Cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc đang xuất hiện một kịch bản đáng lo ngại hơn nhiều so với các biện pháp quen thuộc như cấm xuất khẩu chip hay hạn chế đầu tư. Một báo cáo của Trung tâm An ninh Mỹ Mới (CNAS) đã công khai thảo luận khả năng Mỹ sử dụng các biện pháp từ ngoại giao, tình báo, tấn công mạng cho đến hành động quân sự nhằm vào các trung tâm dữ liệu của Trung Quốc, trong trường hợp Washington cho rằng Bắc Kinh sắp vượt lên trong cuộc đua phát triển trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI). Lưu ý: Trung Quốc đã quy hoạch 8 đầu mối điện toán quốc gia và 10 cụm trung tâm dữ liệu trong chương trình “Dữ liệu phía Đông, điện toán phía Tây”
Theo South China Morning Post, Jacob Stokes, Phó giám đốc Chương trình An ninh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của CNAS và từng làm việc trong chính quyền Barack Obama, cho rằng các cơ quan như Bộ Quốc phòng và Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ nên bắt đầu nghiên cứu từ bây giờ những loại thông tin tình báo cần thiết để đánh giá các kịch bản như vậy.
Đáng chú ý nhất là báo cáo không loại trừ khả năng tấn công các trung tâm dữ liệu được sử dụng để huấn luyện hoặc vận hành những hệ thống AGI của Trung Quốc, thậm chí đề cập tới kịch bản hành động phủ đầu trước khi đối phương đạt được năng lực này.
Lập luận của Stokes xuất phát từ giả định rằng AGI trong tương lai có thể tạo ra ưu thế chiến lược lớn đến mức các chính phủ phải chuẩn bị cho nó tương tự cách giới hoạch định chính sách từng đánh giá tác động của vũ khí hạt nhân. Báo cáo dẫn đánh giá của Epoch AI cho rằng Mỹ hiện vẫn dẫn Trung Quốc khoảng vài tháng về các mô hình AI tiên tiến, song khoảng cách này không đảm bảo duy trì lâu dài. Trung Quốc vẫn có khả năng tạo ra những bước tiến bất ngờ, đặc biệt trong robot và AI được tích hợp vào thế giới vật lý.
Chính điểm này khiến đề xuất của CNAS gây tranh cãi. AGI hiện vẫn là một khái niệm chưa có định nghĩa và tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất, càng chưa thể biết chính xác khi nào một quốc gia thực sự đạt tới nó. Nếu một cuộc tấn công quân sự được cân nhắc dựa trên dự đoán rằng đối phương có thể sắp sở hữu một công nghệ mang tính đột phá, ranh giới giữa cạnh tranh công nghệ và xung đột quân sự sẽ trở nên cực kỳ nguy hiểm.
William Hartung, chuyên gia phân tích quân sự thuộc Project On Government Oversight tại Washington, cảnh báo rằng tấn công các trung tâm dữ liệu Trung Quốc có thể dẫn tới chiến tranh trực tiếp giữa hai cường quốc sở hữu vũ khí hạt nhân. Theo ông, tấn công một cơ sở dựa trên khả năng nó có thể được sử dụng cho một mục đích nào đó trong tương lai là một hành động “cực kỳ liều lĩnh”.
Một vấn đề khác là trung tâm dữ liệu không giống một căn cứ tên lửa hay kho vũ khí. Hạ tầng điện toán có thể đồng thời phục vụ nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp, dịch vụ dân sự và các chương trình của nhà nước. Việc coi những cơ sở này là mục tiêu quân sự chỉ vì chúng sở hữu năng lực tính toán lớn sẽ đặt ra hàng loạt câu hỏi về luật pháp quốc tế, nguy cơ gây thương vong và khả năng trả đũa.
Dù vậy, cần phân biệt rõ đề xuất của một viện nghiên cứu với chính sách chính thức của Chính phủ Mỹ. CNAS là một tổ chức nghiên cứu chính sách tại Washington, có ảnh hưởng trong các cuộc thảo luận về quốc phòng và cạnh tranh Mỹ - Trung, nhưng báo cáo của tổ chức này không đồng nghĩa Lầu Năm Góc đã quyết định hoặc đang chuẩn bị tấn công các trung tâm dữ liệu Trung Quốc.
Điều đáng chú ý hơn nằm ở chỗ một kịch bản từng có vẻ khó tưởng tượng nay đã được đưa ra thảo luận công khai trong giới chính sách Mỹ. Cuộc cạnh tranh AI vì thế có thể không chỉ xoay quanh GPU, máy EUV, trung tâm dữ liệu, điện năng và mô hình AI, mà còn đặt ra câu hỏi khó hơn: nếu một quốc gia tin rằng đối thủ sắp đạt được bước đột phá AI có khả năng làm thay đổi cán cân quyền lực, họ sẽ sẵn sàng đi xa đến mức nào để ngăn điều đó xảy ra?
Và đây chính là phần nguy hiểm nhất của cuộc tranh luận. Một trung tâm dữ liệu có thể xây lại, một thế hệ chip có thể bị thay thế, nhưng nếu cạnh tranh AI bị đẩy thành đối đầu quân sự trực tiếp giữa Mỹ và Trung Quốc, hậu quả sẽ vượt xa lĩnh vực công nghệ.
Theo South China Morning Post, Jacob Stokes, Phó giám đốc Chương trình An ninh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của CNAS và từng làm việc trong chính quyền Barack Obama, cho rằng các cơ quan như Bộ Quốc phòng và Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ nên bắt đầu nghiên cứu từ bây giờ những loại thông tin tình báo cần thiết để đánh giá các kịch bản như vậy.
Đáng chú ý nhất là báo cáo không loại trừ khả năng tấn công các trung tâm dữ liệu được sử dụng để huấn luyện hoặc vận hành những hệ thống AGI của Trung Quốc, thậm chí đề cập tới kịch bản hành động phủ đầu trước khi đối phương đạt được năng lực này.
Lập luận của Stokes xuất phát từ giả định rằng AGI trong tương lai có thể tạo ra ưu thế chiến lược lớn đến mức các chính phủ phải chuẩn bị cho nó tương tự cách giới hoạch định chính sách từng đánh giá tác động của vũ khí hạt nhân. Báo cáo dẫn đánh giá của Epoch AI cho rằng Mỹ hiện vẫn dẫn Trung Quốc khoảng vài tháng về các mô hình AI tiên tiến, song khoảng cách này không đảm bảo duy trì lâu dài. Trung Quốc vẫn có khả năng tạo ra những bước tiến bất ngờ, đặc biệt trong robot và AI được tích hợp vào thế giới vật lý.
Chính điểm này khiến đề xuất của CNAS gây tranh cãi. AGI hiện vẫn là một khái niệm chưa có định nghĩa và tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất, càng chưa thể biết chính xác khi nào một quốc gia thực sự đạt tới nó. Nếu một cuộc tấn công quân sự được cân nhắc dựa trên dự đoán rằng đối phương có thể sắp sở hữu một công nghệ mang tính đột phá, ranh giới giữa cạnh tranh công nghệ và xung đột quân sự sẽ trở nên cực kỳ nguy hiểm.
William Hartung, chuyên gia phân tích quân sự thuộc Project On Government Oversight tại Washington, cảnh báo rằng tấn công các trung tâm dữ liệu Trung Quốc có thể dẫn tới chiến tranh trực tiếp giữa hai cường quốc sở hữu vũ khí hạt nhân. Theo ông, tấn công một cơ sở dựa trên khả năng nó có thể được sử dụng cho một mục đích nào đó trong tương lai là một hành động “cực kỳ liều lĩnh”.
Một vấn đề khác là trung tâm dữ liệu không giống một căn cứ tên lửa hay kho vũ khí. Hạ tầng điện toán có thể đồng thời phục vụ nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp, dịch vụ dân sự và các chương trình của nhà nước. Việc coi những cơ sở này là mục tiêu quân sự chỉ vì chúng sở hữu năng lực tính toán lớn sẽ đặt ra hàng loạt câu hỏi về luật pháp quốc tế, nguy cơ gây thương vong và khả năng trả đũa.
Dù vậy, cần phân biệt rõ đề xuất của một viện nghiên cứu với chính sách chính thức của Chính phủ Mỹ. CNAS là một tổ chức nghiên cứu chính sách tại Washington, có ảnh hưởng trong các cuộc thảo luận về quốc phòng và cạnh tranh Mỹ - Trung, nhưng báo cáo của tổ chức này không đồng nghĩa Lầu Năm Góc đã quyết định hoặc đang chuẩn bị tấn công các trung tâm dữ liệu Trung Quốc.
Điều đáng chú ý hơn nằm ở chỗ một kịch bản từng có vẻ khó tưởng tượng nay đã được đưa ra thảo luận công khai trong giới chính sách Mỹ. Cuộc cạnh tranh AI vì thế có thể không chỉ xoay quanh GPU, máy EUV, trung tâm dữ liệu, điện năng và mô hình AI, mà còn đặt ra câu hỏi khó hơn: nếu một quốc gia tin rằng đối thủ sắp đạt được bước đột phá AI có khả năng làm thay đổi cán cân quyền lực, họ sẽ sẵn sàng đi xa đến mức nào để ngăn điều đó xảy ra?
Và đây chính là phần nguy hiểm nhất của cuộc tranh luận. Một trung tâm dữ liệu có thể xây lại, một thế hệ chip có thể bị thay thế, nhưng nếu cạnh tranh AI bị đẩy thành đối đầu quân sự trực tiếp giữa Mỹ và Trung Quốc, hậu quả sẽ vượt xa lĩnh vực công nghệ.
