Trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một cuộc tranh luận mới tại Mỹ: nếu AI có thể tạo ra khối tài sản khổng lồ trong tương lai, ai sẽ được hưởng lợi từ số tiền đó?
Mới đây, Thượng nghị sĩ Bernie Sanders, 84 tuổi, đề xuất một ý tưởng gây nhiều tranh cãi. Trong bài đăng trên báo NYT, ông cho rằng các công ty AI hàng đầu như OpenAI, Anthropic và xAI nên chuyển một phần lớn cổ phần vào một quỹ đầu tư quốc gia, từ đó giúp mọi người dân Mỹ được hưởng lợi từ sự phát triển của AI.
Lập luận của Sanders khá đơn giản: AI không xuất hiện từ hư không. Các mô hình AI được huấn luyện bằng sách, bài báo, mã nguồn, hình ảnh, âm nhạc và tri thức do hàng triệu người tạo ra trong nhiều thế hệ. Vì vậy, ông cho rằng thành quả kinh tế do AI tạo ra không nên chỉ tập trung vào tay một số tỷ phú công nghệ mà cần được chia sẻ rộng rãi hơn cho xã hội.
Theo đề xuất của Sanders, Mỹ sẽ thành lập một quỹ tài sản quốc gia về AI. Nguồn vốn của quỹ đến từ việc buộc các công ty AI lớn đóng góp cổ phần. Khoản lợi nhuận thu được sau đó có thể được sử dụng cho các chương trình công cộng hoặc phân phối cho người dân.
Điều đáng chú ý là cuộc tranh luận này không còn giới hạn trong giới chính trị cánh tả. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance gần đây cũng cho biết chính quyền Tổng thống Trump cởi mở với ý tưởng chính phủ nắm giữ cổ phần trong các công ty AI lớn, dù không ủng hộ mức 50% như Sanders đề xuất. Trong khi đó, Elon Musk lại có quan điểm khác. Ông không thích việc chính phủ sở hữu cổ phần doanh nghiệp và cho rằng nếu AI tạo ra quá nhiều của cải thì nên chuyển tiền trực tiếp cho người dân thay vì thông qua một quỹ đầu tư.
Dù khả năng đề xuất của Sanders trở thành luật là rất thấp, nhiều chuyên gia cho rằng ông đã thành công trong việc đưa một vấn đề quan trọng vào trung tâm của cuộc tranh luận chính trị: nếu AI thay đổi nền kinh tế và thay thế nhiều việc làm, làm thế nào để lợi ích từ công nghệ này không chỉ thuộc về một nhóm nhỏ doanh nghiệp và nhà đầu tư?
Có thể những đề xuất hiện nay sẽ không được thông qua. Nhưng khi AI ngày càng phát triển, câu hỏi về việc phân chia lợi ích và của cải mà công nghệ này tạo ra gần như chắc chắn sẽ trở thành một trong những chủ đề chính trị và kinh tế lớn nhất trong những năm tới.
