Điều gì đang buộc các hãng dược phải sở hữu AI cho riêng mình?

[Quang Trương]

Bạn đã bao giờ tự hỏi công ty dược lớn dùng thế nào trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu ung thư?

Hãy tưởng tượng mỗi năm các nhà khoa học phải đối mặt với lượng dữ liệu nghiên cứu khổng lồ gấp nhiều lần trước đây, từ hình ảnh mô bệnh học cho tới hồ sơ lâm sàng. Càng nhiều dữ liệu đồng nghĩa với nhiều cơ hội, nhưng cũng nhiều thách thức để hiểu và quyết định điều gì quan trọng trong việc thử nghiệm thuốc mới, nhất là trong ung thư. Chính những thách thức này đang khiến các công ty như AstraZeneca quyết tâm dùng AI theo cách sâu rộng hơn, không chỉ như một công cụ bên ngoài.

AstraZeneca muốn AI “nằm sâu” trong nghiên cứu, chứ không chỉ là công cụ hỗ trợ​

Gần đây, AstraZeneca đã quyết định mua lại công ty AI ở Boston tên là Modella AI, với mục tiêu không phải thuê ngoài hay hợp tác đơn thuần, mà là đưa AI và đội ngũ chuyên gia đó vào trong bộ máy nghiên cứu của họ. Đây không chỉ là một thương vụ “thêm công cụ AI”, mà là bước đi cho thấy họ muốn biến AI thành một phần nền tảng của quy trình phát triển thuốc ung thư.

Modella AI nổi tiếng với những mô hình AI có thể xử lý cùng lúc nhiều loại dữ liệu khác nhau, từ hình ảnh mô bệnh học cao độ phân giải, dữ liệu gen, cho tới hồ sơ lâm sàng của bệnh nhân. Những mô hình này gọi là multi-modal foundation models và “agentic AI”, tức là AI có thể thực hiện những nhiệm vụ phức tạp như phân tích mẫu, tìm dấu ấn sinh học hay hỗ trợ quyết định trong nghiên cứu lâm sàng.

Vì sao AstraZeneca không thuê AI bên ngoài mà lại mua luôn?​

Trước khi quyết định mua lại, AstraZeneca và Modella đã hợp tác từ tháng 7/2025 để thử nghiệm xem AI có thực sự hiệu quả trong nghiên cứu ung thư hay không. Kết quả thực tế đã cho thấy AI tích hợp tốt với dữ liệu phức tạp và quy trình thử nghiệm của AstraZeneca, nên họ quyết định tiếp bước: đưa cả đội ngũ, dữ liệu và mô hình AI vào nội bộ công ty.

Việc sở hữu AI và chuyên gia AI bên trong giúp AstraZeneca:

Việc làm này không chỉ tạo ra quyền kiểm soát lớn hơn với công nghệ AI, mà còn giúp họ tinh chỉnh mô hình theo nhu cầu riêng, giảm phụ thuộc vào đối tác bên ngoài, nhất là trong môi trường lâm sàng chặt chẽ và dữ liệu nhạy cảm.

AI sẽ ảnh hưởng thế nào tới phát triển thuốc ung thư?​

Trong thử nghiệm lâm sàng, một trong những quyết định khó nhất là tìm chính xác ai là người tham gia phù hợp nhất. Nếu chọn sai bệnh nhân cho nghiên cứu thì cả quy trình mất thời gian, chi phí đội lên, thậm chí thất bại. Modella AI có thể giúp phân tích dữ liệu bệnh lý và lâm sàng để chọn bệnh nhân phù hợp hơn, điều này có thể làm cho thử nghiệm hiệu quả hơn, giảm rủi ro lặp lại.

AI còn giúp các nhà nghiên cứu “đọc” dữ liệu nhanh hơn, tìm ra dấu ấn sinh học mới và đưa ra những quyết định quan trọng về thiết kế thử nghiệm mà trước đây mất nhiều thời gian hơn.

AstraZeneca cho thấy họ không coi AI chỉ như một dịch vụ thuê ngoài mà thực sự coi AI như một phần của chiến lược nghiên cứu lâu dài. Việc mua lại Modella AI cũng là bước đi đầu tiên để chuẩn bị cho năm 2026 “bận rộn” với nhiều kết quả giai đoạn cuối trong thử nghiệm thuốc. Họ còn đặt mục tiêu doanh thu tới 80 tỷ USD (gần 2.160.000 tỷ VNĐ) vào năm 2030, và AI là một trong những trụ cột họ tin sẽ giúp đạt được mục tiêu này.

Trí tuệ nhân tạo không còn là lựa chọn phụ trợ trong nghiên cứu dược phẩm, mà đang dần trở thành trung tâm của cách các công ty lớn như AstraZeneca nghĩ về phát triển thuốc ung thư. Thay vì chỉ thuê AI bên ngoài, họ quyết định mua luôn công ty sở hữu mô hình và chuyên gia đó để kiểm soát nhiều hơn, biến AI thành một phần của nội bộ nghiên cứu, thay vì chỉ là “công cụ bên ngoài”. (artificialintelligence)