Vì sao nắng nóng kỷ lục nhưng người châu Âu vẫn nói "không" với điều hoà?

[Kiều My]

Trong khi gần 90% hộ gia đình tại Mỹ xem máy điều hòa là thiết bị bắt buộc phải có, thì tại châu Âu, tỷ lệ này chỉ dừng lại ở mức khiêm tốn khoảng 20%. Sự tương phản này diễn ra ngay cả khi lục địa già liên tục trải qua những đợt nắng nóng gay gắt kỷ lục do biến đổi khí hậu.

Người dân tại đây vẫn loay hoay tìm cách hạ nhiệt bằng các phương pháp thủ công như quạt điện, túi chườm đá hay tắm nước lạnh. Việc quyết định có nên lắp đặt và vận hành một chiếc điều hòa tại châu Âu không đơn thuần là câu chuyện tài chính, mà còn là sự xung đột giữa thói quen lịch sử, rào cản kiến trúc cổ kính, thủ tục hành chính nghiêm ngặt và các cam kết bảo vệ môi trường.

Thói quen lịch sử và gánh nặng tiền điện​

Trong quá khứ, hầu hết các quốc gia châu Âu, đặc biệt là khu vực phía Bắc, có khí hậu tương đối ôn hòa và hiếm khi xuất hiện các đợt nắng nóng kéo dài liên tục. Ông Brian Motherway từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết người dân châu Âu hoàn toàn không có truyền thống sử dụng điều hòa vì thiết bị này chưa bao giờ là một nhu cầu cấp thiết.

Chính quan niệm lâu đời này đã định hình máy điều hòa như một thứ xa xỉ phẩm hơn là thiết bị thiết yếu. Đi kèm với đó là bài toán chi phí vận hành cực kỳ đắt đỏ.

Giá năng lượng tại nhiều quốc gia châu Âu duy trì ở mức cao hơn nhiều so với Mỹ, trong khi thu nhập trung bình lại thấp hơn. Chi phí tiền điện phát sinh để duy trì hệ thống làm mát trở thành một gánh nặng tài chính vượt quá khả năng chi trả của phần lớn người dân.

Rào cản từ kiến trúc cổ kính và thủ tục hành chính​

Sự khác biệt về kiến trúc giữa các vùng miền cũng quyết định cách người dân đối phó với cái nóng. Tại Nam Âu, các công trình được thiết kế tường dày, cửa sổ nhỏ để ngăn ánh nắng trực tiếp và tối đa hóa lưu thông khí tự nhiên. Tuy nhiên, ở các khu vực khác, nhà ở hoàn toàn không được xây dựng để chống chịu nhiệt độ cao.

Phần lớn các tòa nhà tại châu Âu đều có tuổi đời rất cao, được xây dựng từ trước khi công nghệ làm mát xuất hiện. Ví dụ điển hình tại Anh, nơi cứ sáu ngôi nhà thì có một căn được xây dựng từ trước năm 1900. Việc cải tạo để lắp đặt hệ thống làm mát trung tâm cho những công trình cổ kính này vô cùng phức tạp.

Ngay cả khi chủ nhà có đủ điều kiện tài chính, họ vẫn phải đối mặt với các thủ tục hành chính phức tạp. Ông Richard Salmon, Giám đốc một doanh nghiệp điều hòa tại Anh, chia sẻ rằng chính quyền địa phương thường xuyên từ chối cấp phép lắp đặt với lý do cục nóng điều hòa làm ảnh hưởng đến thẩm mỹ bên ngoài của các tòa nhà di sản hoặc khu vực bảo tồn.

Xung đột với mục tiêu khí hậu toàn cầu​

Châu Âu đang đặt mục tiêu đạt trạng thái trung hòa khí hậu vào năm 2050. Việc bùng nổ các thiết bị làm mát ngốn điện năng sẽ trực tiếp đe dọa cam kết này. Không chỉ tiêu thụ lượng điện khổng lồ, điều hòa còn trực tiếp thải nhiệt ra môi trường xung quanh.

Một nghiên cứu thực hiện tại Paris chỉ ra rằng việc sử dụng máy điều hòa có thể làm tăng nhiệt độ ngoài trời của thành phố từ 2 đến 4 độ C. Tác động này đặc biệt nghiêm trọng tại những đô thị có mật độ dân cư đậm đặc ở châu Âu, tạo ra hiệu ứng đảo nhiệt đô thị khủng khiếp.

Để kiểm soát tình hình, một số quốc gia đã phải áp dụng các biện pháp hành chính cứng rắn. Năm 2022, Tây Ban Nha ban hành quy định bắt buộc các nơi công cộng không được đặt nhiệt độ điều hòa thấp hơn 27 độ C nhằm mục đích tiết kiệm năng lượng.

Áp lực thay đổi trước tương lai còn nóng hơn nữa​

Bất chấp những rào cản và lo ngại, tư duy của người châu Âu buộc phải chuyển dịch khi lục địa này đang nóng lên với tốc độ nhanh gấp đôi so với phần còn lại của thế giới. Nhu cầu lắp đặt tại Anh đã tăng vọt kịch trần trong các đợt nắng nóng gần đây, với số lượng yêu cầu từ hộ gia đình tăng hơn gấp ba lần trong vòng 5 năm qua.

Dự báo từ IEA cho thấy số lượng thiết bị điều hòa không khí tại Liên minh châu Âu (EU) có thể tăng lên mức 275 triệu chiếc vào năm 2050, tức là cao hơn gấp đôi so với số liệu ghi nhận năm 2019.

Tuy nhiên, các chuyên gia môi trường cảnh báo đây chỉ là giải pháp tình thế nhưng lại để lại hậu quả lâu dài. Giáo sư Radhika Khosla từ Đại học Oxford phân tích rằng việc vận hành điều hòa bằng nguồn điện từ nhiên liệu hóa thạch sẽ làm tăng ô nhiễm, khiến khí hậu nóng lên và tạo ra một vòng lặp luẩn quẩn không có lối thoát.

Kết luận​

Châu Âu đang đứng trước một tình thế tiến thoái lưỡng nan: chấp nhận sử dụng thiết bị tiêu tốn năng lượng để bảo vệ sức khỏe trước mắt hay tiếp tục chịu đựng để bảo vệ mục tiêu khí hậu lâu dài.

Như ông Brian Motherway nhận định, thách thức lớn nhất hiện nay là các quốc gia phải ban hành những tiêu chuẩn nghiêm ngặt về hiệu suất làm mát ngay từ bây giờ, bởi mỗi chiếc điều hòa được bán ra sẽ quyết định mức tiêu thụ năng lượng và lượng khí thải của khu vực trong hàng thập kỷ tới.