Sasha✔
Writer
Hệ sinh thái công nghệ của Mỹ cần các mô hình mã nguồn mở để thúc đẩy tăng trưởng khi nỗi lo bong bóng AI ngày càng gia tăng.
Chính quyền Trump và các công ty công nghệ đang có những quan điểm khác nhau về cách ứng phó với sự trỗi dậy của các mô hình trí tuệ nhân tạo Trung Quốc.
Khi chính quyền Trump đưa ra ý tưởng cấm các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mã nguồn mở của Trung Quốc, giới công nghệ tại Thung lũng Silicon đã lập tức lên tiếng phản đối — thậm chí còn nhanh hơn cả phản ứng từ các tập đoàn hay chính phủ Trung Quốc.
Chỉ trong vòng một tuần, hai bức thư ngỏ đã được các doanh nghiệp công nghệ lớn nhỏ tại Mỹ đồng loạt công bố nhằm phản đối sắc lệnh này.
Bức thư thứ nhất, được CEO Jensen Huang của Nvidia chia sẻ trong bài đăng đầu tiên của ông trên nền tảng X, đã thu thập chữ ký của hơn 100 nhân vật tầm cỡ trong ngành, bao gồm đại diện từ các "gã khổng lồ" như Google, Microsoft, OpenAI và Meta.
"Phản ứng đúng đắn đối với rủi ro này không phải là cấm các mô hình mã nguồn mở," bức thư nhấn mạnh, đồng thời kêu gọi các nhà hoạch định chính sách từ bỏ ý định cấm đoán toàn diện và bảo vệ "sự đa dạng của lĩnh vực này bằng cách tránh các hạn chế quá sớm."
Bức thư còn lại đến từ Hiệp hội Little Tech — liên minh đại diện cho gần 200 công ty khởi nghiệp và nhà đầu tư — được gửi trực tiếp đến chính quyền Trump. Văn bản này cảnh báo rằng một lệnh cấm như vậy sẽ "bóp nghẹt cạnh tranh, củng cố vị thế của các doanh nghiệp hiện hữu và hoạt động như một loại thuế đánh vào trí tuệ", từ đó làm tăng chi phí và thu hẹp dư địa lựa chọn của các doanh nghiệp Mỹ.
Sự trỗi dậy của Kimi K3 và điểm nóng tranh cãi
Căng thẳng giữa Washington và Thung lũng Silicon bùng nổ sau sự xuất hiện của Kimi K3 — mô hình mới nhất từ công ty khởi nghiệp Moonshot AI (Trung Quốc). Sự kiện này tiếp tục thổi bùng cuộc tranh luận mà chính quyền Mỹ đã khởi xướng từ sau hiện tượng DeepSeek vào năm ngoái: Làm thế nào để kiềm chế sự phát triển của các mô hình AI đến từ Trung Quốc?
Khoảng cách công nghệ giữa các mô hình AI của Mỹ và Trung Quốc đang thu hẹp nhanh chóng. Sự ra đời của Kimi K3 được giới quan sát đánh giá là "một khoảnh khắc DeepSeek thứ hai", tạo nên những chấn động mới tại Thung lũng Silicon. Dù các phiên bản mới nhất từ Claude và GPT vẫn dẫn đầu bảng xếp hạng trí tuệ toàn cầu của Artificial Analysis, Kimi K3 đã nhanh chóng vươn lên vị trí thứ 4 trước khi dừng chân ở vị trí thứ 7 — trở thành mô hình Trung Quốc có thứ hạng cao nhất trên bảng xếp hạng này.
Tuy nhiên, việc cấm cửa trực tiếp các mô hình AI từ Trung Quốc lại vướng phải rào cản kỹ thuật phức tạp: Hầu hết chúng đều được phát hành dưới dạng mô hình trọng số mở (open-weight models).
Về bản chất, khi một mô hình AI trọng số mở được phát hành, bất kỳ ai cũng có thể vận hành, tinh chỉnh và thương mại hóa sản phẩm dựa trên đó, dù họ không có quyền truy cập vào dữ liệu huấn luyện gốc (khác với mô hình mã nguồn mở hoàn toàn vốn công khai cả mã nguồn lẫn dữ liệu đầu vào).
Cả DeepSeek lẫn Kimi K3 đều giữ kín dữ liệu huấn luyện. Chính khoảng trống này đã tạo cớ cho những lo ngại rằng các mô hình Trung Quốc có thể bị cài cắm thiên kiến dữ liệu hoặc ẩn giấu "cửa hậu" (backdoor) cho phép Bắc Kinh truy cập dữ liệu bí mật.
Động cơ thực sự của Thung lũng Silicon
Động thái phản đối lệnh cấm của các tập đoàn Mỹ xuất phát từ nhiều tính toán chiến lược khác nhau. Tuy nhiên, làn sóng phản ứng mạnh mẽ này chỉ ra một thực tế: Hầu như mọi mắt xích trong chuỗi giá trị AI đều cần đến các mô hình mở để duy trì đà tăng trưởng và vị thế thị trường.
Các nhà sản xuất chip, đứng đầu là Nvidia, không ngần ngại công khai lý do họ thẳng thừng bác bỏ lệnh cấm.
"Những mô hình của Trung Quốc thực sự xuất sắc," CEO Jensen Huang nhận định trong cuộc phỏng vấn với Axios. "Chúng ta nên tận dụng các mô hình mã nguồn mở xuất sắc này."
"Trí tuệ nhân tạo miễn phí rất tốt cho phần cứng, rất tốt cho chip và cực kỳ tốt cho các trung tâm dữ liệu," ông Huang nói thêm.
Nói cách khác, nhu cầu xử lý điện toán đối với chip AI tiên tiến của Nvidia sẽ tăng vọt mỗi khi một mô hình mới được đào tạo và triển khai — bất kể mô hình đó có xuất xứ từ đâu hay mang bản quyền đóng hay mở. Đáng chú ý, các mô hình AI giá rẻ từ Trung Quốc giúp hạ thấp chi phí suy luận (inference), tạo điều kiện cho hàng loạt công ty khởi nghiệp đủ sức xây dựng ứng dụng mới, từ đó tiếp tục kích cầu thị trường chip toàn cầu.
"Nếu là một nhà cung cấp phần cứng, bạn chắc chắn sẽ hưởng lợi khi thị trường có thêm nhiều đối thủ cạnh tranh, bởi điều đó thúc đẩy tổng cầu về chip," ông Aalok Mehta, Giám đốc Trung tâm AI Wadhwani thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), phân tích.
Không dừng lại ở việc ký tên vào thư ngỏ, Nvidia còn hành động bằng cách đứng ra thành lập Liên minh AI Bảo mật Mở (Open Secure AI Alliance) với sự tham gia của khoảng 40 tổ chức — bao gồm Microsoft, Cisco, SpaceX, SK Telecom và Naver — nhằm phát triển các công cụ mã nguồn mở phục vụ cho việc vận hành AI an toàn.
Ở một góc độ khác, các nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây thế hệ mới như Google, Microsoft và Amazon lại đứng ở vị thế phức tạp hơn. Một mặt, họ cạnh tranh gay gắt với các đối thủ Trung Quốc ở cấp độ mô hình; mặt khác, họ vẫn thu về nguồn lợi khổng lồ từ phí dịch vụ hạ tầng miễn là các mô hình đó được lưu trữ và vận hành trên đám mây của họ.
"Các ông lớn đám mây muốn thị trường AI hoạt động càng sôi động càng tốt," Igor Pejic, chiến lược gia công nghệ và tác giả cuốn Tech Money, nhận định. "Ngay cả khi Gemini không phải là mô hình xuất sắc nhất, Google vẫn thắng vì các mô hình mở sẽ chạy trên dịch vụ đám mây của họ."
Một ví dụ thực tế diễn ra ngay tại cuộc họp báo cáo tài chính của Microsoft: CEO Satya Nadella cho biết khi các mô hình của OpenAI gặp sự cố xâm nhập vào cơ sở dữ liệu trên nền tảng Hugging Face, đơn vị này đã phải dùng chính mô hình trọng số mở GLM-5.2 của Zhipu AI (Trung Quốc) để phân tích và khắc phục cuộc tấn công.
"Bài học quan trọng nhất ở đây là chúng ta không thể phụ thuộc hoàn toàn vào bất kỳ một mô hình đơn lẻ nào," ông Nadella khẳng định.
Lo ngại tiền lệ kiểm soát và áp lực cảnh tỉnh "bong bóng AI"
Một lý do sâu xa khác khiến Thung lũng Silicon — kể cả các phòng nghiên cứu tiên phong như OpenAI — đồng loạt phản đối lệnh cấm là mối quan ngại về mặt pháp lý: Lệnh cấm này có thể tạo tiền lệ để chính phủ Mỹ siết chặt các quy định quản lý lên toàn bộ ngành AI.
Cho đến nay, chính quyền Trump vẫn duy trì quan điểm thả lỏng. Sắc lệnh hành pháp được ký vào tháng 6 vừa qua dựa trên tiền đề rằng Mỹ sẽ chiến thắng Trung Quốc trong cuộc đua AI bằng cách cắt giảm thủ tục hành chính thay vì tăng cường kiểm soát.
Trong bài phỏng vấn với Financial Times, CEO Mark Zuckerberg của Meta khẳng định việc cấm đoán các mô hình Trung Quốc "không phải là giải pháp hiệu quả" để giữ vững vị thế dẫn đầu của Mỹ. Thay vào đó, Washington nên tập trung tháo gỡ các "nút thắt cổ chai" đang kìm hãm hạ tầng nội địa.
Ông Zuckerberg cũng cho biết Meta muốn tạo điều kiện cho đội ngũ phát triển AI của mình được "tự do" xây dựng những công cụ thông minh nhất, đồng thời xác nhận công ty sẽ sớm ra mắt thêm các mô hình mã nguồn mở mới.
"Zuckerberg muốn chính phủ giữ cách tiếp cận không can thiệp. Do đó, việc ông ấy phản đối lệnh cấm là hoàn toàn hợp lý," chuyên gia Igor Pejic bình luận.
Cùng lúc đó, sự xuất hiện của các mô hình AI tối ưu chi phí từ Trung Quốc đang đóng vai trò như một "gáo nước lạnh" thức tỉnh Thung lũng Silicon, giữa bối cảnh mối lo ngại về bong bóng đầu tư AI ngày càng gia tăng sau các đợt bán tháo cổ phiếu công nghệ gần đây.
"Các mô hình từ Trung Quốc buộc chúng ta phải tự nhìn nhận lại xem liệu mình có đang đi đúng hướng hay không," một nhà nghiên cứu tại phòng lab AI hàng đầu của Mỹ chia sẻ với Nikkei Asia. "Có những phương thức hiệu quả hơn để phát triển AI với chi phí thấp hơn, và chúng ta không nên quá tự mãn với những gì mình đã xây dựng."
Nhà phân tích Edison Lee thuộc tập đoàn tài chính Jefferies đánh giá, chiến lược mở của Trung Quốc giúp "giải quyết hai vấn đề cùng lúc": Vừa tạo áp lực giảm giá lên các mô hình đóng của Mỹ, vừa giúp công nghệ AI trở nên dễ tiếp cận hơn đối với các thị trường đang phát triển.
Bằng việc đấu tranh chống lại lệnh cấm, các công ty công nghệ Mỹ "đang nỗ lực bảo vệ quyền tự do phát triển và khả năng thương mại hóa các mô hình mở trên phạm vi toàn cầu," ông Aalok Mehta kết luận.
Chính quyền Trump và các công ty công nghệ đang có những quan điểm khác nhau về cách ứng phó với sự trỗi dậy của các mô hình trí tuệ nhân tạo Trung Quốc.
Khi chính quyền Trump đưa ra ý tưởng cấm các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mã nguồn mở của Trung Quốc, giới công nghệ tại Thung lũng Silicon đã lập tức lên tiếng phản đối — thậm chí còn nhanh hơn cả phản ứng từ các tập đoàn hay chính phủ Trung Quốc.
Chỉ trong vòng một tuần, hai bức thư ngỏ đã được các doanh nghiệp công nghệ lớn nhỏ tại Mỹ đồng loạt công bố nhằm phản đối sắc lệnh này.
Bức thư thứ nhất, được CEO Jensen Huang của Nvidia chia sẻ trong bài đăng đầu tiên của ông trên nền tảng X, đã thu thập chữ ký của hơn 100 nhân vật tầm cỡ trong ngành, bao gồm đại diện từ các "gã khổng lồ" như Google, Microsoft, OpenAI và Meta.
"Phản ứng đúng đắn đối với rủi ro này không phải là cấm các mô hình mã nguồn mở," bức thư nhấn mạnh, đồng thời kêu gọi các nhà hoạch định chính sách từ bỏ ý định cấm đoán toàn diện và bảo vệ "sự đa dạng của lĩnh vực này bằng cách tránh các hạn chế quá sớm."
Bức thư còn lại đến từ Hiệp hội Little Tech — liên minh đại diện cho gần 200 công ty khởi nghiệp và nhà đầu tư — được gửi trực tiếp đến chính quyền Trump. Văn bản này cảnh báo rằng một lệnh cấm như vậy sẽ "bóp nghẹt cạnh tranh, củng cố vị thế của các doanh nghiệp hiện hữu và hoạt động như một loại thuế đánh vào trí tuệ", từ đó làm tăng chi phí và thu hẹp dư địa lựa chọn của các doanh nghiệp Mỹ.
Sự trỗi dậy của Kimi K3 và điểm nóng tranh cãi
Căng thẳng giữa Washington và Thung lũng Silicon bùng nổ sau sự xuất hiện của Kimi K3 — mô hình mới nhất từ công ty khởi nghiệp Moonshot AI (Trung Quốc). Sự kiện này tiếp tục thổi bùng cuộc tranh luận mà chính quyền Mỹ đã khởi xướng từ sau hiện tượng DeepSeek vào năm ngoái: Làm thế nào để kiềm chế sự phát triển của các mô hình AI đến từ Trung Quốc?
Khoảng cách công nghệ giữa các mô hình AI của Mỹ và Trung Quốc đang thu hẹp nhanh chóng. Sự ra đời của Kimi K3 được giới quan sát đánh giá là "một khoảnh khắc DeepSeek thứ hai", tạo nên những chấn động mới tại Thung lũng Silicon. Dù các phiên bản mới nhất từ Claude và GPT vẫn dẫn đầu bảng xếp hạng trí tuệ toàn cầu của Artificial Analysis, Kimi K3 đã nhanh chóng vươn lên vị trí thứ 4 trước khi dừng chân ở vị trí thứ 7 — trở thành mô hình Trung Quốc có thứ hạng cao nhất trên bảng xếp hạng này.
Tuy nhiên, việc cấm cửa trực tiếp các mô hình AI từ Trung Quốc lại vướng phải rào cản kỹ thuật phức tạp: Hầu hết chúng đều được phát hành dưới dạng mô hình trọng số mở (open-weight models).
Về bản chất, khi một mô hình AI trọng số mở được phát hành, bất kỳ ai cũng có thể vận hành, tinh chỉnh và thương mại hóa sản phẩm dựa trên đó, dù họ không có quyền truy cập vào dữ liệu huấn luyện gốc (khác với mô hình mã nguồn mở hoàn toàn vốn công khai cả mã nguồn lẫn dữ liệu đầu vào).
Cả DeepSeek lẫn Kimi K3 đều giữ kín dữ liệu huấn luyện. Chính khoảng trống này đã tạo cớ cho những lo ngại rằng các mô hình Trung Quốc có thể bị cài cắm thiên kiến dữ liệu hoặc ẩn giấu "cửa hậu" (backdoor) cho phép Bắc Kinh truy cập dữ liệu bí mật.
Động cơ thực sự của Thung lũng Silicon
Động thái phản đối lệnh cấm của các tập đoàn Mỹ xuất phát từ nhiều tính toán chiến lược khác nhau. Tuy nhiên, làn sóng phản ứng mạnh mẽ này chỉ ra một thực tế: Hầu như mọi mắt xích trong chuỗi giá trị AI đều cần đến các mô hình mở để duy trì đà tăng trưởng và vị thế thị trường.
Các nhà sản xuất chip, đứng đầu là Nvidia, không ngần ngại công khai lý do họ thẳng thừng bác bỏ lệnh cấm.
"Những mô hình của Trung Quốc thực sự xuất sắc," CEO Jensen Huang nhận định trong cuộc phỏng vấn với Axios. "Chúng ta nên tận dụng các mô hình mã nguồn mở xuất sắc này."
"Trí tuệ nhân tạo miễn phí rất tốt cho phần cứng, rất tốt cho chip và cực kỳ tốt cho các trung tâm dữ liệu," ông Huang nói thêm.
Nói cách khác, nhu cầu xử lý điện toán đối với chip AI tiên tiến của Nvidia sẽ tăng vọt mỗi khi một mô hình mới được đào tạo và triển khai — bất kể mô hình đó có xuất xứ từ đâu hay mang bản quyền đóng hay mở. Đáng chú ý, các mô hình AI giá rẻ từ Trung Quốc giúp hạ thấp chi phí suy luận (inference), tạo điều kiện cho hàng loạt công ty khởi nghiệp đủ sức xây dựng ứng dụng mới, từ đó tiếp tục kích cầu thị trường chip toàn cầu.
"Nếu là một nhà cung cấp phần cứng, bạn chắc chắn sẽ hưởng lợi khi thị trường có thêm nhiều đối thủ cạnh tranh, bởi điều đó thúc đẩy tổng cầu về chip," ông Aalok Mehta, Giám đốc Trung tâm AI Wadhwani thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), phân tích.
Không dừng lại ở việc ký tên vào thư ngỏ, Nvidia còn hành động bằng cách đứng ra thành lập Liên minh AI Bảo mật Mở (Open Secure AI Alliance) với sự tham gia của khoảng 40 tổ chức — bao gồm Microsoft, Cisco, SpaceX, SK Telecom và Naver — nhằm phát triển các công cụ mã nguồn mở phục vụ cho việc vận hành AI an toàn.
Ở một góc độ khác, các nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây thế hệ mới như Google, Microsoft và Amazon lại đứng ở vị thế phức tạp hơn. Một mặt, họ cạnh tranh gay gắt với các đối thủ Trung Quốc ở cấp độ mô hình; mặt khác, họ vẫn thu về nguồn lợi khổng lồ từ phí dịch vụ hạ tầng miễn là các mô hình đó được lưu trữ và vận hành trên đám mây của họ.
"Các ông lớn đám mây muốn thị trường AI hoạt động càng sôi động càng tốt," Igor Pejic, chiến lược gia công nghệ và tác giả cuốn Tech Money, nhận định. "Ngay cả khi Gemini không phải là mô hình xuất sắc nhất, Google vẫn thắng vì các mô hình mở sẽ chạy trên dịch vụ đám mây của họ."
Một ví dụ thực tế diễn ra ngay tại cuộc họp báo cáo tài chính của Microsoft: CEO Satya Nadella cho biết khi các mô hình của OpenAI gặp sự cố xâm nhập vào cơ sở dữ liệu trên nền tảng Hugging Face, đơn vị này đã phải dùng chính mô hình trọng số mở GLM-5.2 của Zhipu AI (Trung Quốc) để phân tích và khắc phục cuộc tấn công.
"Bài học quan trọng nhất ở đây là chúng ta không thể phụ thuộc hoàn toàn vào bất kỳ một mô hình đơn lẻ nào," ông Nadella khẳng định.
Lo ngại tiền lệ kiểm soát và áp lực cảnh tỉnh "bong bóng AI"
Một lý do sâu xa khác khiến Thung lũng Silicon — kể cả các phòng nghiên cứu tiên phong như OpenAI — đồng loạt phản đối lệnh cấm là mối quan ngại về mặt pháp lý: Lệnh cấm này có thể tạo tiền lệ để chính phủ Mỹ siết chặt các quy định quản lý lên toàn bộ ngành AI.
Cho đến nay, chính quyền Trump vẫn duy trì quan điểm thả lỏng. Sắc lệnh hành pháp được ký vào tháng 6 vừa qua dựa trên tiền đề rằng Mỹ sẽ chiến thắng Trung Quốc trong cuộc đua AI bằng cách cắt giảm thủ tục hành chính thay vì tăng cường kiểm soát.
Trong bài phỏng vấn với Financial Times, CEO Mark Zuckerberg của Meta khẳng định việc cấm đoán các mô hình Trung Quốc "không phải là giải pháp hiệu quả" để giữ vững vị thế dẫn đầu của Mỹ. Thay vào đó, Washington nên tập trung tháo gỡ các "nút thắt cổ chai" đang kìm hãm hạ tầng nội địa.
Ông Zuckerberg cũng cho biết Meta muốn tạo điều kiện cho đội ngũ phát triển AI của mình được "tự do" xây dựng những công cụ thông minh nhất, đồng thời xác nhận công ty sẽ sớm ra mắt thêm các mô hình mã nguồn mở mới.
"Zuckerberg muốn chính phủ giữ cách tiếp cận không can thiệp. Do đó, việc ông ấy phản đối lệnh cấm là hoàn toàn hợp lý," chuyên gia Igor Pejic bình luận.
Cùng lúc đó, sự xuất hiện của các mô hình AI tối ưu chi phí từ Trung Quốc đang đóng vai trò như một "gáo nước lạnh" thức tỉnh Thung lũng Silicon, giữa bối cảnh mối lo ngại về bong bóng đầu tư AI ngày càng gia tăng sau các đợt bán tháo cổ phiếu công nghệ gần đây.
"Các mô hình từ Trung Quốc buộc chúng ta phải tự nhìn nhận lại xem liệu mình có đang đi đúng hướng hay không," một nhà nghiên cứu tại phòng lab AI hàng đầu của Mỹ chia sẻ với Nikkei Asia. "Có những phương thức hiệu quả hơn để phát triển AI với chi phí thấp hơn, và chúng ta không nên quá tự mãn với những gì mình đã xây dựng."
Nhà phân tích Edison Lee thuộc tập đoàn tài chính Jefferies đánh giá, chiến lược mở của Trung Quốc giúp "giải quyết hai vấn đề cùng lúc": Vừa tạo áp lực giảm giá lên các mô hình đóng của Mỹ, vừa giúp công nghệ AI trở nên dễ tiếp cận hơn đối với các thị trường đang phát triển.
Bằng việc đấu tranh chống lại lệnh cấm, các công ty công nghệ Mỹ "đang nỗ lực bảo vệ quyền tự do phát triển và khả năng thương mại hóa các mô hình mở trên phạm vi toàn cầu," ông Aalok Mehta kết luận.
Nguồn: Asianikkei
