The Kings
Writer
Sau khi trùm ma túy Nemesio Oseguera Cervantes, biệt danh El Mencho, thủ lĩnh băng đảng Jalisco New Generation tức CJNG, bị tiêu diệt, nhiều khu vực ở Mexico lại bùng phát bạo lực. Điều này đặt ra câu hỏi quen thuộc: các băng đảng ma túy ở Mexico thực sự mạnh đến mức nào và nhà nước có kiểm soát được hay không.
Thực tế cho thấy, việc một thủ lĩnh bị loại bỏ không đồng nghĩa mạng lưới tan rã. Ở Mexico, nhiều băng đảng đã phát triển vượt khỏi mô hình tội phạm đơn thuần. Chúng có cấu trúc tổ chức, nguồn tài chính, lực lượng vũ trang và ảnh hưởng xã hội đủ lớn để vận hành như một dạng quyền lực song song với nhà nước ở một số địa bàn.
Các tổ chức như CJNG, Sinaloa Cartel, Gulf Cartel, Los Zetas trước đây hay Juárez Cartel đều có phạm vi hoạt động rộng. Theo nhiều nghiên cứu, các mạng lưới tội phạm có tổ chức tại Mexico sử dụng hàng trăm nghìn người, trực tiếp hoặc gián tiếp. Ở những vùng nghèo, gia nhập băng đảng đôi khi bị xem như một lựa chọn kinh tế thay vì chỉ là hành vi tội phạm.
Về tài chính, Liên Hợp Quốc và nhiều cơ quan ước tính hoạt động buôn bán ma túy từ Mexico mang lại doanh thu hàng chục tỷ USD mỗi năm, tương đương hàng trăm nghìn tỷ đồng Việt Nam. Ngoài ma túy, các băng đảng còn kiếm tiền từ buôn người, khai thác nhiên liệu trái phép, khai khoáng lậu, tống tiền doanh nghiệp và nông dân, kể cả trong ngành xuất khẩu bơ và chanh.
Về hỏa lực, nhiều băng đảng sở hữu súng trường tấn công, súng máy hạng nặng, súng bắn tỉa cỡ lớn, súng phóng rocket và cả thiết bị nổ tự chế. Một số nhóm sử dụng máy bay không người lái để trinh sát hoặc gắn thuốc nổ. Phần lớn vũ khí bị thu giữ có nguồn gốc từ thị trường dân sự Hoa Kỳ, theo số liệu của cơ quan chức năng Mexico và Mỹ.
Ảnh hưởng của các băng đảng không chỉ nằm ở tiền và súng. Ở một số địa phương, chúng can thiệp vào đời sống cộng đồng, chi tiền, giải quyết tranh chấp, thậm chí gây ảnh hưởng tới bầu cử cấp cơ sở. Tình trạng quan chức bị đe dọa, mua chuộc hoặc ám sát đã từng xảy ra tại nhiều bang, trong đó có Jalisco.
Trên lý thuyết, Mexico không thiếu lực lượng để đối phó. Nước này có hàng trăm nghìn quân nhân tại ngũ, Vệ binh Quốc gia và lực lượng cảnh sát liên bang, bang và thành phố. Các chiến dịch lớn thường có sự phối hợp giữa quân đội, lực lượng đặc nhiệm và tình báo, đôi khi có hỗ trợ từ Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, hệ thống an ninh Mexico đối mặt với ba vấn đề lớn: tham nhũng, bị thâm nhập và niềm tin công chúng suy giảm. Trong nhiều năm qua, hàng nghìn cảnh sát và quan chức bị điều tra vì liên hệ với tội phạm có tổ chức. Điều này làm lộ thông tin, phá vỡ kế hoạch truy quét và khiến chiến dịch mất hiệu quả.
Chính phủ của Tổng thống Claudia Sheinbaum đã cam kết tăng cường sử dụng tình báo, cải tổ nội bộ và hợp tác quốc tế. Một số chỉ số tội phạm có xu hướng giảm trong thời gian gần đây, nhưng bạo lực vẫn dịch chuyển giữa các khu vực và giữa các nhóm cạnh tranh quyền lực.
Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở một thủ lĩnh hay một băng đảng cụ thể. Nó liên quan đến kinh tế ngầm, thị trường ma túy lớn ở Bắc Mỹ, dòng chảy vũ khí, bất bình đẳng xã hội và sự yếu kém trong hệ thống tư pháp. Khi những yếu tố cấu trúc này chưa thay đổi, việc loại bỏ một CJNG hôm nay không bảo đảm sẽ không xuất hiện một tổ chức tương tự trong tương lai.
Cuộc đối đầu vì thế có thể còn kéo dài. Nhà nước Mexico có khả năng tiêu diệt các mục tiêu cụ thể, nhưng để làm suy yếu tận gốc các mạng lưới này đòi hỏi cải cách sâu rộng về kinh tế, xã hội và thể chế, vượt xa một chiến dịch quân sự đơn lẻ.
Thực tế cho thấy, việc một thủ lĩnh bị loại bỏ không đồng nghĩa mạng lưới tan rã. Ở Mexico, nhiều băng đảng đã phát triển vượt khỏi mô hình tội phạm đơn thuần. Chúng có cấu trúc tổ chức, nguồn tài chính, lực lượng vũ trang và ảnh hưởng xã hội đủ lớn để vận hành như một dạng quyền lực song song với nhà nước ở một số địa bàn.
Các tổ chức như CJNG, Sinaloa Cartel, Gulf Cartel, Los Zetas trước đây hay Juárez Cartel đều có phạm vi hoạt động rộng. Theo nhiều nghiên cứu, các mạng lưới tội phạm có tổ chức tại Mexico sử dụng hàng trăm nghìn người, trực tiếp hoặc gián tiếp. Ở những vùng nghèo, gia nhập băng đảng đôi khi bị xem như một lựa chọn kinh tế thay vì chỉ là hành vi tội phạm.
Về tài chính, Liên Hợp Quốc và nhiều cơ quan ước tính hoạt động buôn bán ma túy từ Mexico mang lại doanh thu hàng chục tỷ USD mỗi năm, tương đương hàng trăm nghìn tỷ đồng Việt Nam. Ngoài ma túy, các băng đảng còn kiếm tiền từ buôn người, khai thác nhiên liệu trái phép, khai khoáng lậu, tống tiền doanh nghiệp và nông dân, kể cả trong ngành xuất khẩu bơ và chanh.
Về hỏa lực, nhiều băng đảng sở hữu súng trường tấn công, súng máy hạng nặng, súng bắn tỉa cỡ lớn, súng phóng rocket và cả thiết bị nổ tự chế. Một số nhóm sử dụng máy bay không người lái để trinh sát hoặc gắn thuốc nổ. Phần lớn vũ khí bị thu giữ có nguồn gốc từ thị trường dân sự Hoa Kỳ, theo số liệu của cơ quan chức năng Mexico và Mỹ.
Ảnh hưởng của các băng đảng không chỉ nằm ở tiền và súng. Ở một số địa phương, chúng can thiệp vào đời sống cộng đồng, chi tiền, giải quyết tranh chấp, thậm chí gây ảnh hưởng tới bầu cử cấp cơ sở. Tình trạng quan chức bị đe dọa, mua chuộc hoặc ám sát đã từng xảy ra tại nhiều bang, trong đó có Jalisco.
Tuy nhiên, hệ thống an ninh Mexico đối mặt với ba vấn đề lớn: tham nhũng, bị thâm nhập và niềm tin công chúng suy giảm. Trong nhiều năm qua, hàng nghìn cảnh sát và quan chức bị điều tra vì liên hệ với tội phạm có tổ chức. Điều này làm lộ thông tin, phá vỡ kế hoạch truy quét và khiến chiến dịch mất hiệu quả.
Chính phủ của Tổng thống Claudia Sheinbaum đã cam kết tăng cường sử dụng tình báo, cải tổ nội bộ và hợp tác quốc tế. Một số chỉ số tội phạm có xu hướng giảm trong thời gian gần đây, nhưng bạo lực vẫn dịch chuyển giữa các khu vực và giữa các nhóm cạnh tranh quyền lực.
Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở một thủ lĩnh hay một băng đảng cụ thể. Nó liên quan đến kinh tế ngầm, thị trường ma túy lớn ở Bắc Mỹ, dòng chảy vũ khí, bất bình đẳng xã hội và sự yếu kém trong hệ thống tư pháp. Khi những yếu tố cấu trúc này chưa thay đổi, việc loại bỏ một CJNG hôm nay không bảo đảm sẽ không xuất hiện một tổ chức tương tự trong tương lai.
Cuộc đối đầu vì thế có thể còn kéo dài. Nhà nước Mexico có khả năng tiêu diệt các mục tiêu cụ thể, nhưng để làm suy yếu tận gốc các mạng lưới này đòi hỏi cải cách sâu rộng về kinh tế, xã hội và thể chế, vượt xa một chiến dịch quân sự đơn lẻ.
