Hoàng Anh
Writer
Vào ngày 27/1, Tổ chức Bulletin of the Atomic Scientists (BAS) đã đưa ra một quyết định gây chấn động giới quan sát toàn cầu khi điều chỉnh "Đồng hồ Tận thế" (Doomsday Clock) tiến sát đến mốc nửa đêm hơn bao giờ hết. Cụ thể, kim đồng hồ hiện chỉ còn cách thời điểm diệt vong theo lý thuyết đúng 85 giây, thu hẹp thêm 4 giây so với năm ngoái. Đây là lần thứ ba trong vòng 4 năm qua, các nhà khoa học buộc phải đẩy nhanh thời gian, phát đi tín hiệu cảnh báo đỏ về sự mong manh của nền văn minh nhân loại trước các thảm họa tự tạo.
Chiếc Đồng hồ tận thế được các thành viên của tổ chức Bulletin of the Atomic Scientists điều chỉnh ở mốc 85 giây trước nửa đêm
Sự sụp đổ của cơ chế kiểm soát hạt nhân và xung đột leo thang
Quyết định điều chỉnh thời gian của BAS năm nay dựa trên một bức tranh địa chính trị u ám. Giáo sư vật lý thiên văn Daniel Holz tại Đại học Chicago, Chủ tịch hội đồng khoa học và an ninh của BAS, nhận định rằng thay vì lắng nghe những cảnh báo về sự cần thiết của hợp tác quốc tế, các cường quốc đang ngày càng hành động hung hăng hơn. Xung đột vũ trang đã leo thang nghiêm trọng trong năm 2025 với sự tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp của các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, đẩy thế giới đến bờ vực của những toan tính sai lầm thảm khốc.
Đáng lo ngại hơn cả là sự xói mòn của các hiệp ước quốc tế. Giáo sư Holz đặc biệt nhấn mạnh vào cột mốc ngày 4/2 sắp tới, khi hiệp ước cuối cùng điều chỉnh kho vũ khí hạt nhân giữa Mỹ và Nga sẽ chính thức hết hạn. Điều này đồng nghĩa với việc lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ, thế giới sẽ không còn bất kỳ rào cản pháp lý nào để ngăn chặn một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân không kiểm soát. Sự thiếu vắng các cơ chế kiểm soát này tạo ra một khoảng trống an ninh nguy hiểm, nơi sự nghi kỵ có thể dễ dàng kích hoạt các nút bấm hạt nhân.
Những mối đe dọa mới: Công nghệ sinh học và Trí tuệ nhân tạo
Bên cạnh bóng ma hạt nhân và biến đổi khí hậu vốn đã được tính toán từ năm 2007, năm nay BAS đặc biệt lưu ý đến các rủi ro từ công nghệ mới nổi. Trong lĩnh vực khoa học sự sống, các chuyên gia cảnh báo về sự phát triển của các sinh vật nhân tạo có cấu trúc "đối xứng ngược" với sinh vật tự nhiên. Cộng đồng quốc tế hiện hoàn toàn thiếu vắng các kế hoạch phối hợp để đối phó với những mối đe dọa sinh học tiềm tàng này, vốn có khả năng gây ra những hậu quả tàn khốc không kém gì chiến tranh hạt nhân nếu lọt ra ngoài tầm kiểm soát.
Song song đó, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) trong khi thiếu hụt các quy định quản lý chặt chẽ đang trở thành chất xúc tác cho sự hỗn loạn. AI đang thúc đẩy tình trạng lan truyền thông tin sai lệch ở quy mô chưa từng có, làm xói mòn niềm tin vào khoa học và các thể chế. Điều này trực tiếp cản trở nỗ lực giải quyết các mối đe dọa hiện sinh khác, khi công chúng và các nhà hoạch định chính sách bị bủa vây bởi các dữ liệu giả mạo, khiến khả năng đồng thuận hành động bị tê liệt.
Lịch sử 79 năm và hy vọng đảo ngược tình thế
Đồng hồ Tận thế được thành lập năm 1945 bởi những nhà khoa học thuộc Dự án Manhattan – những người đã tạo ra bom nguyên tử và thấu hiểu sức mạnh hủy diệt của nó. Trong suốt 79 năm tồn tại, kim đồng hồ đã liên tục dao động tùy thuộc vào mức độ an toàn của thế giới. Thời điểm nhân loại cảm thấy an toàn nhất là vào năm 1991, khi kim đồng hồ lùi xa tới 17 phút sau khi Mỹ và Liên Xô ký kết Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược (START), chấm dứt Chiến tranh Lạnh.
Tuy nhiên, với mốc 85 giây hiện tại, nhân loại đang ở gần "nửa đêm" hơn bất kỳ giai đoạn nào trong lịch sử, kể cả thời điểm khủng hoảng tên lửa Cuba. Bà Rachel Bronson, cố vấn cấp cao tại BAS, nhấn mạnh rằng mốc nửa đêm đồng nghĩa với việc một cuộc chiến tranh hạt nhân toàn diện hoặc thảm họa khí hậu không thể đảo ngược đã xảy ra, xóa sổ nhân loại. Mặc dù tình hình hiện tại rất nguy cấp, bà Bronson và các nhà khoa học tại BAS vẫn giữ niềm tin rằng vì con người là tác giả của những mối đe dọa này, nên chính con người cũng nắm giữ khả năng giảm thiểu chúng. Tuy nhiên, việc quay ngược kim đồng hồ đòi hỏi sự nỗ lực nghiêm túc, sự tham gia toàn cầu ở mọi cấp độ xã hội và quan trọng nhất là ý chí chính trị để thay thế đối đầu bằng hợp tác.
Chiếc Đồng hồ tận thế được các thành viên của tổ chức Bulletin of the Atomic Scientists điều chỉnh ở mốc 85 giây trước nửa đêm
Sự sụp đổ của cơ chế kiểm soát hạt nhân và xung đột leo thang
Quyết định điều chỉnh thời gian của BAS năm nay dựa trên một bức tranh địa chính trị u ám. Giáo sư vật lý thiên văn Daniel Holz tại Đại học Chicago, Chủ tịch hội đồng khoa học và an ninh của BAS, nhận định rằng thay vì lắng nghe những cảnh báo về sự cần thiết của hợp tác quốc tế, các cường quốc đang ngày càng hành động hung hăng hơn. Xung đột vũ trang đã leo thang nghiêm trọng trong năm 2025 với sự tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp của các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, đẩy thế giới đến bờ vực của những toan tính sai lầm thảm khốc.
Đáng lo ngại hơn cả là sự xói mòn của các hiệp ước quốc tế. Giáo sư Holz đặc biệt nhấn mạnh vào cột mốc ngày 4/2 sắp tới, khi hiệp ước cuối cùng điều chỉnh kho vũ khí hạt nhân giữa Mỹ và Nga sẽ chính thức hết hạn. Điều này đồng nghĩa với việc lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ, thế giới sẽ không còn bất kỳ rào cản pháp lý nào để ngăn chặn một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân không kiểm soát. Sự thiếu vắng các cơ chế kiểm soát này tạo ra một khoảng trống an ninh nguy hiểm, nơi sự nghi kỵ có thể dễ dàng kích hoạt các nút bấm hạt nhân.
Những mối đe dọa mới: Công nghệ sinh học và Trí tuệ nhân tạo
Bên cạnh bóng ma hạt nhân và biến đổi khí hậu vốn đã được tính toán từ năm 2007, năm nay BAS đặc biệt lưu ý đến các rủi ro từ công nghệ mới nổi. Trong lĩnh vực khoa học sự sống, các chuyên gia cảnh báo về sự phát triển của các sinh vật nhân tạo có cấu trúc "đối xứng ngược" với sinh vật tự nhiên. Cộng đồng quốc tế hiện hoàn toàn thiếu vắng các kế hoạch phối hợp để đối phó với những mối đe dọa sinh học tiềm tàng này, vốn có khả năng gây ra những hậu quả tàn khốc không kém gì chiến tranh hạt nhân nếu lọt ra ngoài tầm kiểm soát.
Song song đó, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) trong khi thiếu hụt các quy định quản lý chặt chẽ đang trở thành chất xúc tác cho sự hỗn loạn. AI đang thúc đẩy tình trạng lan truyền thông tin sai lệch ở quy mô chưa từng có, làm xói mòn niềm tin vào khoa học và các thể chế. Điều này trực tiếp cản trở nỗ lực giải quyết các mối đe dọa hiện sinh khác, khi công chúng và các nhà hoạch định chính sách bị bủa vây bởi các dữ liệu giả mạo, khiến khả năng đồng thuận hành động bị tê liệt.
Lịch sử 79 năm và hy vọng đảo ngược tình thế
Đồng hồ Tận thế được thành lập năm 1945 bởi những nhà khoa học thuộc Dự án Manhattan – những người đã tạo ra bom nguyên tử và thấu hiểu sức mạnh hủy diệt của nó. Trong suốt 79 năm tồn tại, kim đồng hồ đã liên tục dao động tùy thuộc vào mức độ an toàn của thế giới. Thời điểm nhân loại cảm thấy an toàn nhất là vào năm 1991, khi kim đồng hồ lùi xa tới 17 phút sau khi Mỹ và Liên Xô ký kết Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược (START), chấm dứt Chiến tranh Lạnh.
Tuy nhiên, với mốc 85 giây hiện tại, nhân loại đang ở gần "nửa đêm" hơn bất kỳ giai đoạn nào trong lịch sử, kể cả thời điểm khủng hoảng tên lửa Cuba. Bà Rachel Bronson, cố vấn cấp cao tại BAS, nhấn mạnh rằng mốc nửa đêm đồng nghĩa với việc một cuộc chiến tranh hạt nhân toàn diện hoặc thảm họa khí hậu không thể đảo ngược đã xảy ra, xóa sổ nhân loại. Mặc dù tình hình hiện tại rất nguy cấp, bà Bronson và các nhà khoa học tại BAS vẫn giữ niềm tin rằng vì con người là tác giả của những mối đe dọa này, nên chính con người cũng nắm giữ khả năng giảm thiểu chúng. Tuy nhiên, việc quay ngược kim đồng hồ đòi hỏi sự nỗ lực nghiêm túc, sự tham gia toàn cầu ở mọi cấp độ xã hội và quan trọng nhất là ý chí chính trị để thay thế đối đầu bằng hợp tác.
