đã xuất sắc hoàn thành sản phẩm hoạt động được sau 6 ngày. Điều gây bất ngờ không nằm ở những con số ấn tượng đó, mà nằm ở hồ sơ năng lực của họ.
Đa phần những người tham gia hoàn toàn không phải là lập trình viên chuyên nghiệp. Họ là những nhạc sĩ, vận động viên đấu kiếm và cả những nhà nghiên cứu chuyên đọc hợp đồng. Họ không đến cuộc thi để học cách gõ những dòng code khô khan, mà đến để dùng AI giải quyết trực tiếp những bài toán hóc búa trong chính ngành nghề của mình. Toàn bộ thí sinh đều sử dụng chung một bộ công cụ là Claude Code và mô hình Opus 4.6. Điều tạo nên sự khác biệt không nằm ở khả năng viết mã lập trình, mà nằm ở việc họ hiểu vấn đề cốt lõi của mình sâu đến mức nào.
Giải quyết bài toán ngách bằng tư duy chuyên gia
Ngôi vị quán quân của cuộc thi đã thuộc về một luật sư tại California với dự án CrossBeam. Phần mềm này xử lý một vấn đề rất đời thường nhưng tiêu tốn hàng tháng trời ngoài thực tế. Hồ sơ xin phép xây dựng nhà phụ tại tiểu bang này thường xuyên bị trả về nhiều lần vì phải đối chiếu chéo giữa luật bang, quy định địa phương và bản vẽ kỹ thuật. Mỗi vòng chỉnh sửa có thể làm dự án đội chi phí thêm hàng chục nghìn USD. CrossBeam cho phép người dùng tải lên thư phản hồi từ cơ quan quản lý cùng bản thiết kế, sau đó hệ thống AI sẽ tự động đối chiếu toàn bộ quy định liên quan để chỉ ra chính xác điểm cần sửa. Điều đáng chú ý nhất là người làm ra phần mềm này không phải kỹ sư phần mềm, mà là một người hiểu rõ từng dòng luật pháp lý.
Vị trí á quân thuộc về một dự án môi trường lập trình dành cho trẻ em, nơi các em chỉ cần thực hiện thao tác kéo thả mục tiêu và quy tắc. Hệ thống AI sẽ đảm nhận việc viết toàn bộ phần mềm phía sau và đồng thời đóng vai trò gia sư giải thích cặn kẽ những gì đang diễn ra. Giải ba vinh danh một bác sĩ tim mạch với sản phẩm trợ lý AI giúp bệnh nhân hiểu lại và ghi nhớ chẩn đoán sau khi rời phòng khám, giải quyết dứt điểm một việc mà nhiều người thường quên gần như ngay lập tức ngoài đời thực.
Những dự án khác xuất hiện trong cuộc thi nghe giống như ý tưởng nảy sinh trong các cộng đồng rất nhỏ. Đó có thể là hệ thống phân tích video dashcam để đánh giá chất lượng đường sá và tính toán hiệu quả đầu tư hạ tầng. Đó cũng có thể là công cụ quản lý giải đấu đấu kiếm giúp phát hiện những điểm số bất hợp lý, hay một hệ thống AI có khả năng chơi nhạc cùng nghệ sĩ theo thời gian thực thay vì chỉ tạo nhạc có sẵn.
Trò chuyện với máy móc thay vì gõ dòng lệnh
Điểm chung cốt lõi của các sản phẩm này là chúng hoàn toàn không nhắm đến thị trường đại chúng. Chúng tập trung giải quyết những bài toán rất cụ thể, mang tính chuyên ngành cao. Đây là kiểu phần mềm mà trước đây không một công ty công nghệ nào đủ động lực để đầu tư phát triển vì quy mô người dùng quá nhỏ. Giờ đây, khi chi phí tạo phần mềm giảm mạnh nhờ sự can thiệp của AI, những thị trường ngách như vậy bắt đầu bùng nổ và trở nên vô cùng khả thi. Kiến thức chuyên ngành đã chính thức trở thành lợi thế cạnh tranh chính của mỗi người.
Ngay cả những người tham gia cũng phải tự điều chỉnh cách làm quen với công nghệ AI. Một số thí sinh chia sẻ rằng phần khó nhất không phải là tạo ra code, mà là làm sao để dạy cho hệ thống hiểu cách họ suy nghĩ và lập luận. Có người đã dành trọn vẹn cả ngày đầu tiên chỉ để trò chuyện với AI về phương pháp đọc một bản hợp đồng thay vì viết một dòng lệnh nào. Khi AI đưa ra kết quả, nhiệm vụ của con người là dùng tư duy chuyên môn để nhận ra chỗ nào thiếu, chỗ nào sai, chứ không phải ngồi dò tìm và sửa lỗi cú pháp.
Sau sự kiện, Boris Cherny, người đứng đầu dự án Claude Code, đã đưa ra một nhận định gây tranh luận sôi nổi rằng việc lập trình theo nghĩa truyền thống đang dần được giải quyết. Theo ông, điều chưa được giải quyết là biết nên xây dựng cái gì và biết chính xác khi nào máy móc làm sai. Nhìn vào 277 sản phẩm được hoàn thành trong chưa đầy một tuần, lập luận này càng có thêm nhiều dữ liệu thực tế để chứng minh.
Định hình lại mô hình phát triển phần mềm
Hackathon này thực chất giống như một bản thử nghiệm thu nhỏ cho một mô hình phát triển phần mềm hoàn toàn khác biệt. Thay vì các kỹ sư IT viết code cho mọi ngành nghề, giờ đây những người trong ngành sẽ tự tay tạo ra công cụ cho chính mình. Phần mềm không còn là một thứ xa xỉ phải đặt hàng từ đội ngũ kỹ thuật với chi phí đắt đỏ, mà trở thành thứ có thể được xây dựng ngay lập tức tại nơi phát sinh nhu cầu.
Nếu như trước đây, rào cản lớn nhất để tạo ra một ứng dụng là việc phải học lập trình, thì bây giờ rào cản đó dần chuyển sang việc bạn thấu hiểu vấn đề của mình sâu sắc đến đâu. Điều đó giải thích vì sao trong cùng một khoảng thời gian sáu ngày và sử dụng cùng một bộ công cụ, một luật sư có thể tự làm phần mềm cho chính quyền thành phố, còn một bác sĩ lại tạo ra được trợ lý đắc lực cho bệnh nhân của mình.
Kết thúc cuộc thi, nhiều người tham gia vẫn nói một câu quen thuộc khi kết bạn giao lưu với nhau rằng họ xin lỗi vì không phải là lập trình viên. Và câu trả lời họ thường nhận lại từ đối phương cũng là sự đồng tình tương tự. Chỉ có một điểm khác biệt duy nhất là lần này, mỗi người trong số họ đều đang mang theo một sản phẩm phần mềm thực thụ có thể chạy được mượt mà trên tay.
