Những sai lầm trong tuyên bố thuốc sốt rét có thể trị virus corona của Tổng thống Donald Trump

Có rất nhiều liệu pháp đang được nghiên cứu nhằm ngăn chặn hoặc chữa trị virus corona, nhưng ông Trump lại thường xuyên "khuyến nghị" hydroxychloroquine, một loại thuốc hiện đang được dùng để chữa sốt rét, lupus và viêm khớp dạng thấp.

Theo CNN, trong tháng vừa qua, Tổng thống Mỹ đã đưa ra khá nhiều tuyên bố đầy lạc quan về hydroxychloroquine. Tuy nhiên, đó lại là những khẳng định hết sức…phi thực tế.

Các bác sỹ, bao gồm cả cố vấn riêng của ông Trump là Tiến sỹ Anthony Fauci, đã nhấn mạnh rằng để biết được liệu một phương thuốc có hiệu quả hay không – và có an toàn để sử dụng hay không – thì nó phải được nghiên cứu trong thử nghiệm lâm sàng. Nó có thể hiệu quả, hoặc có thể không. Nó có thể an toàn, hoặc có thể gây ra những tổn thương không lường trước được đối với các bệnh nhân.

Thử nghiệm lâm sàng được xem là tiêu chuẩn vàng trong y học. Về cơ bản, thử nghiệm lâm sàng sẽ được thực hiện trên một nhóm nhiều người, trong đó một nửa sẽ được sử dụng loại thuốc cần nghiên cứu, nửa còn lại sẽ được sử dụng giả dược, rồi đánh giá kết quả của từng nhóm.

Nhóm sử dụng giả dược được gọi là nhóm kiểm soát. Lý do phải có nhóm kiểm soát là để cho phép các bác sỹ biết loại thuốc cần nghiên cứu chính là thứ đang mang lại hiệu quả trên các chủ thể nghiên cứu, chứ không phải bất kỳ thứ gì khác. Nếu nhóm sử dụng thuốc và nhóm sử dụng giả dược cho ra kết quả như nhau, thì nhiều khả năng thuốc đã không có tác dụng.

Theo clinicaltrials.gov, cơ sở dữ liệu của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ về các nghiên cứu lâm sàng do cả các tổ chức tư nhân lẫn các cơ quan công quyền tài trợ trên toàn thế giới, có ít nhất 15 trung tâm nghiên cứu tại Mỹ đang nghiên cứu về hydroxychloroquine nhằm ngăn chặn hoặc chữa trị virus corona.

Trong vài tuần qua, ông Trump đã đưa ra khá nhiều tuyên bố sai lầm liên quan đến các nghiên cứu này. Dưới đây là những câu hỏi cơ bản về các nghiên cứu, cùng với câu trả lời từ Tổng thống Mỹ và câu trả lời từ các bác sỹ chuyên ngành.

#1: Bao lâu nữa chúng ta mới biết liệu hydroxychloroquine có hiệu quả trước virus corona hay không?

Ông Trump nói "vài ngày".

Các bác sỹ nói vài tuần cho đến vài tháng.

Hôm 29/3, ông Trump nói rằng "chúng ta sẽ có kết luận trong 3 ngày tới", rằng liệu hydroxychloroquine và azithromycin có hiệu quả hay không. "Tôi nghĩ nó sẽ thành công… chúng ta sẽ biết trong vài ngày nữa".

Azithromycin là một loại kháng sinh, thường được biết đến với tên gọi Zithromax hay Z-pack.

Trong số 15 trung tâm nghiên cứu tại Mỹ, chỉ một số ít đang nghiên cứu về khả năng kết hợp giữa hydroxychloroquine và azithromycin; hầu hết số còn lại chỉ nghiên cứu hydroxychloroquine mà thôi.

Có 7 trung tâm không phản hồi khi được hỏi bao lâu sẽ có kết quả, hoặc nói rằng chính họ cũng không biết!

Có 6 trung tâm phản hồi rằng sẽ mất vài tháng, bao gồm: Hệ thống Y tế Henry Ford ở Michigan; Đại học Washington; Baylor Scott & White Health ở Texas; Đại học Vanderbilt ở Tennessee; Bassett Healthcare; và Đại học Duke ở Bắc Carolina.

Ví dụ, các bác sỹ đang tiến hành một thử nghiệm lâm sàng trên diện rộng tại Henry Ford, với sự tham gia của hơn 3.000 người, nói rằng sẽ mất khoảng 4 tháng để tiến hành nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu đang thử nghiệm lâm sàng tại Đại học New York và Đại học Washington thì nói họ có khoảng 2.000 chủ thể nghiên cứu và hi vọng sẽ có kết quả vào tháng 6 hoặc tháng 7.

Hai trung tâm nói có thể có kết quả trong vài tuần. Đại học Minnesota đang thực hiện nghiên cứu để xem hydroxychloroquine có thể giúp ngăn mọi người bị nhiễm virus corona hay không. Họ nói rằng có thể có kết quả vào ngày 7/5, hoặc có thể sớm hơn nữa.

Đại học Rutgers nói rằng sẽ có kết quả ban đầu vào cuối tháng 4 hoặc đầu tháng 5. Đại học này đang nghiên cứu để xem chỉ riêng hydroxychloroquine, hoặc khi kết hợp với azithromycin, có thể giúp chữa được virus corona hay không.

Lý do một thử nghiệm lâm sàng không thể được hoàn thành trong vài ngày là bởi các đại học cần tuyển các chủ thể nghiên cứu, những người sẽ uống thử thuốc trong một thời gian nhất định. Và các bác sỹ cũng cần thời gian để phân tích các kết quả thu được.

"Chúng ta cần khoa học thật chính xác, chúng ta cần khoa học thật đúng đắn" – theo lời Tiến sỹ Ruanne Barnabas, điều tra viên chính tại Đại học Washington. "Đây là nghiên cứu cấp bách nhất chúng tôi từng thực hiện, và chúng tôi đang làm nhanh để có kết quả".

Bảy trung tâm khác đang tiến hành các nghiên cứu về khả năng sử dụng hydroxychloroquine trong chữa trị virus corona là: Đại học Columbia ở New York; Intermountain Health Care Inc ở Utah; Đại học Pennsylvania; Đại học Washington ở St. Louis; Providence Health ở Oregon; ProgenaBiome, một phòng thí nghiệm ở California; và Sanofi, một công ty dược phẩm.

#2: Các nhà nghiên cứu Pháp đã thực hiện xong nghiên cứu lâm sàng cho thấy hydroxychloroquine là một phương thuốc hiệu quả chữa trị virus corona. Nghiên cứu này có ý nghĩa gì không?

Ông Trump nói có.

Các bác sỹ nói nghiên cứu đó cực kỳ tệ hại, nên không.

Ông Trump nói khá chắc cú về nghiên cứu được tiến hành trên quy mô nhỏ tại Pháp trong một buổi họp báo của Nhà Trắng vào ngày 5/4.

"Các bạn đã biết thí nghiệm giống như cái tôi đang nói. Tại Pháp, họ đã thực hiện một thí nghiệm cho kết quả rất tốt"

Ông Trump còn nhắc đến nghiên cứu này trong một tweet đăng ngày 21/3, và viết rằng hydroxychloroquine kết hợp azithromycin "có khả năng thực sự trở thành một trong những con át chủ bài lớn nhất trong lịch sử ngành y dược".

Nhưng nghiên cứu tại Pháp nói trên bị chỉ trích nặng nề, đến nỗi tờ tạp chí từng xuất bản nó đang phải đánh giá lại và đính chính rằng "có thể phải xem xét lại tính đúng đắn về khoa học" của nghiên cứu.

Có khá nhiều quan ngại xoay quanh công trình nghiên cứu này, bao gồm việc nó bỏ qua các bệnh nhân dùng thử thuốc và cho kết quả khá nghèo nàn.

Các chuyên gia miêu tả nghiên cứu tại Pháp kia là "một thất bại toàn tập" và "thảm hại".

#3: Có phải một số người đã tìm cách trì hoãn các thử nghiệm lâm sàng đối với hydroxychloroquine?

Ông Trump nói phải, và ông đã ra tay cứu vãn tình hình.

Các bác sỹ nói họ chẳng biết ông Trump đang nói về chuyện gì (?!)

Ông Trump nói rằng một số thế lực giấu tên đang tìm cách giữ kín nghiên cứu về hydroxychloroquine trong phòng thí nghiệm, và ông đã phải can thiệp và đấu tranh để thúc đẩy quá trình nghiên cứu trên con người.

"Nhưng chúng ta không có đủ thời gian mà nói rằng ‘Ờ, đợi thêm vài năm nữa rồi thử nghiệm. Cứ thử nghiệm trong phòng thí nghiệm trước đã'. Chúng ta làm gì có thời gian" – ông nói tại một buổi họp báo của Nhà Trắng hôm 5/4.

Ngày 30/3, ông Trump nói rằng thuốc đang được thử nghiệm trên người, và "tôi nghĩ như vậy tốt hơn là thử trong phòng thí nghiệm, nhưng các bác sỹ lại nói với tôi là không. Một số bác sỹ nói với tôi là không. Và tôi bảo phải làm đi vì nhiều người đang rất ốm và sẽ không qua khỏi. Hãy làm đi. Làm cho xong đi"

Tuy nhiên, ông Trump lại chẳng đưa ra bằng chứng nào cho thấy có ai đang khuyến khích thử nghiệm hydroxychloroquine trong phòng thí nghiệm, và cũng chẳng rõ ai nói rằng thử trong "một vài năm".

Khi được phỏng vấn về vấn đề này, các chuyên gia bệnh truyền nhiễm nói rằng họ không biết bất kỳ ai ủng hộ việc trì hoãn nghiên cứu hydroxychloroquine – trên thực tế, họ đã lên kế hoạch thử nghiệm hydroxychloroquine từ trước khi ông Trump nhắc đến loại thuốc này.

Ông Trump lần đầu đề cập đến hydroxychloroquine tại một buổi họp báo của Nhà Trắng hôm 19/3.

Tiến sỹ David Boulware, người phụ trách cuộc thử nghiệm của Đại học Minnesota, nói rằng ông đã lên kế hoạch cho nghiên cứu của mình từ 10 ngày trước đó, tức 9/3.

Đến 18/3, một ngày trước khi ông Trump lần đầu nói ra từ "hydroxychloroquine" trước công chúng, Boulware đã tuyển được 61 chủ thể nghiên cứu.

Trong vài ngày, Boulware đã đạt được điều mà ông cho biết thông thường phải mất hơn một năm mới đạt được.

"Xét về thử nghiệm lâm sàng, thì đây là cuộc thử nghiệm nhanh nhất trong sự nghiệp của tôi cho đến lúc này. Tôi nghĩ nó phá vỡ kỷ lục thế giới rồi", ông nói.

#4: Hydroxychloroquine có an toàn đối với các bệnh nhân virus corona không?

Ông Trump nói có.

Các bác sỹ nói thuốc có thể gây ra nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng.

Ông Trump nói như thể hydroxychloroquine vô hại.

"Nó không giết bạn đâu", ông nói tại một buổi họp báo ngày 1/4, một trong nhiều lần ông lặp lại ý kiến này.

"Các bạn có gì để mất nào? Thử đi", ông nói vào ngày 4/4.

Trên nhãn của Plaquenil, một nhãn hiệu của hydroxychloroquine, nói rằng các bệnh nhân từng dùng thuốc đã gặp các vấn đề tim mạch "gây nguy hiểm cho tính mạng và nghiêm trọng, cùng các vấn đề về thị giác "không thể đảo ngược được".

Trong bài báo "Antiviral Research", Tiến sỹ Xavier de Lamballerie và Franck Touret viết rằng hydroxychloroquine "được xem là an toàn và các tác dụng phụ thường nhẹ và không kéo dài lâu", nhưng "khoảng cách giữa một liều trị bệnh và một liều thuốc độc là rất mong manh".

Minh.T.T;theo CNN