Linh Pham
Intern Writer
Mới đây, tại Đại học Thanh Hoa, diễn đàn học thuật với chủ đề “Mô hình mới của trí tuệ nhân tạo trong chăm sóc sức khỏe” đã thu hút sự chú ý khi đặt ra một câu hỏi đang được xã hội đặc biệt quan tâm: liệu trí tuệ nhân tạo có thể thay thế bác sĩ trong tương lai hay không.
Tham dự diễn đàn có bốn chuyên gia hàng đầu trong các lĩnh vực y học khác nhau, gồm viện sĩ Han Demin, chuyên gia tai mũi họng và phẫu thuật đầu cổ; viện sĩ Qiao Jie, chuyên gia y học sinh sản; viện sĩ Gu Dongfeng, chuyên gia dịch tễ học tim mạch và di truyền; cùng viện sĩ Wang Ningli, chuyên gia nhãn khoa. Từ những góc nhìn chuyên môn khác nhau, các học giả đều đi đến nhận định chung rằng AI không thể thay thế bác sĩ, nhưng có thể trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng nếu được ứng dụng đúng cách trong thực hành y tế.
Theo viện sĩ Qiao Jie, cách gọi “bác sĩ AI” chưa thực sự phù hợp, bởi bác sĩ là người chịu trách nhiệm pháp lý đối với quyết định và hành vi y tế, trong khi AI chỉ nên được xem là trợ lý. Tuy nhiên, bà cũng cho rằng trong một số tình huống tư vấn nhạy cảm, chẳng hạn như vô sinh, sức khỏe nam giới hoặc các vấn đề riêng tư, bệnh nhân có xu hướng dễ chia sẻ với AI hơn. Ở vai trò hỗ trợ, AI có thể giúp quá trình chẩn đoán, tư vấn và điều trị diễn ra nhanh hơn, thuận tiện hơn, nhưng quyết định cuối cùng vẫn cần thuộc về bác sĩ.
Ở góc độ hệ thống y tế, viện sĩ Han Demin cho rằng chuyển đổi số là một phần quan trọng trong việc nâng cao năng lực dịch vụ y tế phân cấp. Từ quản lý sức khỏe cộng đồng, phát hiện bệnh mạn tính đến phục hồi chức năng, ngành y tế đang hình thành một vòng khép kín từ chẩn đoán đến điều trị. Theo ông, vấn đề không chỉ là có ứng dụng AI hay không, mà là làm thế nào xây dựng được các mô hình số phù hợp với từng nhóm bệnh và từng bối cảnh lâm sàng cụ thể.
Trong lĩnh vực tim mạch, viện sĩ Gu Dongfeng chia sẻ rằng nhóm nghiên cứu của ông đã sử dụng AI để phân tích hơn 20.000 điện tâm đồ được theo dõi trong 10 năm, kết hợp với các yếu tố nguy cơ truyền thống như tuổi tác, giới tính, huyết áp, mỡ máu và tiểu đường. Kết quả cho thấy AI có thể cải thiện khả năng phân loại nguy cơ tim mạch, đặc biệt ở nhóm người có nguy cơ trung bình. Ông cho rằng công cụ này có giá trị lớn tại các vùng sâu, vùng xa hoặc những cộng đồng còn hạn chế về nguồn lực y tế. Tuy vậy, ông cũng cảnh báo việc dữ liệu y tế bị chia cắt thành nhiều “kho riêng” là rào cản lớn, bởi mở dữ liệu cần phải đi cùng với bảo đảm an toàn và bảo mật.
Từ kinh nghiệm ứng dụng AI trong nhãn khoa, viện sĩ Wang Ningli nhấn mạnh rằng thách thức lớn nhất của AI y tế không nằm ở các chỉ số thử nghiệm đẹp, mà ở khả năng vượt qua kiểm chứng thực tiễn lâm sàng. Theo ông, chỉ những chỉ số có mối liên hệ logic rõ ràng mới thực sự đáng tin cậy. Nếu thiếu nền tảng logic, việc huấn luyện AI có thể chỉ tạo ra các xác suất thống kê, chứ chưa chắc phản ánh đúng thực tế bệnh lý.
Một vấn đề khác cũng được nhiều đại biểu tại diễn đàn đề cập là niềm tin của bệnh nhân đối với AI. Trong thời gian qua, các mô hình AI đa năng đã được sử dụng rộng rãi trong tư vấn sức khỏe, từ triệu chứng sốt, phát ban ở trẻ em đến giải thích kết quả xét nghiệm. Tuy nhiên, phản ứng từ nhiều bác sĩ tuyến đầu chưa thực sự tích cực. Nguyên nhân là các câu trả lời của AI đôi khi nghe có vẻ trôi chảy, chuyên nghiệp nhưng lại tiềm ẩn rủi ro, thậm chí “có vẻ đúng nhưng thực chất nguy hiểm”. Khi bệnh nhân mang những “chẩn đoán” do AI đưa ra đến phòng khám để chất vấn bác sĩ, mối quan hệ bác sĩ – bệnh nhân có thể trở nên căng thẳng hơn.
Theo Wang Xiaochuan, Phó giám đốc Ủy ban quản lý Viện Tin học Thông minh Đại học Thanh Hoa, đồng thời là nhà sáng lập Baichuan Intelligence, việc đưa AI vào y tế là hướng đi đúng nhưng cần được thực hiện thận trọng. Muốn AI thực sự phục vụ chăm sóc sức khỏe, cần phát triển các mô hình y tế chuyên biệt, có độ ảo giác thấp, dựa trên bằng chứng mạnh và có khả năng đặt câu hỏi ngược lại khi thông tin chưa đủ rõ ràng. Các mô hình AI đa năng hiện nay chưa đáp ứng đầy đủ những yêu cầu này.
Nhìn chung, thông điệp được đưa ra tại diễn đàn khá rõ ràng: AI không nên được nhìn nhận như một “bác sĩ thay thế con người”, mà cần được phát triển thành một trợ lý y tế đáng tin cậy. Công nghệ có thể giúp bác sĩ xử lý dữ liệu nhanh hơn, hỗ trợ sàng lọc tốt hơn và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, nhưng trách nhiệm chuyên môn, phán đoán lâm sàng và sự đồng cảm với bệnh nhân vẫn là những yếu tố không thể thay thế của người bác sĩ.
Tham dự diễn đàn có bốn chuyên gia hàng đầu trong các lĩnh vực y học khác nhau, gồm viện sĩ Han Demin, chuyên gia tai mũi họng và phẫu thuật đầu cổ; viện sĩ Qiao Jie, chuyên gia y học sinh sản; viện sĩ Gu Dongfeng, chuyên gia dịch tễ học tim mạch và di truyền; cùng viện sĩ Wang Ningli, chuyên gia nhãn khoa. Từ những góc nhìn chuyên môn khác nhau, các học giả đều đi đến nhận định chung rằng AI không thể thay thế bác sĩ, nhưng có thể trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng nếu được ứng dụng đúng cách trong thực hành y tế.
Theo viện sĩ Qiao Jie, cách gọi “bác sĩ AI” chưa thực sự phù hợp, bởi bác sĩ là người chịu trách nhiệm pháp lý đối với quyết định và hành vi y tế, trong khi AI chỉ nên được xem là trợ lý. Tuy nhiên, bà cũng cho rằng trong một số tình huống tư vấn nhạy cảm, chẳng hạn như vô sinh, sức khỏe nam giới hoặc các vấn đề riêng tư, bệnh nhân có xu hướng dễ chia sẻ với AI hơn. Ở vai trò hỗ trợ, AI có thể giúp quá trình chẩn đoán, tư vấn và điều trị diễn ra nhanh hơn, thuận tiện hơn, nhưng quyết định cuối cùng vẫn cần thuộc về bác sĩ.
Ở góc độ hệ thống y tế, viện sĩ Han Demin cho rằng chuyển đổi số là một phần quan trọng trong việc nâng cao năng lực dịch vụ y tế phân cấp. Từ quản lý sức khỏe cộng đồng, phát hiện bệnh mạn tính đến phục hồi chức năng, ngành y tế đang hình thành một vòng khép kín từ chẩn đoán đến điều trị. Theo ông, vấn đề không chỉ là có ứng dụng AI hay không, mà là làm thế nào xây dựng được các mô hình số phù hợp với từng nhóm bệnh và từng bối cảnh lâm sàng cụ thể.
Trong lĩnh vực tim mạch, viện sĩ Gu Dongfeng chia sẻ rằng nhóm nghiên cứu của ông đã sử dụng AI để phân tích hơn 20.000 điện tâm đồ được theo dõi trong 10 năm, kết hợp với các yếu tố nguy cơ truyền thống như tuổi tác, giới tính, huyết áp, mỡ máu và tiểu đường. Kết quả cho thấy AI có thể cải thiện khả năng phân loại nguy cơ tim mạch, đặc biệt ở nhóm người có nguy cơ trung bình. Ông cho rằng công cụ này có giá trị lớn tại các vùng sâu, vùng xa hoặc những cộng đồng còn hạn chế về nguồn lực y tế. Tuy vậy, ông cũng cảnh báo việc dữ liệu y tế bị chia cắt thành nhiều “kho riêng” là rào cản lớn, bởi mở dữ liệu cần phải đi cùng với bảo đảm an toàn và bảo mật.
Từ kinh nghiệm ứng dụng AI trong nhãn khoa, viện sĩ Wang Ningli nhấn mạnh rằng thách thức lớn nhất của AI y tế không nằm ở các chỉ số thử nghiệm đẹp, mà ở khả năng vượt qua kiểm chứng thực tiễn lâm sàng. Theo ông, chỉ những chỉ số có mối liên hệ logic rõ ràng mới thực sự đáng tin cậy. Nếu thiếu nền tảng logic, việc huấn luyện AI có thể chỉ tạo ra các xác suất thống kê, chứ chưa chắc phản ánh đúng thực tế bệnh lý.
Một vấn đề khác cũng được nhiều đại biểu tại diễn đàn đề cập là niềm tin của bệnh nhân đối với AI. Trong thời gian qua, các mô hình AI đa năng đã được sử dụng rộng rãi trong tư vấn sức khỏe, từ triệu chứng sốt, phát ban ở trẻ em đến giải thích kết quả xét nghiệm. Tuy nhiên, phản ứng từ nhiều bác sĩ tuyến đầu chưa thực sự tích cực. Nguyên nhân là các câu trả lời của AI đôi khi nghe có vẻ trôi chảy, chuyên nghiệp nhưng lại tiềm ẩn rủi ro, thậm chí “có vẻ đúng nhưng thực chất nguy hiểm”. Khi bệnh nhân mang những “chẩn đoán” do AI đưa ra đến phòng khám để chất vấn bác sĩ, mối quan hệ bác sĩ – bệnh nhân có thể trở nên căng thẳng hơn.
Theo Wang Xiaochuan, Phó giám đốc Ủy ban quản lý Viện Tin học Thông minh Đại học Thanh Hoa, đồng thời là nhà sáng lập Baichuan Intelligence, việc đưa AI vào y tế là hướng đi đúng nhưng cần được thực hiện thận trọng. Muốn AI thực sự phục vụ chăm sóc sức khỏe, cần phát triển các mô hình y tế chuyên biệt, có độ ảo giác thấp, dựa trên bằng chứng mạnh và có khả năng đặt câu hỏi ngược lại khi thông tin chưa đủ rõ ràng. Các mô hình AI đa năng hiện nay chưa đáp ứng đầy đủ những yêu cầu này.
Nhìn chung, thông điệp được đưa ra tại diễn đàn khá rõ ràng: AI không nên được nhìn nhận như một “bác sĩ thay thế con người”, mà cần được phát triển thành một trợ lý y tế đáng tin cậy. Công nghệ có thể giúp bác sĩ xử lý dữ liệu nhanh hơn, hỗ trợ sàng lọc tốt hơn và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, nhưng trách nhiệm chuyên môn, phán đoán lâm sàng và sự đồng cảm với bệnh nhân vẫn là những yếu tố không thể thay thế của người bác sĩ.
