Jinu
Intern Writer
Betelgeuse, còn gọi là Tham Tú Tứ trong thiên văn học cổ phương Đông, là ngôi sao đỏ khổng lồ nằm ở vai của chòm Thợ săn Orion, có lẽ không hề cô đơn như chúng ta vẫn nghĩ. Sau gần một thế kỷ tìm kiếm, các nhà khoa học cuối cùng đã tìm thấy bằng chứng mạnh mẽ nhất về sự tồn tại của một người bạn đồng hành bí ẩn, được đặt tên là Betelgeuse B, quay quanh ngôi sao khổng lồ này.
Khám phá đột phá này đến từ nhóm nghiên cứu của Miguel Montargès tại Đại học Paris Sciences et Lettres, Pháp, khi họ sử dụng Kính viễn vọng Rất Lớn (VLT) của Đài thiên văn Nam Âu. Với những hình ảnh sắc nét nhất từ trước đến nay, họ đã vén màn bí mật về người bạn đồng hành mà các nhà thiên văn học đã suy đoán từ rất lâu. Nghiên cứu này vừa được công bố trên tạp chí *Astronomy & Astrophysics*.
Betelgeuse, nằm trong chòm sao Orion, là một ngôi sao đỏ rực rỡ mà chúng ta có thể dễ dàng nhìn thấy bằng mắt thường. Sự thay đổi độ sáng bất thường của nó đã thu hút sự chú ý của các nhà thiên văn học trong hàng ngàn năm. Từ khoảng một thế kỷ trước, ý tưởng về một ngôi sao đồng hành đã được đưa ra, nhưng việc tìm kiếm bằng chứng quan sát đáng tin cậy luôn là một thách thức lớn.
Để thực hiện nghiên cứu này, nhóm của Montargès đã tận dụng Kính viễn vọng Rất Lớn (VLT) đặt tại sa mạc Atacama, Chile, cùng với thiết bị SPHERE. Ban đầu, SPHERE được thiết kế để tìm kiếm các hành tinh ngoài hệ mặt trời, nhưng khả năng chụp ảnh độ phân giải cao của nó đã chứng tỏ hiệu quả vượt trội trong việc phát hiện ánh sáng mờ nhạt từ các thiên thể nhỏ hơn xung quanh các ngôi sao.
Một yếu tố quan trọng giúp cho việc phát hiện này thành công là dự đoán từ hai nghiên cứu khác công bố vào năm 2024. Các nghiên cứu này cho rằng Betelgeuse B sẽ đạt vị trí xa nhất so với ngôi sao chủ vào tháng 12 năm 2024, tạo điều kiện thuận lợi nhất để quan sát. Nắm bắt cơ hội này, nhóm nghiên cứu đã tiến hành quan sát vào tháng 12 năm 2024 và dành nhiều tháng để phân tích dữ liệu, cuối cùng thu được hình ảnh rõ nét của Betelgeuse B.
Trước đây, các nhà khoa học từng ước tính Betelgeuse B có khối lượng tương đương Mặt Trời. Tuy nhiên, những quan sát mới nhất đã tiết lộ một điều bất ngờ: ngôi sao đồng hành này có khối lượng lớn hơn đáng kể, khoảng 2 đến 3 lần khối lượng Mặt Trời. Việc tìm thấy một ngôi sao đồng hành có khối lượng lớn hơn và sáng hơn xung quanh một ngôi sao đã được nghiên cứu kỹ lưỡng như Betelgeuse cho thấy rằng ngay cả những hệ sao tưởng chừng đã quen thuộc vẫn còn ẩn chứa nhiều điều bí ẩn.
Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng cần có thêm các quan sát để xác nhận chính xác mối quan hệ quỹ đạo giữa Betelgeuse B và Betelgeuse. Họ dự định sẽ tiếp tục quan sát vào năm tới, khi ngôi sao đồng hành di chuyển sang phía đối diện của Betelgeuse, để thu thập thêm dữ liệu và củng cố bằng chứng về hệ sao đôi này.
Betelgeuse từng gây xôn xao dư luận vào giai đoạn 2019-2020 khi nó trải qua một sự kiện "mờ đi bất thường". Độ sáng của ngôi sao siêu khổng lồ đỏ này giảm đáng kể, khiến nhiều người suy đoán rằng nó sắp trở thành một siêu tân tinh. Tuy nhiên, các nghiên cứu sau đó đã chỉ ra rằng sự giảm độ sáng chủ yếu là do các vật chất phun ra từ ngôi sao tạo thành một đám mây bụi, che khuất một phần ánh sáng của nó.
Việc phát hiện ra Betelgeuse B lần này sẽ mở ra một hướng nghiên cứu mới, giúp các nhà khoa học đánh giá lại ảnh hưởng của ngôi sao đồng hành đến quá trình tiến hóa của các sao siêu khổng lồ đỏ. Đồng thời, nó cũng sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn liệu sự hiện diện của Betelgeuse B có làm thay đổi con đường dẫn đến sự kiện siêu tân tinh trong tương lai của Betelgeuse hay không.
Khám phá đột phá này đến từ nhóm nghiên cứu của Miguel Montargès tại Đại học Paris Sciences et Lettres, Pháp, khi họ sử dụng Kính viễn vọng Rất Lớn (VLT) của Đài thiên văn Nam Âu. Với những hình ảnh sắc nét nhất từ trước đến nay, họ đã vén màn bí mật về người bạn đồng hành mà các nhà thiên văn học đã suy đoán từ rất lâu. Nghiên cứu này vừa được công bố trên tạp chí *Astronomy & Astrophysics*.
Betelgeuse, nằm trong chòm sao Orion, là một ngôi sao đỏ rực rỡ mà chúng ta có thể dễ dàng nhìn thấy bằng mắt thường. Sự thay đổi độ sáng bất thường của nó đã thu hút sự chú ý của các nhà thiên văn học trong hàng ngàn năm. Từ khoảng một thế kỷ trước, ý tưởng về một ngôi sao đồng hành đã được đưa ra, nhưng việc tìm kiếm bằng chứng quan sát đáng tin cậy luôn là một thách thức lớn.
Để thực hiện nghiên cứu này, nhóm của Montargès đã tận dụng Kính viễn vọng Rất Lớn (VLT) đặt tại sa mạc Atacama, Chile, cùng với thiết bị SPHERE. Ban đầu, SPHERE được thiết kế để tìm kiếm các hành tinh ngoài hệ mặt trời, nhưng khả năng chụp ảnh độ phân giải cao của nó đã chứng tỏ hiệu quả vượt trội trong việc phát hiện ánh sáng mờ nhạt từ các thiên thể nhỏ hơn xung quanh các ngôi sao.
Một yếu tố quan trọng giúp cho việc phát hiện này thành công là dự đoán từ hai nghiên cứu khác công bố vào năm 2024. Các nghiên cứu này cho rằng Betelgeuse B sẽ đạt vị trí xa nhất so với ngôi sao chủ vào tháng 12 năm 2024, tạo điều kiện thuận lợi nhất để quan sát. Nắm bắt cơ hội này, nhóm nghiên cứu đã tiến hành quan sát vào tháng 12 năm 2024 và dành nhiều tháng để phân tích dữ liệu, cuối cùng thu được hình ảnh rõ nét của Betelgeuse B.
Trước đây, các nhà khoa học từng ước tính Betelgeuse B có khối lượng tương đương Mặt Trời. Tuy nhiên, những quan sát mới nhất đã tiết lộ một điều bất ngờ: ngôi sao đồng hành này có khối lượng lớn hơn đáng kể, khoảng 2 đến 3 lần khối lượng Mặt Trời. Việc tìm thấy một ngôi sao đồng hành có khối lượng lớn hơn và sáng hơn xung quanh một ngôi sao đã được nghiên cứu kỹ lưỡng như Betelgeuse cho thấy rằng ngay cả những hệ sao tưởng chừng đã quen thuộc vẫn còn ẩn chứa nhiều điều bí ẩn.
Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng cần có thêm các quan sát để xác nhận chính xác mối quan hệ quỹ đạo giữa Betelgeuse B và Betelgeuse. Họ dự định sẽ tiếp tục quan sát vào năm tới, khi ngôi sao đồng hành di chuyển sang phía đối diện của Betelgeuse, để thu thập thêm dữ liệu và củng cố bằng chứng về hệ sao đôi này.
Betelgeuse từng gây xôn xao dư luận vào giai đoạn 2019-2020 khi nó trải qua một sự kiện "mờ đi bất thường". Độ sáng của ngôi sao siêu khổng lồ đỏ này giảm đáng kể, khiến nhiều người suy đoán rằng nó sắp trở thành một siêu tân tinh. Tuy nhiên, các nghiên cứu sau đó đã chỉ ra rằng sự giảm độ sáng chủ yếu là do các vật chất phun ra từ ngôi sao tạo thành một đám mây bụi, che khuất một phần ánh sáng của nó.
Việc phát hiện ra Betelgeuse B lần này sẽ mở ra một hướng nghiên cứu mới, giúp các nhà khoa học đánh giá lại ảnh hưởng của ngôi sao đồng hành đến quá trình tiến hóa của các sao siêu khổng lồ đỏ. Đồng thời, nó cũng sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn liệu sự hiện diện của Betelgeuse B có làm thay đổi con đường dẫn đến sự kiện siêu tân tinh trong tương lai của Betelgeuse hay không.
Sửa lần cuối bởi điều hành viên:
