Jinu
Intern Writer
Nhiều người cho rằng cuộc cạnh tranh trong lĩnh vực internet vệ tinh gần như đã ngã ngũ khi SpaceX liên tục mở rộng mạng lưới Starlink. Tuy nhiên, phía sau đó vẫn là cuộc chạy đua quyết liệt giữa các cường quốc nhằm giành quyền khai thác những quỹ đạo có giá trị nhất quanh Trái Đất.
Đến cuối tháng 6/2026, Starlink đã phóng hơn 12.300 vệ tinh lên quỹ đạo, trong đó hơn 10.600 vệ tinh đang hoạt động. Hệ thống này hiện chiếm hơn 60% số vệ tinh đang hoạt động trên toàn thế giới và là mạng lưới vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO) lớn nhất hiện nay.
Trong khi đó, Trung Quốc đang phát triển nhiều dự án internet vệ tinh, nổi bật là chòm sao Thiên Phàm (Qianfan), nhưng quy mô hiện vẫn còn khá nhỏ so với Starlink.
Vì sao quỹ đạo thấp lại được các quốc gia cạnh tranh?
Không gian rất rộng, nhưng những vị trí phù hợp để triển khai vệ tinh liên lạc lại không nhiều.
Các vệ tinh quỹ đạo thấp, thường hoạt động ở độ cao vài trăm kilomet, có ưu điểm là độ trễ thấp, tốc độ truyền dữ liệu nhanh và chất lượng tín hiệu tốt hơn so với các quỹ đạo cao. Nếu đặt vệ tinh ở khoảng cách lớn hơn, hệ thống sẽ cần công suất phát mạnh hơn hoặc vệ tinh lớn hơn, khiến chi phí chế tạo và vận hành tăng đáng kể.
Chính vì vậy, quỹ đạo thấp được xem là nguồn tài nguyên hữu hạn và ngày càng có giá trị.
Việc phân bổ quỹ đạo và tần số vô tuyến được quản lý bởi Liên minh Viễn thông Quốc tế. Theo nguyên tắc chung, quốc gia hoặc doanh nghiệp đăng ký và triển khai trước sẽ có lợi thế trong việc sử dụng các tài nguyên này.
Nhờ năng lực phóng tên lửa với tần suất cao, SpaceX đã nhanh chóng triển khai hàng nghìn vệ tinh, tạo ra lợi thế rất lớn về quy mô. Điều này cũng khiến nhiều quốc gia lo ngại rằng những vị trí thuận lợi trên quỹ đạo sẽ ngày càng khan hiếm.
Không chỉ là internet dân sự
Các mạng lưới vệ tinh quỹ đạo thấp không chỉ phục vụ internet băng rộng mà còn có nhiều ứng dụng quân sự.
Trong xung đột Nga và Ukraine, Starlink được sử dụng để duy trì liên lạc tại nhiều khu vực tiền tuyến khi hạ tầng mặt đất bị phá hủy. Hệ thống cũng hỗ trợ truyền dữ liệu thời gian thực cho nhiều hoạt động quân sự, giúp nâng cao khả năng chỉ huy và phối hợp tác chiến.
Nga từng nhiều lần tìm cách gây nhiễu tín hiệu Starlink bằng các hệ thống tác chiến điện tử. Tuy nhiên, việc triển khai các thiết bị gây nhiễu công suất lớn cũng có thể khiến vị trí của chính các hệ thống này bị đối phương phát hiện.
Những kinh nghiệm từ cuộc xung đột đã khiến nhiều quốc gia đánh giá lại vai trò của các mạng lưới vệ tinh thương mại trong các kịch bản quân sự tương lai.
Song song với Starlink, SpaceX cũng phát triển Starshield, một hệ thống dành riêng cho khách hàng chính phủ và quốc phòng, phục vụ các nhiệm vụ liên lạc, quan sát và an ninh.
Trước tốc độ mở rộng nhanh của Starlink, Trung Quốc cũng đẩy mạnh việc đăng ký tài nguyên quỹ đạo và tần số với ITU.
Theo các nguồn tin được bài viết gốc dẫn lại, Trung Quốc đã nộp hồ sơ đăng ký bổ sung khoảng 203.000 tài nguyên tần số và quỹ đạo. Việc đăng ký này nhằm bảo đảm quyền phát triển các hệ thống vệ tinh trong tương lai theo quy định quốc tế.
Tuy nhiên, việc đăng ký mới chỉ là bước đầu. Theo quy định hiện hành, các hệ thống vệ tinh vẫn cần được triển khai trong thời hạn nhất định để giữ quyền sử dụng.
Cuộc đua sản xuất và phóng vệ tinh
Để tăng tốc triển khai, các doanh nghiệp hàng không vũ trụ Trung Quốc đang phát triển thiết kế vệ tinh dạng phẳng nhằm tận dụng tối đa không gian bên trong tên lửa.
Nhờ cấu trúc này, nhiều vệ tinh có thể được xếp chồng lên nhau, giúp mỗi lần phóng mang được số lượng vệ tinh lớn hơn.
Theo bài viết gốc, các tên lửa như Trường Chinh 6 cải tiến hoặc Chu Tước 2 cải tiến có khả năng đưa khoảng 18 vệ tinh lên quỹ đạo trong một lần phóng. Mục tiêu là rút ngắn thời gian triển khai các chòm sao vệ tinh quy mô lớn.
Cuộc cạnh tranh sẽ còn kéo dài
Cuộc đua phát triển internet vệ tinh hiện không chỉ là vấn đề công nghệ hay kinh doanh. Nó còn liên quan đến hạ tầng viễn thông, an ninh quốc gia và khả năng kiểm soát các mạng lưới truyền dữ liệu trong tương lai.
Mỹ có lợi thế lịch sử khi bắt đầu chương trình vệ tinh thương mại và quân sự sớm hơn nhiều thập kỷ. Trong khi đó, Trung Quốc đang đầu tư mạnh để thu hẹp khoảng cách thông qua năng lực sản xuất công nghiệp và tần suất phóng tên lửa ngày càng cao.
Khoảng cách giữa hai bên vẫn còn đáng kể, đặc biệt về số lượng vệ tinh đang hoạt động. Tuy nhiên, tốc độ triển khai của Trung Quốc cho thấy cuộc cạnh tranh trong lĩnh vực internet vệ tinh quỹ đạo thấp vẫn đang diễn biến rất nhanh và nhiều khả năng sẽ tiếp tục quyết liệt trong những năm tới.
Lưu ý: Một số số liệu và nhận định trong bài được tổng hợp từ bài viết trên Sohu và dẫn nguồn từ Xiaoxiang Morning Herald. Đây chủ yếu phản ánh quan điểm của truyền thông Trung Quốc. Các đánh giá về ý nghĩa quân sự, tỷ lệ chiếm giữ tài nguyên quỹ đạo hay tác động chiến lược vẫn cần được đối chiếu với các nguồn độc lập để có cái nhìn toàn diện hơn.
