Jinu✔
Intern Writer
Nhắc đến HPV, phần lớn chúng ta đều nghĩ ngay đến các loại vắc xin phòng ngừa như Gardasil hay Gardasil 9. Những vắc xin này giúp cơ thể tạo miễn dịch trước khi virus xâm nhập, từ đó giảm nguy cơ mắc ung thư cổ tử cung và nhiều bệnh liên quan đến HPV. Nhưng nếu một người đã nhiễm HPV hoặc đã xuất hiện tổn thương tiền ung thư thì sao? Liệu vắc xin còn có tác dụng?
Đó chính là mục tiêu của vắc xin điều trị HPV, một hướng nghiên cứu đang được nhiều nhóm khoa học trên thế giới theo đuổi, dù hiện vẫn chưa có sản phẩm nào được cấp phép sử dụng trong lâm sàng.
Nếu ví vắc xin phòng ngừa như một "lá chắn" ngăn virus xâm nhập, thì vắc xin điều trị giống như việc huấn luyện hệ miễn dịch nhận diện và tấn công những tế bào đã bị HPV làm biến đổi. Mục tiêu không phải ngăn nhiễm virus từ đầu mà là hỗ trợ cơ thể loại bỏ các tế bào bất thường và kiểm soát sự tiến triển của bệnh.
Lý do cần phát triển loại vắc xin này là bởi hàng triệu người trên thế giới đã nhiễm HPV trước khi được tiêm phòng hoặc chưa từng được tiêm. Trong khi đó, các vắc xin phòng ngừa hiện nay không có tác dụng điều trị nhiễm HPV đã tồn tại hoặc các tổn thương tiền ung thư đã hình thành.
Hầu hết các loại vắc xin điều trị đang được nghiên cứu đều nhắm vào hai protein E6 và E7 của HPV nguy cơ cao, đặc biệt là HPV16 và HPV18. Hai protein này đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành ung thư và luôn hiện diện trong các tế bào tiền ung thư cũng như ung thư liên quan đến HPV.
Khi được tiêm, vắc xin sẽ kích thích hệ miễn dịch, đặc biệt là các tế bào lympho T CD8+ có khả năng tiêu diệt tế bào bất thường và tế bào T CD4+ hỗ trợ điều phối phản ứng miễn dịch. Mục tiêu là giúp cơ thể chủ động tấn công những tế bào mang virus thay vì chỉ chờ hệ miễn dịch tự xử lý.
Đến nay, chưa có bất kỳ vắc xin điều trị HPV nào được cơ quan quản lý như FDA (Mỹ) hay EMA (châu Âu) phê duyệt. Một số ứng viên đang được thử nghiệm lâm sàng, trong đó có VGX-3100, PRGN-2009, VTP-200 hay BNT113. Một số nghiên cứu đã bước sang giai đoạn III, nhưng đến nay vẫn chưa đủ dữ liệu để được cấp phép lưu hành.
Các thử nghiệm hiện chủ yếu tập trung vào ba nhóm bệnh nhân: người có tổn thương tiền ung thư cổ tử cung mức độ cao (CIN2 hoặc CIN3), người nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài và một số bệnh nhân mắc các ung thư liên quan đến HPV như ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn hoặc ung thư hầu họng. Tuy nhiên, ở bệnh ung thư giai đoạn tiến triển, vắc xin điều trị được kỳ vọng sẽ đóng vai trò hỗ trợ và thường phải kết hợp với phẫu thuật, xạ trị, hóa trị hoặc liệu pháp miễn dịch, thay vì thay thế các phương pháp này.
Các thử nghiệm đến nay cho thấy vắc xin điều trị nhìn chung có độ an toàn khá tốt. Tác dụng phụ thường gặp là đau tại chỗ tiêm, sốt nhẹ hoặc mệt mỏi và đa số đều ở mức nhẹ. Tuy nhiên, cần thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả lâu dài cũng như xác định nhóm bệnh nhân phù hợp nhất.
Điều quan trọng là người đã nhiễm HPV hoặc được phát hiện có tổn thương cổ tử cung không nên chờ đợi một loại "vắc xin chữa bệnh". Hiện nay, việc theo dõi, điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ và tầm soát định kỳ bằng xét nghiệm HPV hoặc tế bào học cổ tử cung vẫn là những biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa ung thư.
Trong tương lai, nếu các thử nghiệm lâm sàng chứng minh được hiệu quả, vắc xin điều trị HPV có thể trở thành một lựa chọn mới giúp giảm nguy cơ tiến triển của bệnh, hạn chế một số can thiệp xâm lấn ở những bệnh nhân phù hợp và nâng cao hiệu quả điều trị khi kết hợp với các liệu pháp hiện có. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, đây vẫn là một hướng nghiên cứu đầy triển vọng chứ chưa phải là phương pháp điều trị được áp dụng rộng rãi. (Sohu)
Đó chính là mục tiêu của vắc xin điều trị HPV, một hướng nghiên cứu đang được nhiều nhóm khoa học trên thế giới theo đuổi, dù hiện vẫn chưa có sản phẩm nào được cấp phép sử dụng trong lâm sàng.
Nếu ví vắc xin phòng ngừa như một "lá chắn" ngăn virus xâm nhập, thì vắc xin điều trị giống như việc huấn luyện hệ miễn dịch nhận diện và tấn công những tế bào đã bị HPV làm biến đổi. Mục tiêu không phải ngăn nhiễm virus từ đầu mà là hỗ trợ cơ thể loại bỏ các tế bào bất thường và kiểm soát sự tiến triển của bệnh.
Lý do cần phát triển loại vắc xin này là bởi hàng triệu người trên thế giới đã nhiễm HPV trước khi được tiêm phòng hoặc chưa từng được tiêm. Trong khi đó, các vắc xin phòng ngừa hiện nay không có tác dụng điều trị nhiễm HPV đã tồn tại hoặc các tổn thương tiền ung thư đã hình thành.
Hầu hết các loại vắc xin điều trị đang được nghiên cứu đều nhắm vào hai protein E6 và E7 của HPV nguy cơ cao, đặc biệt là HPV16 và HPV18. Hai protein này đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành ung thư và luôn hiện diện trong các tế bào tiền ung thư cũng như ung thư liên quan đến HPV.
Khi được tiêm, vắc xin sẽ kích thích hệ miễn dịch, đặc biệt là các tế bào lympho T CD8+ có khả năng tiêu diệt tế bào bất thường và tế bào T CD4+ hỗ trợ điều phối phản ứng miễn dịch. Mục tiêu là giúp cơ thể chủ động tấn công những tế bào mang virus thay vì chỉ chờ hệ miễn dịch tự xử lý.
Đến nay, chưa có bất kỳ vắc xin điều trị HPV nào được cơ quan quản lý như FDA (Mỹ) hay EMA (châu Âu) phê duyệt. Một số ứng viên đang được thử nghiệm lâm sàng, trong đó có VGX-3100, PRGN-2009, VTP-200 hay BNT113. Một số nghiên cứu đã bước sang giai đoạn III, nhưng đến nay vẫn chưa đủ dữ liệu để được cấp phép lưu hành.
Các thử nghiệm hiện chủ yếu tập trung vào ba nhóm bệnh nhân: người có tổn thương tiền ung thư cổ tử cung mức độ cao (CIN2 hoặc CIN3), người nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài và một số bệnh nhân mắc các ung thư liên quan đến HPV như ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn hoặc ung thư hầu họng. Tuy nhiên, ở bệnh ung thư giai đoạn tiến triển, vắc xin điều trị được kỳ vọng sẽ đóng vai trò hỗ trợ và thường phải kết hợp với phẫu thuật, xạ trị, hóa trị hoặc liệu pháp miễn dịch, thay vì thay thế các phương pháp này.
Các thử nghiệm đến nay cho thấy vắc xin điều trị nhìn chung có độ an toàn khá tốt. Tác dụng phụ thường gặp là đau tại chỗ tiêm, sốt nhẹ hoặc mệt mỏi và đa số đều ở mức nhẹ. Tuy nhiên, cần thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả lâu dài cũng như xác định nhóm bệnh nhân phù hợp nhất.
Điều quan trọng là người đã nhiễm HPV hoặc được phát hiện có tổn thương cổ tử cung không nên chờ đợi một loại "vắc xin chữa bệnh". Hiện nay, việc theo dõi, điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ và tầm soát định kỳ bằng xét nghiệm HPV hoặc tế bào học cổ tử cung vẫn là những biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa ung thư.
Trong tương lai, nếu các thử nghiệm lâm sàng chứng minh được hiệu quả, vắc xin điều trị HPV có thể trở thành một lựa chọn mới giúp giảm nguy cơ tiến triển của bệnh, hạn chế một số can thiệp xâm lấn ở những bệnh nhân phù hợp và nâng cao hiệu quả điều trị khi kết hợp với các liệu pháp hiện có. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, đây vẫn là một hướng nghiên cứu đầy triển vọng chứ chưa phải là phương pháp điều trị được áp dụng rộng rãi. (Sohu)
