Một vụ việc gây tranh cãi tại Mỹ đang làm dấy lên lo ngại về độ tin cậy của trí tuệ nhân tạo trong hoạt động thực thi pháp luật, khi một người phụ nữ bị bắt và giam giữ nhiều tháng chỉ vì hệ thống AI nhận diện khuôn mặt xác định nhầm danh tính.
Bị bắt oan vì “trùng khớp khuôn mặt” từ AI
Theo CNN, bà Angela Lipps, 50 tuổi, sống tại bang Tennessee, đã bị bắt vào tháng 7/2025 sau khi bị cáo buộc liên quan đến hàng loạt vụ gian lận ngân hàng tại bang Bắc Dakota (nơi bà khẳng định chưa từng đặt chân tới).
Cơ sở của lệnh bắt giữ đến từ kết quả nhận diện khuôn mặt bằng AI, khi hệ thống xác định bà có đặc điểm tương đồng với nghi phạm xuất hiện trong các hình ảnh thu thập được từ vụ án. Công nghệ này được cung cấp bởi Clearview AI (một công ty sở hữu cơ sở dữ liệu khổng lồ gồm hàng tỷ hình ảnh thu thập từ Internet và mạng xã hội). Dựa trên dữ liệu này, các cơ quan điều tra đã nhanh chóng xác định bà Lipps là nghi phạm, dù chưa tiến hành đầy đủ các bước xác minh độc lập.
Cơ sở của lệnh bắt giữ đến từ kết quả nhận diện khuôn mặt bằng AI, khi hệ thống xác định bà có đặc điểm tương đồng với nghi phạm xuất hiện trong các hình ảnh thu thập được từ vụ án. Công nghệ này được cung cấp bởi Clearview AI (một công ty sở hữu cơ sở dữ liệu khổng lồ gồm hàng tỷ hình ảnh thu thập từ Internet và mạng xã hội). Dựa trên dữ liệu này, các cơ quan điều tra đã nhanh chóng xác định bà Lipps là nghi phạm, dù chưa tiến hành đầy đủ các bước xác minh độc lập.
Hơn 5 tháng bị giam giữ và cú sốc mang tên “sai sót công nghệ”
Sau khi bị bắt, bà Lipps bị giam giữ hơn ba tháng tại Tennessee trước khi bị dẫn độ đến Bắc Dakota để phục vụ điều tra. Trong suốt quá trình này, bà phải đối mặt với nhiều cáo buộc nghiêm trọng, trong khi vẫn khẳng định mình vô tội.
Ảnh: Internet
Bước ngoặt chỉ xảy ra khi luật sư của bà cung cấp các bằng chứng ngoại phạm, bao gồm hồ sơ giao dịch ngân hàng cho thấy bà đang ở Tennessee vào thời điểm các vụ án xảy ra. Các công tố viên sau đó buộc phải hủy toàn bộ cáo buộc, và bà được trả tự do vào cuối năm 2025.
Luật sư của bà cho biết những tổn thất về tâm lý, danh dự và quyền tự do là không dễ bù đắp. Cảnh sát trưởng Fargo Dave Zibolski cũng thừa nhận các điều tra viên đã mặc định hình ảnh từ camera trùng khớp với dữ liệu AI mà không đối chiếu qua các kênh xác minh khác.
Sai không chỉ ở công nghệ mà ở cách con người sử dụng
Cảnh sát Fargo chưa đưa ra lời xin lỗi chính thức, với lý do vụ án vẫn đang được điều tra để truy tìm nghi phạm thực sự. Đội ngũ pháp lý của bà Lipps đang cân nhắc khởi kiện vi phạm quyền dân sự, cho rằng cảnh sát đã dùng AI như lối tắt, thay vì thực hiện đầy đủ các bước nghiệp vụ cơ bản. Vụ việc diễn ra trong bối cảnh các cơ quan thực thi pháp luật Mỹ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới, song cũng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ nhận diện sai.
Các điều tra viên đã mặc định rằng kết quả “trùng khớp” từ AI là đủ cơ sở, thay vì coi đó chỉ là một yếu tố tham khảo. Việc không đối chiếu thêm bằng chứng từ các nguồn khác đã khiến sai lầm bị đẩy đi quá xa, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho một người vô tội. Giới chuyên gia cảnh báo rằng AI, đặc biệt là công nghệ nhận diện khuôn mặt, vẫn tồn tại tỷ lệ sai số nhất định và không thể thay thế hoàn toàn các phương pháp điều tra truyền thống.
Trong khi AI đang mở ra nhiều cơ hội, việc sử dụng thiếu kiểm soát có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền con người và sự công bằng của pháp luật. Sự cố này không chỉ đặt ra câu hỏi về tính chính xác của công nghệ mà còn cho thấy những rủi ro nghiêm trọng khi con người quá phụ thuộc vào AI trong các quyết định quan trọng.
Các điều tra viên đã mặc định rằng kết quả “trùng khớp” từ AI là đủ cơ sở, thay vì coi đó chỉ là một yếu tố tham khảo. Việc không đối chiếu thêm bằng chứng từ các nguồn khác đã khiến sai lầm bị đẩy đi quá xa, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho một người vô tội. Giới chuyên gia cảnh báo rằng AI, đặc biệt là công nghệ nhận diện khuôn mặt, vẫn tồn tại tỷ lệ sai số nhất định và không thể thay thế hoàn toàn các phương pháp điều tra truyền thống.
Trong khi AI đang mở ra nhiều cơ hội, việc sử dụng thiếu kiểm soát có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền con người và sự công bằng của pháp luật. Sự cố này không chỉ đặt ra câu hỏi về tính chính xác của công nghệ mà còn cho thấy những rủi ro nghiêm trọng khi con người quá phụ thuộc vào AI trong các quyết định quan trọng.
Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav,
cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat
và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview
