Mr Bens✔
Intern Writer
Trong nhiều năm qua, robot bốn chân đã trở thành một trong những hướng phát triển được quan tâm trong lĩnh vực quốc phòng và an ninh. Tuy nhiên, phía sau cuộc cạnh tranh công nghệ lại tồn tại một nghịch lý đáng chú ý. Trong khi nhiều cơ quan quốc phòng và chính trị gia phương Tây công khai cảnh báo robot bốn chân do Trung Quốc sản xuất có thể gây ra rủi ro về dữ liệu và chuỗi cung ứng, một số nhà thầu quốc phòng vẫn được cho là âm thầm mua những sản phẩm này để đáp ứng nhu cầu thực tế.
Sau khi nhập khẩu, nhiều robot được tháo bỏ logo của nhà sản xuất, sơn lại, thay đổi phần mềm điều khiển rồi gắn nhãn là sản phẩm phát triển trong nước trước khi bán cho các cơ quan mua sắm chính phủ với mức giá cao hơn nhiều lần. Một robot có giá khoảng 2.000-3.000 USD (khoảng 52-78 triệu VNĐ) có thể được định giá lại lên tới 50.000 USD (khoảng 1,3 tỷ VNĐ). Điều này được cho là phản ánh sự khác biệt giữa các tuyên bố chính thức và nhu cầu thực tế trên thị trường.
Số liệu được dẫn cho biết trong nửa đầu năm 2026, các doanh nghiệp Trung Quốc như Unitree, Cloud Depth và BlueSky chiếm gần 70% thị phần robot bốn chân toàn cầu. Sản phẩm của họ được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, từ diễn tập của lực lượng cảnh sát tại Mỹ và châu Âu đến kiểm tra cơ sở hạ tầng dầu khí ở Trung Đông.
Nguyên nhân được cho là nằm ở lợi thế về chi phí và năng lực sản xuất. Robot do các công ty phương Tây phát triển thường có giá cao gấp nhiều lần nhưng sản lượng hạn chế, trong khi các doanh nghiệp Trung Quốc có thể sản xuất quy mô lớn với mức giá thấp hơn đáng kể.
BigDog sở hữu khả năng vượt địa hình và leo dốc ấn tượng, nhưng sử dụng động cơ xăng nên tạo ra tiếng ồn vượt 100 decibel. Sau quá trình thử nghiệm, quân đội Mỹ đã không tiếp tục sử dụng vì tiếng ồn quá lớn khiến thiết bị khó đáp ứng yêu cầu tác chiến.
Đến năm 2020, Boston Dynamics giới thiệu Spot - mẫu robot bốn chân chạy điện nổi tiếng với khả năng di chuyển linh hoạt và độ chính xác cao. Tuy nhiên, giá bán của sản phẩm này rất cao. Phiên bản tiêu chuẩn có giá khoảng 74.500 USD (khoảng 1,94 tỷ VNĐ). Nếu bổ sung cánh tay robot cùng các cảm biến chuyên dụng, giá có thể tăng lên 150.000-200.000 USD (khoảng 3,9-5,2 tỷ VNĐ). Ngoài ra, Boston Dynamics vẫn chủ yếu lắp ráp thủ công với nhiều linh kiện chế tạo riêng nên sản lượng hàng năm chỉ đạt vài trăm chiếc.
Trong khi đó, các doanh nghiệp Trung Quốc lựa chọn hướng đi khác khi coi robot bốn chân là sản phẩm công nghiệp có thể sản xuất hàng loạt thay vì chỉ phục vụ nghiên cứu hoặc trình diễn công nghệ.
Năm 2021, Unitree Robotics ra mắt Go1 với mức giá khoảng 2.700 USD (khoảng 70 triệu VNĐ). Phiên bản Go2 tiếp tục giảm xuống còn khoảng 9.997 nhân dân tệ (khoảng 36 triệu VNĐ). Nhờ áp dụng dây chuyền sản xuất tự động, các nhà máy có thể nâng sản lượng lên hàng chục nghìn sản phẩm mỗi năm, tạo lợi thế lớn về giá trên thị trường quốc tế.
Trong khi nhiều doanh nghiệp phương Tây vẫn sử dụng bộ giảm tốc hài hòa có độ chính xác cao với giá từ 5.000-10.000 nhân dân tệ mỗi bộ (khoảng 18-36 triệu VNĐ), các kỹ sư Trung Quốc chuyển sang kiến trúc truyền động bán trực tiếp (QDD), kết hợp động cơ không chổi than mô-men xoắn cao với hộp số hành tinh tỷ số truyền thấp. Cách tiếp cận này giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất.
Ngoài ra, lợi thế còn đến từ toàn bộ hệ sinh thái công nghiệp. Trung Quốc được cho là kiểm soát hơn 80% năng lực tinh chế và chế biến nam châm đất hiếm NdFeB trên thế giới, đồng thời sở hữu chuỗi sản xuất hộp giảm tốc, bảng mạch SMT và linh kiện điện tử quy mô lớn.
Nhờ đó, chi phí sản xuất hộp giảm tốc hành tinh chỉ còn khoảng 100-200 nhân dân tệ (khoảng 360.000-720.000 VNĐ), còn bo mạch điều khiển chỉ có giá vài nhân dân tệ. Theo phép so sánh được đưa ra, chi phí cho mỗi khớp robot theo giải pháp truyền thống của phương Tây dao động từ 15.000-30.000 nhân dân tệ (khoảng 54-108 triệu VNĐ), trong khi giải pháp công nghiệp của Trung Quốc chỉ khoảng 200-500 nhân dân tệ (khoảng 720.000-1,8 triệu VNĐ), tương đương mức giảm hơn 90%.
Sự khác biệt về chi phí cũng tạo ra hai cách tiếp cận khác nhau trong lĩnh vực quân sự. Quân đội Mỹ từng sử dụng robot Vision 60 của Ghost Robotics với giá khoảng 165.000 USD (khoảng 4,3 tỷ VNĐ) mỗi chiếc. Do giá trị lớn, các đơn vị phải sử dụng rất thận trọng vì chỉ cần hư hỏng hoặc mất robot cũng gây thiệt hại đáng kể.
Trong khi đó, khi giá robot giảm xuống chỉ còn vài chục nghìn nhân dân tệ (khoảng vài chục triệu đến hơn 100 triệu VNĐ), chỉ huy có thể triển khai nhiều robot cùng lúc để trinh sát tại các khu vực nguy hiểm như bãi mìn hoặc công trình nghi có hầm ngầm. Ngay cả khi một số robot bị phá hủy, việc thu thập được thông tin tình báo vẫn được xem là mang lại giá trị lớn hơn nhiều so với chi phí đầu tư.
Lịch sử quân sự cho thấy những trang bị có thể sản xuất hàng loạt và bổ sung nhanh thường mang lại hiệu quả thực tế cao hơn các sản phẩm có hiệu năng rất cao nhưng số lượng hạn chế.
Ngay cả khi các nước phương Tây có thể sao chép toàn bộ thiết kế robot bốn chân của Trung Quốc, việc xây dựng lại chuỗi cung ứng trong nước mà không phụ thuộc vào linh kiện Trung Quốc vẫn khiến chi phí tăng ít nhất 10 lần, đồng thời kéo dài thời gian giao hàng từ 3-5 lần.
Trong bối cảnh đó, nghịch lý vẫn được cho là sẽ tiếp diễn. Một mặt, nhiều cơ quan vẫn công khai cảnh báo về các nguy cơ an ninh từ robot Trung Quốc, nhưng mặt khác, nhu cầu thực tế cùng những hạn chế về ngân sách và năng lực sản xuất khiến các sản phẩm này vẫn được nhiều đơn vị quan tâm.
Cuộc cạnh tranh giữa các robot bốn chân vì thế không chỉ là cuộc đua về thuật toán, trí tuệ nhân tạo hay thiết kế cơ khí, mà còn phản ánh năng lực của toàn bộ hệ sinh thái sản xuất công nghiệp. Nếu không xây dựng được chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, từ chế biến đất hiếm, sản xuất động cơ, gia công bánh răng đến lắp ráp tự động, khoảng cách về chi phí và sản lượng giữa phương Tây với các nhà sản xuất Trung Quốc được cho là sẽ còn tiếp tục tồn tại trong thời gian tới.
Sau khi nhập khẩu, nhiều robot được tháo bỏ logo của nhà sản xuất, sơn lại, thay đổi phần mềm điều khiển rồi gắn nhãn là sản phẩm phát triển trong nước trước khi bán cho các cơ quan mua sắm chính phủ với mức giá cao hơn nhiều lần. Một robot có giá khoảng 2.000-3.000 USD (khoảng 52-78 triệu VNĐ) có thể được định giá lại lên tới 50.000 USD (khoảng 1,3 tỷ VNĐ). Điều này được cho là phản ánh sự khác biệt giữa các tuyên bố chính thức và nhu cầu thực tế trên thị trường.
Số liệu được dẫn cho biết trong nửa đầu năm 2026, các doanh nghiệp Trung Quốc như Unitree, Cloud Depth và BlueSky chiếm gần 70% thị phần robot bốn chân toàn cầu. Sản phẩm của họ được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, từ diễn tập của lực lượng cảnh sát tại Mỹ và châu Âu đến kiểm tra cơ sở hạ tầng dầu khí ở Trung Đông.
Nguyên nhân được cho là nằm ở lợi thế về chi phí và năng lực sản xuất. Robot do các công ty phương Tây phát triển thường có giá cao gấp nhiều lần nhưng sản lượng hạn chế, trong khi các doanh nghiệp Trung Quốc có thể sản xuất quy mô lớn với mức giá thấp hơn đáng kể.
Từ phòng thí nghiệm đến sản xuất quy mô lớn
Để lý giải sự khác biệt này, cần nhìn lại quá trình phát triển robot bốn chân trong khoảng hai thập kỷ qua. Boston Dynamics được xem là đơn vị tiên phong khi phát triển BigDog vào năm 2005 với nguồn tài trợ hơn 32 triệu USD (khoảng 832 tỷ VNĐ) từ Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến Quốc phòng Mỹ (DARPA).BigDog sở hữu khả năng vượt địa hình và leo dốc ấn tượng, nhưng sử dụng động cơ xăng nên tạo ra tiếng ồn vượt 100 decibel. Sau quá trình thử nghiệm, quân đội Mỹ đã không tiếp tục sử dụng vì tiếng ồn quá lớn khiến thiết bị khó đáp ứng yêu cầu tác chiến.
Đến năm 2020, Boston Dynamics giới thiệu Spot - mẫu robot bốn chân chạy điện nổi tiếng với khả năng di chuyển linh hoạt và độ chính xác cao. Tuy nhiên, giá bán của sản phẩm này rất cao. Phiên bản tiêu chuẩn có giá khoảng 74.500 USD (khoảng 1,94 tỷ VNĐ). Nếu bổ sung cánh tay robot cùng các cảm biến chuyên dụng, giá có thể tăng lên 150.000-200.000 USD (khoảng 3,9-5,2 tỷ VNĐ). Ngoài ra, Boston Dynamics vẫn chủ yếu lắp ráp thủ công với nhiều linh kiện chế tạo riêng nên sản lượng hàng năm chỉ đạt vài trăm chiếc.
Trong khi đó, các doanh nghiệp Trung Quốc lựa chọn hướng đi khác khi coi robot bốn chân là sản phẩm công nghiệp có thể sản xuất hàng loạt thay vì chỉ phục vụ nghiên cứu hoặc trình diễn công nghệ.
Năm 2021, Unitree Robotics ra mắt Go1 với mức giá khoảng 2.700 USD (khoảng 70 triệu VNĐ). Phiên bản Go2 tiếp tục giảm xuống còn khoảng 9.997 nhân dân tệ (khoảng 36 triệu VNĐ). Nhờ áp dụng dây chuyền sản xuất tự động, các nhà máy có thể nâng sản lượng lên hàng chục nghìn sản phẩm mỗi năm, tạo lợi thế lớn về giá trên thị trường quốc tế.
Lợi thế chuỗi cung ứng tạo khác biệt
Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên mức giá cạnh tranh là chuỗi cung ứng công nghiệp. Robot bốn chân thông thường có 12 khớp truyền động, trong đó các mô-đun khớp gồm động cơ, hộp giảm tốc, bộ điều khiển và bộ mã hóa chiếm khoảng 60-70% tổng chi phí phần cứng.Trong khi nhiều doanh nghiệp phương Tây vẫn sử dụng bộ giảm tốc hài hòa có độ chính xác cao với giá từ 5.000-10.000 nhân dân tệ mỗi bộ (khoảng 18-36 triệu VNĐ), các kỹ sư Trung Quốc chuyển sang kiến trúc truyền động bán trực tiếp (QDD), kết hợp động cơ không chổi than mô-men xoắn cao với hộp số hành tinh tỷ số truyền thấp. Cách tiếp cận này giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất.
Ngoài ra, lợi thế còn đến từ toàn bộ hệ sinh thái công nghiệp. Trung Quốc được cho là kiểm soát hơn 80% năng lực tinh chế và chế biến nam châm đất hiếm NdFeB trên thế giới, đồng thời sở hữu chuỗi sản xuất hộp giảm tốc, bảng mạch SMT và linh kiện điện tử quy mô lớn.
Nhờ đó, chi phí sản xuất hộp giảm tốc hành tinh chỉ còn khoảng 100-200 nhân dân tệ (khoảng 360.000-720.000 VNĐ), còn bo mạch điều khiển chỉ có giá vài nhân dân tệ. Theo phép so sánh được đưa ra, chi phí cho mỗi khớp robot theo giải pháp truyền thống của phương Tây dao động từ 15.000-30.000 nhân dân tệ (khoảng 54-108 triệu VNĐ), trong khi giải pháp công nghiệp của Trung Quốc chỉ khoảng 200-500 nhân dân tệ (khoảng 720.000-1,8 triệu VNĐ), tương đương mức giảm hơn 90%.
Sự khác biệt về chi phí cũng tạo ra hai cách tiếp cận khác nhau trong lĩnh vực quân sự. Quân đội Mỹ từng sử dụng robot Vision 60 của Ghost Robotics với giá khoảng 165.000 USD (khoảng 4,3 tỷ VNĐ) mỗi chiếc. Do giá trị lớn, các đơn vị phải sử dụng rất thận trọng vì chỉ cần hư hỏng hoặc mất robot cũng gây thiệt hại đáng kể.
Trong khi đó, khi giá robot giảm xuống chỉ còn vài chục nghìn nhân dân tệ (khoảng vài chục triệu đến hơn 100 triệu VNĐ), chỉ huy có thể triển khai nhiều robot cùng lúc để trinh sát tại các khu vực nguy hiểm như bãi mìn hoặc công trình nghi có hầm ngầm. Ngay cả khi một số robot bị phá hủy, việc thu thập được thông tin tình báo vẫn được xem là mang lại giá trị lớn hơn nhiều so với chi phí đầu tư.
Lịch sử quân sự cho thấy những trang bị có thể sản xuất hàng loạt và bổ sung nhanh thường mang lại hiệu quả thực tế cao hơn các sản phẩm có hiệu năng rất cao nhưng số lượng hạn chế.
Ngay cả khi các nước phương Tây có thể sao chép toàn bộ thiết kế robot bốn chân của Trung Quốc, việc xây dựng lại chuỗi cung ứng trong nước mà không phụ thuộc vào linh kiện Trung Quốc vẫn khiến chi phí tăng ít nhất 10 lần, đồng thời kéo dài thời gian giao hàng từ 3-5 lần.
Trong bối cảnh đó, nghịch lý vẫn được cho là sẽ tiếp diễn. Một mặt, nhiều cơ quan vẫn công khai cảnh báo về các nguy cơ an ninh từ robot Trung Quốc, nhưng mặt khác, nhu cầu thực tế cùng những hạn chế về ngân sách và năng lực sản xuất khiến các sản phẩm này vẫn được nhiều đơn vị quan tâm.
Cuộc cạnh tranh giữa các robot bốn chân vì thế không chỉ là cuộc đua về thuật toán, trí tuệ nhân tạo hay thiết kế cơ khí, mà còn phản ánh năng lực của toàn bộ hệ sinh thái sản xuất công nghiệp. Nếu không xây dựng được chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, từ chế biến đất hiếm, sản xuất động cơ, gia công bánh răng đến lắp ráp tự động, khoảng cách về chi phí và sản lượng giữa phương Tây với các nhà sản xuất Trung Quốc được cho là sẽ còn tiếp tục tồn tại trong thời gian tới.
Đính kèm
Sửa lần cuối:
