Cuộc chiến sinh tồn trước biến đổi khí hậu: Các thành phố ven biển chọn chạy trốn hay đối mặt?


Những đô thị, thành phố nằm gần bờ biển và các con sông lớn sẽ sớm phải đối mặt với "bài toán hóc búa" và đau đầu nhất cần tìm lời giải, đó là làm sao có thể ngăn nước biển dâng và bị mất diện tích đất sản xuất, sinh hoạt.

Trong hàng ngàn năm qua, con người đã xây dựng các đô thị lớn ở các nơi tiếp giáp với biển, trong các cửa sông và đồng bằng. Ở nơi đó, chúng ta tin rằng những con sông và biển sẽ góp phần đem tới cơ hội và lợi thế giao thương và giao thoa văn hóa dễ dàng hơn.

Nhưng giờ đây cũng chính việc quy hoạch các đô thị lớn ở gần sông và biển đang trở thành gánh nặng cho chính các đô thị đó, khi biến đổi khí hậu cùng tình trạng nước biển dâng chắc chắn sẽ không tha cho bất cứ đô thị nào ở gần sông, biển.

Đây cũng là cảnh báo trong một bản dự thảo chưa được công bố do ban cố vấn khoa học khí hậu của Liên Hợp Quốc đưa ra. Nó phác thảo những mối đe dọa khí hậu rộng lớn và cấp bách mà hành tinh đang phải đối mặt.

Báo cáo của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) cho biết những thành phố gần biển sẽ nằm ở tuyến đầu chống lại biến đổi khí hậu và tình trạng nước biển dâng.

Báo cáo cho biết thêm: "Chúng ta sẽ cần phải đưa ra những lựa chọn khó khăn khi mực nước biển tiếp tục dâng cao, lũ lụt và nước dâng do bão trở nên thường xuyên và dữ dội hơn, sự ấm lên làm tăng độ axit của đại dương và tăng cường các đợt nắng nóng".

Nước biển dâng cũng sẽ châm ngòi cho làn sóng di cư ồ ạt và cuối cùng buộc toàn bộ thành phố bị bỏ hoang vì lũ lụt. Nhưng hậu quả sâu sắc đối với các thành phố lớn, các hòn đảo nhỏ, các cộng đồng ở Bắc cực và đồng bằng sẽ đến từ rất sớm, có thể ngay trong thế kỷ này. Ở một số nơi, người ta đã biết quá rõ về sức tàn phá của nước.

Yasmin Begum, một người dân Bangladesh cho biết: "Tôi đã từng là con dâu của một gia đình giàu có. Bố mẹ chồng của tôi có mọi thứ, từ gia súc, nhà đẹp, đất canh tác. Nhưng dòng sông đã cuốn đi tất cả". Hiện giờ cô đang trong túp lều lợp tôn và sống chung với người thân ở thủ đô Dhaka, Bangladesh.

Begum, hiện 30 tuổi, bà mẹ ba con và đang sống bằng nghề quản gia ở Dhaka cho biết, cô từng sống một cuộc sống tương đối sung túc ở huyện đảo phía nam Bhola. Đây là một trong những vùng đồng bằng đông dân nhất thế giới. Rồi vào một đêm cách đây 12 năm, dòng sông Meghna hung hãn đã cuốn phăng mọi thứ của họ.

Họ đã thoát khỏi một trận lũ nhưng vẫn còn rất nhiều trận lũ khác đang chờ đón. Giờ đây ngôi nhà mới của họ đang nằm trong một trong những khu ổ chuột chật hẹp và tập trung. Nơi đó chỉ cách hàng rào chắn lũ, bờ sông vài mét.

Các thành phố phải đối mặt với cuộc chiến sinh tử

Khoảng 1/10 dân số và tài sản trên thế giới nằm ở độ cao dưới 10 mét so với mực nước biển.

Ben Strauss, giám đốc điều hành kiêm nhà khoa học chính tại Climate Central cho biết: "Về mặt cấu trúc, rất nhiều thành phố có vị trí nguy hiểm, nhất là trong một thế giới đang ghi nhận tình trạng nước biển dâng như hiện nay. Mực nước biển từng rất ổn định nhưng giờ thì không còn như vậy nữa".

Hầu hết các cảng và sân bay cũng xây dựng trên vùng đất thấp nhất, bằng phẳng nhất có thể. Theo nghiên cứu của ông, vùng đất hiện là nơi sinh sống của 300 triệu người sẽ dễ bị ngập lụt hàng năm vào năm 2050.

Những người ít có khả năng tự bảo vệ bản thân nhất sẽ có thể chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Tất cả các khu vực đô thị đang ngày càng ngột ngạt bởi ô nhiễm không khí và nắng nóng khắc nghiệt. Ngoài ra những khu vực ven biển cũng ghi nhận tình trạng lũ ngày càng tăng do mực nước dâng cao và các cơn bão nhiệt đới.

Nước mặn rửa trôi các cánh đồng nông nghiệp và ruộng lúa, trong khi các hệ sinh thái rất quan trọng đối với nền kinh tế, văn hóa và cuộc chiến bảo vệ khí hậu lại đang dần bị suy thoái nghiêm trọng do các hoạt động của con người. Các thành phố như Venice và Jakarta cũng đang chìm dần xuống dưới mực nước biển. Đặc biệt các quốc đảo nằm ở vùng trũng, đặc biệt là ở Thái Bình Dương có nguy cơ sẽ biến mất dưới nước biển trong tương lai không xa.

Một ngôi nhà xây kế bên bờ biển ở Mumbai, Ấn Độ

Báo cáo cho biết, việc cắt giảm lượng khí thải hiện nay có thể giảm thiểu rủi ro. Tuy nhiên mực nước biển đang tăng nhanh và xu hướng này vẫn sẽ tiếp tục xảy ra trong nhiều thiên niên kỷ tới.

Vào năm 2100, IPCC dự đoán mực nước biển có thể dâng cao hơn 60 cm, ngay cả khi sự nóng lên toàn cầu được giới hạn ở mức dưới 2 độ C. Đây là mục tiêu cơ bản cần đạt được trong Thỏa thuận Paris hồi năm 2015. Về lâu dài, tổ chức này bày tỏ lo ngại về triển vọng ngăn nước biển dâng ở nhiều thành phố ven biển nếu không có sự cắt giảm sâu lượng phát thải.

Trong khi đó, nhân loại vẫn đang hàng ngày xả thải CO2 vào bầu khí quyển, dẫn tới việc tạo ra tấm lá chắn, ngăn cản Trái Đất thoát nhiệt. Hiệu ứng nhà kính đang làm tan chảy các tảng băng và sông băng dẫn tới việc nước biển dâng lên không thể kiểm soát. Strauss cho biết: "Chỉ trong một vài thập kỷ, chúng ta có thể đã thải ra lượng nước đủ để nhấn chìm một số thành phố lớn trên thế giới".

Rủi ro chồng chất rủi ro

Hậu quả từ biến đổi khí hậu và nước biển dâng đã quá rõ và nó sẽ ngày một tăng.Vào tháng 10/2012, cơn bão Sandy đổ bộ vào bờ biển New York và New Jersey đã giết chết nhiều người và gây thiệt hại hàng chục tỷ đô cho nước Mỹ.

Theo IPCC, cơn bão đã gây ra các tác động "theo tầng", gây mất điện trên diện rộng và làm gián đoạn nguồn nước, liên kết thông tin liên lạc của hàng trăm ngàn người.

Dựa trên các kết quả đó, báo cáo nhận định những thảm họa như thế này ở các thành phố ven biển có mức độ toàn cầu hóa cao sẽ gây ra "rủi ro cho xã hội và nền kinh tế toàn cầu nói chung". Dự báo trường hợp xấu nhất cho 136 thành phố ven biển lớn nhất thế giới đã tính toán thiệt hại dự kiến ​​vào giữa thế kỷ này là từ 1,6 ngàn tỷ USD đến 3,2 ngàn tỷ USD do mực nước biển dâng nếu như các thành phố này không có phương án đối phó và thích ứng kịp thời.

Đồng tác giả nghiên cứu Elisa Sainz de Murieta thuộc Trung tâm Biến đổi Khí hậu Basque cho biết, có sự khác biệt lớn giữa các thành phố, một phần do nơi tập trung tài sản và con người. Quảng Châu đứng đầu danh sách với thiệt hại ước tính là khoảng 330 tỷ USD vào năm 2050 theo kịch bản phát thải bi quan và không có sự thích ứng và gần 1,4 nghìn tỷ USD vào năm 2100. Vị trí thứ hai là Mumbai. Nơi đây được IPCC dự báo rất bi quan và cũng là thành phố ít có sự chuyển bị nhất trước các thiên tai có thể xảy đến.

Và với việc các thành phố đặc biệt là ở châu Á và châu Phi đang tiếp tục mở rộng quỹ đất và dân, hàng triệu người ở những nơi này sẽ sớm gặp nguy hiểm.

Bài học nào cho các thành phố trong cuộc chiến này?

Làm thế nào để các thành phố có thể tự bảo vệ mình? Hiện nay hầu hết các thành phố đều lựa chọn biện pháp bảo vệ như thiết kế đê hoặc tường chắn sóng, nhờ đó giúp làm giảm nguy cơ lũ lụt đối với những nơi mực nước biển dự báo dâng lên vài mét. Tuy nhiên biện pháp này cũng sẽ làm hủy hoại môi trường.

Việc phục hồi các hệ sinh thái ven biển để ngăn chặn nước biển dâng cũng là một giải pháp rất hiệu quả. Nếu như có thể xây dựng các hệ thống rừng ngập mặn hoặc đầm lầy bao quanh các khu vực đô thị lớn, nó sẽ góp phần giảm thiểu tối đa tác hại của những đợt thủy triều và sóng biển. Ngoài ra các thảm cỏ biển, rừng ngập mặn, rạn san hô và đầm thủy triều cũng hỗ trợ sinh vật biển và các ngành kinh tế liên quan như thủy sản và du lịch.

Quảng trường St. Mark ở Venice bị ngập lụt vào năm 2019

IPCC nhận định, những khó khăn sẽ trở nên phức tạp hơn khi các tác động chồng chất lên nhau. Johan Verlinde, người quản lý chương trình Kế hoạch thích ứng Khí hậu của Rotterdam cho biết: "Chúng ta phải hành động ngay bây giờ, bởi vì chúng ta đã quá chậm chân rồi".

Hơn một nửa diện tích Hà Lan dễ bị ngập lụt ven biển và đường sông quy mô lớn và 1/4 diện tích đất nước nằm dưới mực nước biển. Sau những trận lụt chết người vào năm 1953, đất nước này bắt đầu xây dựng một mạng lưới phòng thủ công nghệ cao. Hà Lan hiện phân bổ 1,2 tỷ USD/năm cho kế hoạch thích ứng "sống chung với nước".

Cơ sở hạ tầng nổi của Rotterdam, Hà Lan bao gồm một trang trại gia súc. Với 85% dưới mực nước biển, Verlinde cho biết thành phố "thực sự là một bồn tắm".

Các kỹ sư Hà Lan đi khắp thế giới chia sẻ kiến ​​thức chuyên môn về khả năng chống chịu lũ lụt của họ, mặc dù nhiều quốc gia và cộng đồng nghèo hơn không thể đủ khả năng bảo vệ cơ sở hạ tầng lớn hiệu quả nhất.

Chạy thoát là giải pháp cuối cùng

Ngay cả khi chúng ta áp dụng nhiều biện pháp chống biến đổi khí hậu thì giải pháp cuối cùng nếu chúng không khả thi vẫn là "chạy thoát". Indonesia đã lên kế hoạch chuyển thủ đô từ Jakarta đến Borneo. Ở Bangladesh, tình trạng di cư liên quan đến khí hậu cũng đã bắt đầu xảy ra.

Nhưng điều này chỉ mới là khởi đầu. Các nghiên cứu dự đoán mực nước biển dâng có thể khiến gần 1 triệu người ở Bangladesh phải di dời vào năm 2050 và hơn 2 triệu người vào cuối thế kỷ này.

Dhaka có thể sẽ trở thành điểm đến cho nhiều người phải rời nhà vì các khu vực ven biển và vùng trũng sẽ sớm bị chìm dưới mực nước biển. Trong khi đó những thành phố nằm ở vùng đồng bằng và gần 40% cư dân sống trong các khu vực định cư phi chính thức dễ bị tổn thương do tình trạng ngập lụt ngày càng tăng.

Đơn giản như căn nhà thuê của gia đình Begum. Cô cho biết, cô không thể để mất nó vì gia đình cô không còn nơi nào để đi. Cô buồn bã nói, họ sẽ phải chết đuối vì họ không còn lựa chọn nào khác. Giống như gia đình của Begum, một số cộng đồng cư dân sẽ không thể hoặc không muốn rời đi ngay cả khi nhà của họ đang gặp rủi ro bị nhấn chìm.

Chúng ta sẽ mất đi nơi ở nếu cứ thờ ơ

Con người từng kể những câu chuyện về các thành phố và nền văn minh bị đại dương nuốt chửng trong nhiều thế kỷ.

Strauss cho biết, trước đây, không có bằng chứng nào liên kết với các trận đại hồng thủy nhưng hiện tại, lựa chọn của chúng ta sẽ quyết định có những trận đại hồng thủy nào như vậy trong tương lai hay không.

Strauss cho biết: "Những nỗ lực của chúng tôi nhằm ngăn chặn biến đổi khí hậu là để bảo vệ cuộc sống mà chúng ta có ngày hôm nay nhưng chúng cũng sẽ định hình nên những câu chuyện mà con cháu sau này kể về chúng ta. Và tôi nghĩ sẽ có rất nhiều câu chuyện về những gì chúng ta đã mất, về những thứ mà chúng ta đã không thể bảo vệ".

Tiến Thanh (Theo Japantimes)

https://www.japantimes.co.jp/news/2021/06/24/world/climate-coastal-cities/

Back
Top