myle.vnreview
Writer
Khắc phục thâm hụt thương mại 760 tỷ USD của Mỹ với châu Á là ưu tiên hàng đầu khi Tổng thống Donald Trump công bố thuế quan toàn cầu sâu rộng vào ngày 2 tháng 4 năm 2025. Vào thời điểm đó, ông Trump hứa sẽ đưa ngành sản xuất trở lại Mỹ và giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc.
Dưới sự vận động hành lang mạnh mẽ từ các công ty công nghệ Mỹ, các thiết bị điện tử tiêu dùng, bao gồm cả máy tính xách tay được sản xuất trên khắp châu Á, đã được miễn trừ khỏi chính sách thuế quan có đi có lại. Nhưng những sản phẩm sản xuất tại Trung Quốc vẫn phải chịu các loại thuế riêng biệt liên quan đến fentanyl lên đến 20%.
Một năm sau, chính sách thuế quan thất thường của ông Trump đã làm thay đổi chuỗi cung ứng nhưng không theo cách ông hình dung. Một phân tích của Bloomberg về dữ liệu hải quan cấp độ lô hàng cho thấy sự dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam đã tăng tốc, lần đầu tiên vượt qua Trung Quốc để trở thành nhà cung cấp hàng đầu cho Mỹ về máy tính xách tay và máy chơi game trong năm 2025.
Hơn nữa, các phát hiện cho thấy rằng việc sản xuất cốt lõi của các thiết bị điện tử đó vẫn đang diễn ra ở Trung Quốc. Đối mặt với thuế quan khó lường, các nhà sản xuất Trung Quốc đã tìm ra một giải pháp thay thế tiết kiệm chi phí: chuyển các dây chuyền lắp ráp cuối cùng với tay nghề thấp sang Việt Nam. Phân tích của Bloomberg cho thấy các nhà máy Việt Nam lắp ráp các linh kiện sản xuất tại Trung Quốc và vận chuyển chúng đi chỉ đóng góp chưa đến 8% giá trị xuất khẩu trong một số trường hợp.
Mặc dù kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sang nền kinh tế lớn nhất thế giới đã giảm 51 tỷ USD vào năm ngoái, nhưng điều đó đã được bù đắp phần nào bởi sự gia tăng 49 tỷ USD nhập khẩu của Mỹ từ một nhóm các quốc gia bao gồm Việt Nam, Ấn Độ và Mexico, theo dữ liệu. Dữ liệu cũng cho thấy Mỹ vẫn mua 130 tỷ USD các sản phẩm điện tử chủ lực từ nước ngoài vào năm ngoái, giảm hơn 1% so với năm 2024.
Các ứng viên xin việc xếp hàng bên ngoài nhà máy của Tập đoàn Công nghệ Foxconn.
Nhu cầu lao động tại một khu công nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh cao đến mức công nhân mới vào nghề phải được đưa đến từ các làng xa xôi để đáp ứng 1.000 vị trí được quảng cáo từ Tết Nguyên đán, các nhà tuyển dụng nói với Bloomberg News.
“Tiền thưởng mà các công ty dành cho công nhân mới cho thấy họ đang cần nhân lực cấp thiết như thế nào”, ông Nguyễn Văn Đại nói bên ngoài một nhà máy của tập đoàn Công nghệ Foxconn, khi nhóm của ông kết thúc buổi phát trực tiếp trên mạng xã hội để quảng cáo các vị trí tuyển dụng. “Năm ngoái, Foxconn đã có 5 đợt tuyển dụng, trong đó họ thưởng cho công nhân 15 triệu đồng (570 USD), mức cao nhất từ trước đến nay, để đáp ứng các đơn đặt hàng và kế hoạch mở rộng của họ.”
Phân tích của Bloomberg về dữ liệu năm 2025 cho thấy Công ty Công nghệ Fukang, một công ty con của Foxconn, đã xuất khẩu 8,6 tỷ USD các sản phẩm MacBook, iPad và bo mạch chủ cho cả hai loại sản phẩm và máy chủ, trong khi nhập khẩu 7,9 tỷ USD các linh kiện khác nhau từ Trung Quốc, Hàn Quốc và Đài Loan. Điều đó có nghĩa là tối đa chỉ 7,8% giá trị xuất khẩu được tạo ra tại Việt Nam, nếu tất cả sản phẩm cuối cùng tại nhà máy Phúc Kiến đều được xuất khẩu.
Công ty BYD, mặc dù nổi tiếng hơn với xe điện, cũng sản xuất iPad cho Apple và theo đuổi chiến lược tương tự. Từ nhà máy ở Phú Thọ, công ty này đã xuất khẩu iPad và các sản phẩm khác trị giá 5,1 tỷ USD, và nhập khẩu linh kiện trị giá 4,9 tỷ USD, chỉ tạo ra 4,5% giá trị xuất khẩu tại Việt Nam. Hàng nhập khẩu từ Trung Quốc chiếm 61% tổng kim ngạch xuất khẩu, gần bằng tỷ lệ của Foxconn.
Việc tuyển dụng ồ ạt tại Việt Nam giáng một đòn mạnh vào chương trình “sản xuất tại Mỹ” do ông Trump khởi xướng nhằm đưa ngành sản xuất và việc làm trở lại Mỹ.
Khi ông Trump tăng thuế quan lên mức chưa từng thấy trong một thế kỷ, một trong những lý do chính ông đưa ra là do Mỹ không có khả năng tự sản xuất nhiều thứ. "Chúng ta nhập khẩu hầu hết máy tính, điện thoại, tivi và thiết bị điện tử", ông nói trong Vườn Hồng của Nhà Trắng, bên cạnh những tấm biển khổng lồ liệt kê mức thuế quan của hơn 180 quốc gia.
Trung Quốc là mục tiêu hàng đầu, bị áp thuế cao nhất, đạt đỉnh điểm 125% trong cuộc chiến thương mại sau đó. Hai nền kinh tế lớn nhất thế giới cuối cùng đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn một năm vào tháng 10 khi thâm hụt thương mại thu hẹp, ngay cả khi thặng dư thương mại của Trung Quốc tăng vọt lên mức cao nhất từ trước đến nay nhờ chuyển hướng sang các thị trường ngoài Mỹ. Người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai nói với Bloomberg News rằng “việc đưa các ngành sản xuất trở lại trong nước, vốn rất quan trọng đối với an ninh quốc gia và kinh tế của chúng ta, vẫn là ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Trump”, đồng thời cho biết thêm ông đã đảm bảo hàng nghìn tỷ đô la đầu tư vào “sản xuất công nghệ cao”.
Không sản xuất tại Mỹ
Các dòng chảy thương mại giá trị gia tăng thông qua các nước thứ ba đã giúp Trung Quốc quản lý rủi ro địa chính trị đồng thời bộc lộ giới hạn của thuế quan trong việc kiềm chế cỗ máy xuất khẩu của nước này.
“Các công ty Trung Quốc đơn giản là giỏi hơn nhiều trong việc kiểm soát chi phí. Họ hiệu quả hơn nhiều vì họ có chuỗi cung ứng rất lớn — từ thượng nguồn, trung nguồn đến hạ nguồn, vì vậy việc kiểm soát chi phí ở mỗi khâu dễ dàng hơn”, Dan Wang, giám đốc Trung Quốc tại Eurasia Group, cho biết.
“Đặc biệt, Việt Nam là một địa điểm rất chiến lược đối với các nhà sản xuất Trung Quốc.”
Trong một bước thụt lùi đối với chính sách chủ đạo của ông Trump, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ hầu hết các mức thuế quan mà ông áp đặt hồi đầu năm nay, bao gồm cả thuế đối với fentanyl từ Trung Quốc. Nhà Trắng nhanh chóng chuyển sang tiến hành các cuộc điều tra thương mại về những lo ngại về năng lực sản xuất dư thừa và vi phạm quyền lao động đối với lần lượt 16 và 60 nền kinh tế, bao gồm Trung Quốc, Việt Nam và các nước Đông Nam Á khác. Hiện tại, thuế quan toàn cầu chính thức ở mức 10% cho đến ngày 24 tháng 7, với nguy cơ có thể tăng lên 15%.
Việt Nam vượt Trung Quốc về xuất khẩu laptop và tablet vào Mỹ trong năm 2025.
Là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á, Việt Nam đã và đang dần trở thành nguồn cung ứng thay thế cho hàng nhập khẩu kể từ cuộc chiến thương mại đầu tiên của ông Trump năm 2016, và quá trình này đã tăng tốc kể từ năm ngoái. Foxconn, nhà sản xuất điện tử lớn nhất thế giới, là một trong những đơn vị tiên phong mở rộng năng lực sản xuất từ Trung Quốc sang tỉnh Bắc Ninh, trung tâm điện tử mới của khu vực.
Theo số liệu của chính quyền tỉnh, sản lượng điện thoại thông minh tăng 39,4% và máy tính xách tay tăng vọt 130,3% tại tỉnh này năm ngoái. Riêng nhà máy Fukang của Foxconn đã xuất khẩu 8,6 tỷ USD hàng điện tử, gấp hơn hai lần giá trị năm 2024.
Theo phân tích của Bloomberg dựa trên số liệu hải quan Việt Nam từ Big Trade Data (công ty tổng hợp thống kê xuất nhập khẩu), phần lớn hàng xuất khẩu là MacBook sang Mỹ.
Tại khu công nghiệp Quang Châu ở Bắc Ninh, các công nhân sau khi kết thúc ca làm việc cho biết năm ngoái hầu như tháng nào cũng có các đợt tuyển dụng, cho phép một số nhân viên chuyển việc giữa các công ty và tận dụng các khoản thưởng mới mà không bị phạt.
“Không còn danh sách đen như trước nữa, các công ty ở đây rất cần lao động”, bà Hà Thị Mai, 38 tuổi, nói sau khi kết thúc ca làm thêm giờ tại nhà máy Fukang.
“Tôi đã làm thêm giờ gần như mỗi ngày trong hai tuần qua, tương tự như năm ngoái. Nhờ làm thêm giờ, thu nhập của tôi đã tăng gấp đôi.”
Công việc của bà là kiểm tra mã trên bảng mạch, khá đơn giản, chỉ cần đào tạo tối thiểu, không cần kinh nghiệm hay bằng tốt nghiệp trung học. Thử thách duy nhất, bà nói, là phải đứng hàng giờ liền.
Deborah Elms, người đứng đầu chính sách thương mại tại Quỹ Hinrich, cho biết sự thay đổi dòng chảy thương mại “không chỉ do thuế quan của ông Trump gây ra, mà còn do sự bất ổn của thị trường đã đẩy nhanh quá trình dịch chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc”.
Theo dữ liệu tháng 2 từ Chỉ số Quản lý Mua hàng Sản xuất Việt Nam của S&P Global, sản lượng sản xuất tại Việt Nam tăng nhanh nhất trong hơn một năm rưỡi giữa bối cảnh đơn đặt hàng mới tăng mạnh. Khảo sát của S&P Global cũng cho thấy niềm tin kinh doanh đạt mức cao nhất kể từ tháng 9 năm 2022.
Dưới sự vận động hành lang mạnh mẽ từ các công ty công nghệ Mỹ, các thiết bị điện tử tiêu dùng, bao gồm cả máy tính xách tay được sản xuất trên khắp châu Á, đã được miễn trừ khỏi chính sách thuế quan có đi có lại. Nhưng những sản phẩm sản xuất tại Trung Quốc vẫn phải chịu các loại thuế riêng biệt liên quan đến fentanyl lên đến 20%.
Một năm sau, chính sách thuế quan thất thường của ông Trump đã làm thay đổi chuỗi cung ứng nhưng không theo cách ông hình dung. Một phân tích của Bloomberg về dữ liệu hải quan cấp độ lô hàng cho thấy sự dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam đã tăng tốc, lần đầu tiên vượt qua Trung Quốc để trở thành nhà cung cấp hàng đầu cho Mỹ về máy tính xách tay và máy chơi game trong năm 2025.
Hơn nữa, các phát hiện cho thấy rằng việc sản xuất cốt lõi của các thiết bị điện tử đó vẫn đang diễn ra ở Trung Quốc. Đối mặt với thuế quan khó lường, các nhà sản xuất Trung Quốc đã tìm ra một giải pháp thay thế tiết kiệm chi phí: chuyển các dây chuyền lắp ráp cuối cùng với tay nghề thấp sang Việt Nam. Phân tích của Bloomberg cho thấy các nhà máy Việt Nam lắp ráp các linh kiện sản xuất tại Trung Quốc và vận chuyển chúng đi chỉ đóng góp chưa đến 8% giá trị xuất khẩu trong một số trường hợp.
Mặc dù kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sang nền kinh tế lớn nhất thế giới đã giảm 51 tỷ USD vào năm ngoái, nhưng điều đó đã được bù đắp phần nào bởi sự gia tăng 49 tỷ USD nhập khẩu của Mỹ từ một nhóm các quốc gia bao gồm Việt Nam, Ấn Độ và Mexico, theo dữ liệu. Dữ liệu cũng cho thấy Mỹ vẫn mua 130 tỷ USD các sản phẩm điện tử chủ lực từ nước ngoài vào năm ngoái, giảm hơn 1% so với năm 2024.
Các ứng viên xin việc xếp hàng bên ngoài nhà máy của Tập đoàn Công nghệ Foxconn.
Nhu cầu lao động tại một khu công nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh cao đến mức công nhân mới vào nghề phải được đưa đến từ các làng xa xôi để đáp ứng 1.000 vị trí được quảng cáo từ Tết Nguyên đán, các nhà tuyển dụng nói với Bloomberg News.
“Tiền thưởng mà các công ty dành cho công nhân mới cho thấy họ đang cần nhân lực cấp thiết như thế nào”, ông Nguyễn Văn Đại nói bên ngoài một nhà máy của tập đoàn Công nghệ Foxconn, khi nhóm của ông kết thúc buổi phát trực tiếp trên mạng xã hội để quảng cáo các vị trí tuyển dụng. “Năm ngoái, Foxconn đã có 5 đợt tuyển dụng, trong đó họ thưởng cho công nhân 15 triệu đồng (570 USD), mức cao nhất từ trước đến nay, để đáp ứng các đơn đặt hàng và kế hoạch mở rộng của họ.”
Phân tích của Bloomberg về dữ liệu năm 2025 cho thấy Công ty Công nghệ Fukang, một công ty con của Foxconn, đã xuất khẩu 8,6 tỷ USD các sản phẩm MacBook, iPad và bo mạch chủ cho cả hai loại sản phẩm và máy chủ, trong khi nhập khẩu 7,9 tỷ USD các linh kiện khác nhau từ Trung Quốc, Hàn Quốc và Đài Loan. Điều đó có nghĩa là tối đa chỉ 7,8% giá trị xuất khẩu được tạo ra tại Việt Nam, nếu tất cả sản phẩm cuối cùng tại nhà máy Phúc Kiến đều được xuất khẩu.
Công ty BYD, mặc dù nổi tiếng hơn với xe điện, cũng sản xuất iPad cho Apple và theo đuổi chiến lược tương tự. Từ nhà máy ở Phú Thọ, công ty này đã xuất khẩu iPad và các sản phẩm khác trị giá 5,1 tỷ USD, và nhập khẩu linh kiện trị giá 4,9 tỷ USD, chỉ tạo ra 4,5% giá trị xuất khẩu tại Việt Nam. Hàng nhập khẩu từ Trung Quốc chiếm 61% tổng kim ngạch xuất khẩu, gần bằng tỷ lệ của Foxconn.
Việc tuyển dụng ồ ạt tại Việt Nam giáng một đòn mạnh vào chương trình “sản xuất tại Mỹ” do ông Trump khởi xướng nhằm đưa ngành sản xuất và việc làm trở lại Mỹ.
Khi ông Trump tăng thuế quan lên mức chưa từng thấy trong một thế kỷ, một trong những lý do chính ông đưa ra là do Mỹ không có khả năng tự sản xuất nhiều thứ. "Chúng ta nhập khẩu hầu hết máy tính, điện thoại, tivi và thiết bị điện tử", ông nói trong Vườn Hồng của Nhà Trắng, bên cạnh những tấm biển khổng lồ liệt kê mức thuế quan của hơn 180 quốc gia.
Trung Quốc là mục tiêu hàng đầu, bị áp thuế cao nhất, đạt đỉnh điểm 125% trong cuộc chiến thương mại sau đó. Hai nền kinh tế lớn nhất thế giới cuối cùng đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn một năm vào tháng 10 khi thâm hụt thương mại thu hẹp, ngay cả khi thặng dư thương mại của Trung Quốc tăng vọt lên mức cao nhất từ trước đến nay nhờ chuyển hướng sang các thị trường ngoài Mỹ. Người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai nói với Bloomberg News rằng “việc đưa các ngành sản xuất trở lại trong nước, vốn rất quan trọng đối với an ninh quốc gia và kinh tế của chúng ta, vẫn là ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Trump”, đồng thời cho biết thêm ông đã đảm bảo hàng nghìn tỷ đô la đầu tư vào “sản xuất công nghệ cao”.
Không sản xuất tại Mỹ
Các dòng chảy thương mại giá trị gia tăng thông qua các nước thứ ba đã giúp Trung Quốc quản lý rủi ro địa chính trị đồng thời bộc lộ giới hạn của thuế quan trong việc kiềm chế cỗ máy xuất khẩu của nước này.
“Các công ty Trung Quốc đơn giản là giỏi hơn nhiều trong việc kiểm soát chi phí. Họ hiệu quả hơn nhiều vì họ có chuỗi cung ứng rất lớn — từ thượng nguồn, trung nguồn đến hạ nguồn, vì vậy việc kiểm soát chi phí ở mỗi khâu dễ dàng hơn”, Dan Wang, giám đốc Trung Quốc tại Eurasia Group, cho biết.
“Đặc biệt, Việt Nam là một địa điểm rất chiến lược đối với các nhà sản xuất Trung Quốc.”
Trong một bước thụt lùi đối với chính sách chủ đạo của ông Trump, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ hầu hết các mức thuế quan mà ông áp đặt hồi đầu năm nay, bao gồm cả thuế đối với fentanyl từ Trung Quốc. Nhà Trắng nhanh chóng chuyển sang tiến hành các cuộc điều tra thương mại về những lo ngại về năng lực sản xuất dư thừa và vi phạm quyền lao động đối với lần lượt 16 và 60 nền kinh tế, bao gồm Trung Quốc, Việt Nam và các nước Đông Nam Á khác. Hiện tại, thuế quan toàn cầu chính thức ở mức 10% cho đến ngày 24 tháng 7, với nguy cơ có thể tăng lên 15%.
Việt Nam vượt Trung Quốc về xuất khẩu laptop và tablet vào Mỹ trong năm 2025.
Là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á, Việt Nam đã và đang dần trở thành nguồn cung ứng thay thế cho hàng nhập khẩu kể từ cuộc chiến thương mại đầu tiên của ông Trump năm 2016, và quá trình này đã tăng tốc kể từ năm ngoái. Foxconn, nhà sản xuất điện tử lớn nhất thế giới, là một trong những đơn vị tiên phong mở rộng năng lực sản xuất từ Trung Quốc sang tỉnh Bắc Ninh, trung tâm điện tử mới của khu vực.
Theo số liệu của chính quyền tỉnh, sản lượng điện thoại thông minh tăng 39,4% và máy tính xách tay tăng vọt 130,3% tại tỉnh này năm ngoái. Riêng nhà máy Fukang của Foxconn đã xuất khẩu 8,6 tỷ USD hàng điện tử, gấp hơn hai lần giá trị năm 2024.
Theo phân tích của Bloomberg dựa trên số liệu hải quan Việt Nam từ Big Trade Data (công ty tổng hợp thống kê xuất nhập khẩu), phần lớn hàng xuất khẩu là MacBook sang Mỹ.
Tại khu công nghiệp Quang Châu ở Bắc Ninh, các công nhân sau khi kết thúc ca làm việc cho biết năm ngoái hầu như tháng nào cũng có các đợt tuyển dụng, cho phép một số nhân viên chuyển việc giữa các công ty và tận dụng các khoản thưởng mới mà không bị phạt.
“Không còn danh sách đen như trước nữa, các công ty ở đây rất cần lao động”, bà Hà Thị Mai, 38 tuổi, nói sau khi kết thúc ca làm thêm giờ tại nhà máy Fukang.
“Tôi đã làm thêm giờ gần như mỗi ngày trong hai tuần qua, tương tự như năm ngoái. Nhờ làm thêm giờ, thu nhập của tôi đã tăng gấp đôi.”
Công việc của bà là kiểm tra mã trên bảng mạch, khá đơn giản, chỉ cần đào tạo tối thiểu, không cần kinh nghiệm hay bằng tốt nghiệp trung học. Thử thách duy nhất, bà nói, là phải đứng hàng giờ liền.
Deborah Elms, người đứng đầu chính sách thương mại tại Quỹ Hinrich, cho biết sự thay đổi dòng chảy thương mại “không chỉ do thuế quan của ông Trump gây ra, mà còn do sự bất ổn của thị trường đã đẩy nhanh quá trình dịch chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc”.
Theo dữ liệu tháng 2 từ Chỉ số Quản lý Mua hàng Sản xuất Việt Nam của S&P Global, sản lượng sản xuất tại Việt Nam tăng nhanh nhất trong hơn một năm rưỡi giữa bối cảnh đơn đặt hàng mới tăng mạnh. Khảo sát của S&P Global cũng cho thấy niềm tin kinh doanh đạt mức cao nhất kể từ tháng 9 năm 2022.
