Ngọc Yến✔
Writer
Cuộc tranh luận về việc có nên làm chậm tốc độ phát triển AI tại Mỹ đang nhanh chóng chuyển thành một câu chuyện địa chính trị. Global Times, tờ báo thuộc Nhân dân Nhật báo của Trung Quốc, vừa chỉ trích CEO Anthropic Dario Amodei đang xây dựng một “kịch bản Chiến tranh Lạnh” trong lĩnh vực AI, khi một mặt kêu gọi giảm tốc các mô hình tiên tiến vì nguy cơ mất kiểm soát, mặt khác đề nghị Washington tiếp tục hạn chế Trung Quốc tiếp cận chip AI, công nghệ bán dẫn và ngăn các công ty Trung Quốc sử dụng mô hình Mỹ để phát triển AI của mình.
Theo Global Times, nếu chỉ nhìn vào lời kêu gọi kiểm soát tốc độ phát triển AI, quan điểm của Amodei có vẻ xuất phát từ những lo ngại hợp lý về an toàn. Điều khiến tờ báo Trung Quốc phản ứng mạnh nằm ở điều kiện đi kèm: Mỹ không thể tự giảm tốc nếu Trung Quốc vẫn có khả năng tiếp tục tiến lên. Amodei muốn Washington siết xuất khẩu chip AI hiệu năng cao và thiết bị sản xuất bán dẫn, ngăn việc lấy năng lực từ các mô hình Mỹ thông qua kỹ thuật “chưng cất mô hình”, đồng thời bảo vệ trọng số của các mô hình tiên tiến khỏi nguy cơ bị đánh cắp. Global Times cho rằng cách tiếp cận này thực chất nhằm kéo giãn khoảng cách công nghệ Mỹ - Trung trước khi Washington tính tới một cơ chế kiểm soát AI rộng hơn.
Từ Bắc Kinh, lập luận ấy rất dễ được nhìn dưới lăng kính Chiến tranh Lạnh: một bên tìm cách duy trì ưu thế công nghệ, hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ chiến lược của đối thủ, rồi tiến hành đàm phán kiểm soát từ vị thế có lợi hơn. Global Times gọi đây là một cuộc “Chiến tranh Lạnh AI thầm lặng”, cho rằng việc sử dụng các rào cản công nghệ và quy định để kiềm chế Trung Quốc đi ngược mục tiêu quản trị AI toàn cầu, thậm chí có thể làm tăng rủi ro khi một trong những hệ sinh thái AI lớn nhất thế giới bị đặt ra ngoài quá trình hợp tác.
Lập luận của Global Times có một phần cơ sở, bởi yếu tố Trung Quốc thực sự xuất hiện trong đề xuất của Amodei chứ không phải do truyền thông Trung Quốc tự gán ghép. CEO Anthropic thừa nhận bài toán khó nhất của việc giảm tốc AI là Mỹ sẽ làm gì nếu Trung Quốc và những quốc gia được Washington xem là đối thủ không giảm tốc theo. Ông cũng công khai ủng hộ tăng cường kiểm soát xuất khẩu chip và chống hoạt động chưng cất mô hình từ phía các phòng thí nghiệm Trung Quốc.
Có một chi tiết khác khiến cuộc tranh luận phức tạp hơn: chỉ hai ngày trước khi Amodei đưa ra lời kêu gọi giảm tốc AI, chính Anthropic đã công bố một báo cáo tình báo mối đe dọa rất chi tiết, cáo buộc bảy công ty AI Trung Quốc gồm Alibaba, Moonshot AI, DeepSeek, Zhipu AI, Xiaomi, SenseTime và MiniMax tham gia những hoạt động mà Anthropic gọi là “chưng cất trái phép” năng lực của Claude. Đây không chỉ là một tuyên bố chung chung. Anthropic công bố số lượng tài khoản, quy mô truy vấn, thời gian hoạt động và những phương thức kỹ thuật mà họ cho rằng các công ty Trung Quốc đã sử dụng để vượt qua cơ chế bảo vệ của Claude.
Trường hợp Alibaba có quy mô lớn nhất. Anthropic cho biết đã ghi nhận hơn 151 triệu lượt trao đổi với Claude trong khoảng tháng 5 đến tháng 7/2026, có thời điểm gần 3 triệu lượt mỗi ngày. Theo Anthropic, hàng nghìn tài khoản giả, địa chỉ mạng dân dụng, email dùng một lần và phương thức thanh toán khác nhau được sử dụng để che giấu hoạt động truy cập. Công ty Mỹ cáo buộc các phản hồi và quá trình suy luận thu được từ Claude sau đó được chuyển thành dữ liệu phục vụ huấn luyện các mô hình Qwen.
Các cáo buộc đối với Moonshot AI và DeepSeek còn đáng chú ý hơn ở một khía cạnh khác. Anthropic nói rằng hai công ty này trong một số trường hợp đã chuyển yêu cầu của chính người dùng sang Claude nhưng người dùng vẫn tưởng mình đang sử dụng Kimi hoặc DeepSeek. Moonshot bị quy kết hơn 23 triệu lượt trao đổi trong khoảng tháng 5 đến tháng 7, còn DeepSeek hơn 12,1 triệu lượt chỉ trong 14 ngày của tháng 7. Anthropic còn mô tả cách các hệ thống này được cho là khai thác dấu vết suy luận của Claude để tạo dữ liệu huấn luyện.
Báo cáo cũng đưa ra cáo buộc riêng đối với Zhipu AI, Xiaomi, SenseTime và MiniMax. Với Xiaomi, Anthropic ghi nhận hơn 400.000 lượt trao đổi trong khoảng 20 ngày; với SenseTime, hãng nói phát hiện dữ liệu hội thoại Claude được mua từ các nhà cung cấp trung gian; MiniMax bị cáo buộc xây dựng một mạng dịch vụ trung gian thông qua công ty bình phong để thu thập trao đổi giữa người dùng với các mô hình AI của Mỹ. Đây vẫn là những kết luận do Anthropic đưa ra dựa trên hệ thống giám sát của chính họ, chưa phải những phán quyết đã được một cơ quan tư pháp độc lập xác nhận.
Theo Global Times, nếu chỉ nhìn vào lời kêu gọi kiểm soát tốc độ phát triển AI, quan điểm của Amodei có vẻ xuất phát từ những lo ngại hợp lý về an toàn. Điều khiến tờ báo Trung Quốc phản ứng mạnh nằm ở điều kiện đi kèm: Mỹ không thể tự giảm tốc nếu Trung Quốc vẫn có khả năng tiếp tục tiến lên. Amodei muốn Washington siết xuất khẩu chip AI hiệu năng cao và thiết bị sản xuất bán dẫn, ngăn việc lấy năng lực từ các mô hình Mỹ thông qua kỹ thuật “chưng cất mô hình”, đồng thời bảo vệ trọng số của các mô hình tiên tiến khỏi nguy cơ bị đánh cắp. Global Times cho rằng cách tiếp cận này thực chất nhằm kéo giãn khoảng cách công nghệ Mỹ - Trung trước khi Washington tính tới một cơ chế kiểm soát AI rộng hơn.
Từ Bắc Kinh, lập luận ấy rất dễ được nhìn dưới lăng kính Chiến tranh Lạnh: một bên tìm cách duy trì ưu thế công nghệ, hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ chiến lược của đối thủ, rồi tiến hành đàm phán kiểm soát từ vị thế có lợi hơn. Global Times gọi đây là một cuộc “Chiến tranh Lạnh AI thầm lặng”, cho rằng việc sử dụng các rào cản công nghệ và quy định để kiềm chế Trung Quốc đi ngược mục tiêu quản trị AI toàn cầu, thậm chí có thể làm tăng rủi ro khi một trong những hệ sinh thái AI lớn nhất thế giới bị đặt ra ngoài quá trình hợp tác.
Lập luận của Global Times có một phần cơ sở, bởi yếu tố Trung Quốc thực sự xuất hiện trong đề xuất của Amodei chứ không phải do truyền thông Trung Quốc tự gán ghép. CEO Anthropic thừa nhận bài toán khó nhất của việc giảm tốc AI là Mỹ sẽ làm gì nếu Trung Quốc và những quốc gia được Washington xem là đối thủ không giảm tốc theo. Ông cũng công khai ủng hộ tăng cường kiểm soát xuất khẩu chip và chống hoạt động chưng cất mô hình từ phía các phòng thí nghiệm Trung Quốc.
Có một chi tiết khác khiến cuộc tranh luận phức tạp hơn: chỉ hai ngày trước khi Amodei đưa ra lời kêu gọi giảm tốc AI, chính Anthropic đã công bố một báo cáo tình báo mối đe dọa rất chi tiết, cáo buộc bảy công ty AI Trung Quốc gồm Alibaba, Moonshot AI, DeepSeek, Zhipu AI, Xiaomi, SenseTime và MiniMax tham gia những hoạt động mà Anthropic gọi là “chưng cất trái phép” năng lực của Claude. Đây không chỉ là một tuyên bố chung chung. Anthropic công bố số lượng tài khoản, quy mô truy vấn, thời gian hoạt động và những phương thức kỹ thuật mà họ cho rằng các công ty Trung Quốc đã sử dụng để vượt qua cơ chế bảo vệ của Claude.
Trường hợp Alibaba có quy mô lớn nhất. Anthropic cho biết đã ghi nhận hơn 151 triệu lượt trao đổi với Claude trong khoảng tháng 5 đến tháng 7/2026, có thời điểm gần 3 triệu lượt mỗi ngày. Theo Anthropic, hàng nghìn tài khoản giả, địa chỉ mạng dân dụng, email dùng một lần và phương thức thanh toán khác nhau được sử dụng để che giấu hoạt động truy cập. Công ty Mỹ cáo buộc các phản hồi và quá trình suy luận thu được từ Claude sau đó được chuyển thành dữ liệu phục vụ huấn luyện các mô hình Qwen.
Các cáo buộc đối với Moonshot AI và DeepSeek còn đáng chú ý hơn ở một khía cạnh khác. Anthropic nói rằng hai công ty này trong một số trường hợp đã chuyển yêu cầu của chính người dùng sang Claude nhưng người dùng vẫn tưởng mình đang sử dụng Kimi hoặc DeepSeek. Moonshot bị quy kết hơn 23 triệu lượt trao đổi trong khoảng tháng 5 đến tháng 7, còn DeepSeek hơn 12,1 triệu lượt chỉ trong 14 ngày của tháng 7. Anthropic còn mô tả cách các hệ thống này được cho là khai thác dấu vết suy luận của Claude để tạo dữ liệu huấn luyện.
Báo cáo cũng đưa ra cáo buộc riêng đối với Zhipu AI, Xiaomi, SenseTime và MiniMax. Với Xiaomi, Anthropic ghi nhận hơn 400.000 lượt trao đổi trong khoảng 20 ngày; với SenseTime, hãng nói phát hiện dữ liệu hội thoại Claude được mua từ các nhà cung cấp trung gian; MiniMax bị cáo buộc xây dựng một mạng dịch vụ trung gian thông qua công ty bình phong để thu thập trao đổi giữa người dùng với các mô hình AI của Mỹ. Đây vẫn là những kết luận do Anthropic đưa ra dựa trên hệ thống giám sát của chính họ, chưa phải những phán quyết đã được một cơ quan tư pháp độc lập xác nhận.
