Mỹ Lệ✔
Writer
Theo đánh giá mới nhất từ một tổ chức tư vấn hàng đầu có trụ sở tại Đài Bắc, thế giới có thể sắp đối mặt với một "cú sốc Trung Quốc" khác khi Bắc Kinh dốc toàn lực quốc gia để thống trị lĩnh vực robot tiên tiến thế hệ mới và AI vật lý, bất chấp việc nước này vẫn đang tụt hậu về các loại chip, cảm biến và máy công cụ chính xác tối tân.
AI vật lý đang nổi lên như một trong những lĩnh vực tiên phong tiếp theo trong cuộc đua toàn cầu giành vị thế thống trị về công nghệ.
Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu Dân chủ, Xã hội và Công nghệ Mới nổi (DSET) ở Đài Loan, Trung Quốc nắm giữ những lợi thế then chốt trên nhiều phương diện trong cuộc đua AI vật lý, bao gồm thị trường nội địa rộng lớn, các mô hình nền tảng (foundation model), hệ sinh thái sản xuất toàn diện, cùng nguồn dữ liệu thực tế và pin dồi dào. Quốc gia này cũng chiếm ưu thế về các vật liệu quan trọng, chẳng hạn như nam châm vĩnh cửu làm từ đất hiếm – thành phần thiết yếu cho động cơ trong các loại robot tiên tiến.
Theo phân tích của DSET, Bắc Kinh đang tìm cách tái lập chiến lược từng áp dụng thành công với xe điện và máy bay không người lái – những ngành công nghiệp mà Trung Quốc hiện nắm giữ khoảng 70% thị phần toàn cầu nhờ các doanh nghiệp chủ lực như BYD và DJI.
"Chiến lược 'toàn lực quốc gia' của Trung Quốc trong lĩnh vực AI vật lý đang sử dụng đúng công thức từng mang lại vị thế thống trị cho họ ở mảng xe điện và máy bay không người lái," Nathanael Cheng, chuyên gia phân tích chính sách kiêm trưởng nhóm nghiên cứu của DSET, chia sẻ với Nikkei Asia. "Họ có tiềm năng chiến thắng, thậm chí thống trị cuộc đua toàn cầu về AI vật lý, nhưng hiện tại vẫn chưa đạt đến giai đoạn đó."
Trong thị trường robot hình người và robot chó, Trung Quốc đã chiếm khoảng 85% thị phần xét về số lượng xuất xưởng vào năm 2025 (theo dữ liệu từ công ty Smart Analytics Global có trụ sở tại California), mặc dù các robot của họ vẫn còn hạn chế về khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách tự chủ.
AI vật lý – hay sự tích hợp AI tiên tiến vào robot cũng như các vật thể vật lý và hệ thống tự hành khác – đang nổi lên như một chiến trường lớn tiếp theo trong cuộc đua giành vị thế thống trị công nghệ. Nhiều nhân vật công nghệ hàng đầu thế giới, bao gồm Elon Musk và nhà sáng lập SoftBank Masayoshi Son, đều nhận định đây là mặt trận cạnh tranh then chốt tiếp theo.
Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn tồn tại một số điểm yếu. Điển hình là việc nhiều công ty robot của nước này đang phụ thuộc lớn vào các loại chip AI hàng đầu từ nhà sản xuất nước ngoài – chẳng hạn như nền tảng chip Jetson Thor của NVIDIA – vốn đóng vai trò là "bộ não" cho robot. Unitree, Agibot và UBtech đều đang sử dụng chip của Nvidia làm nền tảng chính.
Các nhà nghiên cứu nhận thấy Trung Quốc cũng đang gặp bất lợi về các linh kiện đòi hỏi độ chính xác cao như bộ giảm tốc, động cơ, máy công cụ và cảm biến. Mặc dù nhìn chung Trung Quốc đã làm chủ công nghệ bộ truyền động, nước này vẫn phụ thuộc vào Nhật Bản và châu Âu đối với các linh kiện chính xác cao cấp.
Trong khi đó, báo cáo chỉ ra rằng một trong những sự phụ thuộc lớn nhất của các nhà phát triển robot hình người bên ngoài Trung Quốc là vào nguồn cung nam châm vĩnh cửu và vật liệu pin thượng nguồn của nước này. Chuyên gia phân tích chính sách cho biết, dù có các lựa chọn thay thế từ phương Tây, nhưng chi phí thường cao hơn.
Ông Nathanael Cheng nói thêm rằng tình trạng thiếu hụt nguồn cung chip nhớ và bảng mạch in (PCB) có thể trở thành nút thắt lớn tiếp theo trong chuỗi cung ứng. Thị phần sản xuất PCB toàn cầu của Mỹ đã giảm từ 30% vào đầu những năm 2000 xuống còn khoảng 4% vào năm 2025.
"Chip nhớ và bảng mạch in cao cấp có thể trở thành những nút thắt lớn tiếp theo trong chuỗi cung ứng mà nhiều người chưa nhận ra," ông Nathanael Cheng nhận định. "Một robot hình người cần tới khoảng 150 bảng mạch in, con số lớn hơn nhiều so với hình dung của đa số mọi người."
Chuyên gia này cho biết Trung Quốc là nhà sản xuất PCB lớn nhất và Mỹ phụ thuộc nhiều vào các nhà cung cấp Trung Quốc, trong khi Đài Loan và Nhật Bản là những nhà sản xuất chủ chốt về PCB cao cấp cũng như các vật liệu tiên tiến dùng để chế tạo chúng.
Ông Nathanael Cheng cho rằng để xây dựng chuỗi cung ứng an toàn hơn cho lĩnh vực AI vật lý (physical AI), các chính phủ nên dần áp dụng các yêu cầu mua sắm ưu tiên nhà cung cấp không thuộc Trung Quốc đối với một số linh kiện cụ thể. Ông cũng đề xuất hạn chế sử dụng robot do Trung Quốc sản xuất trong các lĩnh vực nhạy cảm như cơ quan chính phủ, cơ sở hạ tầng trọng yếu và quốc phòng.
"Việc áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu toàn diện đối với chip dành cho các công ty robot Trung Quốc là điều không thực tế và thiếu khả thi. Biện pháp đó có thể không giải quyết được vấn đề. Tuy nhiên, các nền kinh tế trên thế giới cần nhận thức rõ sự phụ thuộc ngày càng tăng vào Trung Quốc trong giai đoạn tiếp theo của cuộc cạnh tranh công nghệ, đồng thời đầu tư xây dựng năng lực tự chủ cao hơn để đảm bảo quyền tự chủ chiến lược trong cuộc đua AI vật lý," ông Nathanael Cheng nói.
Vào cuối tháng 7, Mỹ đã siết chặt các hạn chế đối với robot tiên tiến do nước ngoài sản xuất vì lý do an ninh quốc gia. Theo quy định mới, Mỹ sẽ không cấp phép nhập khẩu các mẫu thiết bị robot mới do nước ngoài sản xuất, bao gồm robot hình người, robot bốn chân và thậm chí cả robot hút bụi. Tuy nhiên, các mẫu mã hiện có trên thị trường vẫn có thể tiếp tục được bán và sử dụng, đồng thời việc nhập khẩu hạn chế các loại robot phục vụ thử nghiệm, nghiên cứu và phát triển sản phẩm vẫn sẽ được cho phép.
AI vật lý đang nổi lên như một trong những lĩnh vực tiên phong tiếp theo trong cuộc đua toàn cầu giành vị thế thống trị về công nghệ.
Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu Dân chủ, Xã hội và Công nghệ Mới nổi (DSET) ở Đài Loan, Trung Quốc nắm giữ những lợi thế then chốt trên nhiều phương diện trong cuộc đua AI vật lý, bao gồm thị trường nội địa rộng lớn, các mô hình nền tảng (foundation model), hệ sinh thái sản xuất toàn diện, cùng nguồn dữ liệu thực tế và pin dồi dào. Quốc gia này cũng chiếm ưu thế về các vật liệu quan trọng, chẳng hạn như nam châm vĩnh cửu làm từ đất hiếm – thành phần thiết yếu cho động cơ trong các loại robot tiên tiến.
Theo phân tích của DSET, Bắc Kinh đang tìm cách tái lập chiến lược từng áp dụng thành công với xe điện và máy bay không người lái – những ngành công nghiệp mà Trung Quốc hiện nắm giữ khoảng 70% thị phần toàn cầu nhờ các doanh nghiệp chủ lực như BYD và DJI.
"Chiến lược 'toàn lực quốc gia' của Trung Quốc trong lĩnh vực AI vật lý đang sử dụng đúng công thức từng mang lại vị thế thống trị cho họ ở mảng xe điện và máy bay không người lái," Nathanael Cheng, chuyên gia phân tích chính sách kiêm trưởng nhóm nghiên cứu của DSET, chia sẻ với Nikkei Asia. "Họ có tiềm năng chiến thắng, thậm chí thống trị cuộc đua toàn cầu về AI vật lý, nhưng hiện tại vẫn chưa đạt đến giai đoạn đó."
Trong thị trường robot hình người và robot chó, Trung Quốc đã chiếm khoảng 85% thị phần xét về số lượng xuất xưởng vào năm 2025 (theo dữ liệu từ công ty Smart Analytics Global có trụ sở tại California), mặc dù các robot của họ vẫn còn hạn chế về khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách tự chủ.
AI vật lý – hay sự tích hợp AI tiên tiến vào robot cũng như các vật thể vật lý và hệ thống tự hành khác – đang nổi lên như một chiến trường lớn tiếp theo trong cuộc đua giành vị thế thống trị công nghệ. Nhiều nhân vật công nghệ hàng đầu thế giới, bao gồm Elon Musk và nhà sáng lập SoftBank Masayoshi Son, đều nhận định đây là mặt trận cạnh tranh then chốt tiếp theo.
Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn tồn tại một số điểm yếu. Điển hình là việc nhiều công ty robot của nước này đang phụ thuộc lớn vào các loại chip AI hàng đầu từ nhà sản xuất nước ngoài – chẳng hạn như nền tảng chip Jetson Thor của NVIDIA – vốn đóng vai trò là "bộ não" cho robot. Unitree, Agibot và UBtech đều đang sử dụng chip của Nvidia làm nền tảng chính.
Các nhà nghiên cứu nhận thấy Trung Quốc cũng đang gặp bất lợi về các linh kiện đòi hỏi độ chính xác cao như bộ giảm tốc, động cơ, máy công cụ và cảm biến. Mặc dù nhìn chung Trung Quốc đã làm chủ công nghệ bộ truyền động, nước này vẫn phụ thuộc vào Nhật Bản và châu Âu đối với các linh kiện chính xác cao cấp.
Trong khi đó, báo cáo chỉ ra rằng một trong những sự phụ thuộc lớn nhất của các nhà phát triển robot hình người bên ngoài Trung Quốc là vào nguồn cung nam châm vĩnh cửu và vật liệu pin thượng nguồn của nước này. Chuyên gia phân tích chính sách cho biết, dù có các lựa chọn thay thế từ phương Tây, nhưng chi phí thường cao hơn.
Ông Nathanael Cheng nói thêm rằng tình trạng thiếu hụt nguồn cung chip nhớ và bảng mạch in (PCB) có thể trở thành nút thắt lớn tiếp theo trong chuỗi cung ứng. Thị phần sản xuất PCB toàn cầu của Mỹ đã giảm từ 30% vào đầu những năm 2000 xuống còn khoảng 4% vào năm 2025.
"Chip nhớ và bảng mạch in cao cấp có thể trở thành những nút thắt lớn tiếp theo trong chuỗi cung ứng mà nhiều người chưa nhận ra," ông Nathanael Cheng nhận định. "Một robot hình người cần tới khoảng 150 bảng mạch in, con số lớn hơn nhiều so với hình dung của đa số mọi người."
Chuyên gia này cho biết Trung Quốc là nhà sản xuất PCB lớn nhất và Mỹ phụ thuộc nhiều vào các nhà cung cấp Trung Quốc, trong khi Đài Loan và Nhật Bản là những nhà sản xuất chủ chốt về PCB cao cấp cũng như các vật liệu tiên tiến dùng để chế tạo chúng.
Ông Nathanael Cheng cho rằng để xây dựng chuỗi cung ứng an toàn hơn cho lĩnh vực AI vật lý (physical AI), các chính phủ nên dần áp dụng các yêu cầu mua sắm ưu tiên nhà cung cấp không thuộc Trung Quốc đối với một số linh kiện cụ thể. Ông cũng đề xuất hạn chế sử dụng robot do Trung Quốc sản xuất trong các lĩnh vực nhạy cảm như cơ quan chính phủ, cơ sở hạ tầng trọng yếu và quốc phòng.
"Việc áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu toàn diện đối với chip dành cho các công ty robot Trung Quốc là điều không thực tế và thiếu khả thi. Biện pháp đó có thể không giải quyết được vấn đề. Tuy nhiên, các nền kinh tế trên thế giới cần nhận thức rõ sự phụ thuộc ngày càng tăng vào Trung Quốc trong giai đoạn tiếp theo của cuộc cạnh tranh công nghệ, đồng thời đầu tư xây dựng năng lực tự chủ cao hơn để đảm bảo quyền tự chủ chiến lược trong cuộc đua AI vật lý," ông Nathanael Cheng nói.
Vào cuối tháng 7, Mỹ đã siết chặt các hạn chế đối với robot tiên tiến do nước ngoài sản xuất vì lý do an ninh quốc gia. Theo quy định mới, Mỹ sẽ không cấp phép nhập khẩu các mẫu thiết bị robot mới do nước ngoài sản xuất, bao gồm robot hình người, robot bốn chân và thậm chí cả robot hút bụi. Tuy nhiên, các mẫu mã hiện có trên thị trường vẫn có thể tiếp tục được bán và sử dụng, đồng thời việc nhập khẩu hạn chế các loại robot phục vụ thử nghiệm, nghiên cứu và phát triển sản phẩm vẫn sẽ được cho phép.
Nguồn: Asia Nikkei
