Tại Trung Quốc, một thị trường mới đang hình thành khi người bình thường có thể đăng ký khuôn mặt lên các nền tảng để cấp quyền cho nhà sáng tạo sử dụng trong phim ngắn, quảng cáo hoặc trò chơi do AI tạo ra. Mức phí có thể từ vài chục USD đến hàng nghìn USD, thậm chí một số hồ sơ được niêm yết tới 99.999 nhân dân tệ, tương đương khoảng 15.000 USD.
Vấn đề nằm ở chỗ khuôn mặt không giống một bức ảnh thông thường. Khi hình ảnh khuôn mặt được đưa vào hệ thống, nó có thể trở thành dữ liệu sinh trắc học gắn với danh tính của một người. Nếu một tài khoản mạng xã hội bị xóa, người dùng có thể tạo tài khoản mới; nhưng không thể đơn giản “đổi khuôn mặt” như đổi mật khẩu.
Đáng lo hơn, người dùng có thể không biết chính xác khuôn mặt của mình sẽ xuất hiện ở đâu trong tương lai. Rest of World dẫn cảnh báo rằng các nền tảng cấp phép khuôn mặt không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ sử dụng trái phép, thu thập dữ liệu hoặc sử dụng hình ảnh cho việc huấn luyện AI trong tương lai. Một số người tham gia cũng cho rằng phạm vi cấp phép trong hợp đồng còn chưa đủ rõ ràng để biết chính xác ai sẽ sử dụng hình ảnh và sử dụng vào mục đích gì.
Vấn đề nằm ở chỗ khuôn mặt không giống một bức ảnh thông thường. Khi hình ảnh khuôn mặt được đưa vào hệ thống, nó có thể trở thành dữ liệu sinh trắc học gắn với danh tính của một người. Nếu một tài khoản mạng xã hội bị xóa, người dùng có thể tạo tài khoản mới; nhưng không thể đơn giản “đổi khuôn mặt” như đổi mật khẩu.
Đáng lo hơn, người dùng có thể không biết chính xác khuôn mặt của mình sẽ xuất hiện ở đâu trong tương lai. Rest of World dẫn cảnh báo rằng các nền tảng cấp phép khuôn mặt không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ sử dụng trái phép, thu thập dữ liệu hoặc sử dụng hình ảnh cho việc huấn luyện AI trong tương lai. Một số người tham gia cũng cho rằng phạm vi cấp phép trong hợp đồng còn chưa đủ rõ ràng để biết chính xác ai sẽ sử dụng hình ảnh và sử dụng vào mục đích gì.
Một rủi ro khác là deepfake. Khi đã có hình ảnh khuôn mặt chất lượng cao, công nghệ AI có thể khiến việc tạo ra hình ảnh hoặc video giả mạo một người trở nên dễ dàng hơn. Khuôn mặt có thể bị đặt vào một quảng cáo, một video phát ngôn, một tình huống nhạy cảm hoặc thậm chí nội dung mà người đó hoàn toàn không liên quan.
Đây không phải chỉ là nguy cơ trên lý thuyết. Rest of World cho biết Tòa án Internet Quảng Châu đã thụ lý khoảng 700 vụ liên quan đến việc đánh cắp khuôn mặt bằng AI trong ba năm, trong khi ByteDance cho biết đã gỡ hơn 85.000 video sử dụng trái phép khuôn mặt và giọng nói của người khác kể từ đầu năm 2026.
Vì vậy, điều người dùng cần quan tâm không đơn thuần là “được trả bao nhiêu tiền”, mà là “mình đang trao quyền gì và trong bao lâu”.
Trước khi đưa ảnh khuôn mặt cho bất kỳ nền tảng AI nào, người dùng nên đọc kỹ phạm vi sử dụng, thời hạn cấp phép, quyền chỉnh sửa hoặc tạo nội dung mới từ hình ảnh, khả năng rút lại quyền và trách nhiệm của nền tảng nếu dữ liệu bị sử dụng ngoài thỏa thuận. Đặc biệt, cần thận trọng với những điều khoản cho phép sử dụng hình ảnh quá rộng hoặc yêu cầu người dùng từ bỏ quyền khiếu nại liên quan đến khuôn mặt, giọng nói và các quyền nhân thân khác. Một số hợp đồng được các chuyên gia pháp lý Trung Quốc xem xét còn có điều khoản phạt ít nhất 50.000 nhân dân tệ nếu người dùng muốn rút quyền trước thời hạn.
Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav,
cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat
và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview
