Có bao giờ bạn đang làm việc nhưng vài phút lại vô thức cầm điện thoại lên kiểm tra, dù chẳng có thông báo mới? Điện thoại không đổ chuông, không rung, nhưng chúng ta vẫn mở màn hình, lướt qua vài ứng dụng rồi lại đặt xuống. Một lúc sau, hành động đó lặp lại mà đôi khi chính mình cũng không nhận ra.
Đây là biểu hiện thường được nhắc đến trong câu chuyện về "hội chứng sợ bỏ lỡ", hay FOMO (Fear of Missing Out). Trong thời đại mà điện thoại luôn kết nối chúng ta với mạng xã hội, tin nhắn, công việc, tin tức và các mối quan hệ, cảm giác "phải biết ngay chuyện gì đang xảy ra" dường như ngày càng phổ biến.
Điện thoại ngày nay không chỉ là thiết bị để nghe gọi. Nó chứa gần như toàn bộ đời sống số của một người: tài khoản mạng xã hội, tin nhắn, email, ngân hàng, công việc, hình ảnh và cả những cuộc trò chuyện riêng tư. Vì vậy, việc liên tục kiểm tra điện thoại đôi khi không còn đơn thuần là một thói quen, mà xuất phát từ cảm giác nếu mình không kiểm tra, có thể sẽ bỏ lỡ một điều gì đó quan trọng.
Mạng xã hội càng khiến cảm giác này mạnh hơn. Các nền tảng liên tục đưa đến thông báo, video mới, tin nhắn và những nội dung được cá nhân hóa theo sở thích. Chúng ta không bao giờ biết chính xác thứ gì sẽ xuất hiện sau cú vuốt tiếp theo, và chính sự không chắc chắn đó khiến việc kiểm tra điện thoại trở thành một hành động rất dễ lặp lại.
Đây là biểu hiện thường được nhắc đến trong câu chuyện về "hội chứng sợ bỏ lỡ", hay FOMO (Fear of Missing Out). Trong thời đại mà điện thoại luôn kết nối chúng ta với mạng xã hội, tin nhắn, công việc, tin tức và các mối quan hệ, cảm giác "phải biết ngay chuyện gì đang xảy ra" dường như ngày càng phổ biến.
Điện thoại ngày nay không chỉ là thiết bị để nghe gọi. Nó chứa gần như toàn bộ đời sống số của một người: tài khoản mạng xã hội, tin nhắn, email, ngân hàng, công việc, hình ảnh và cả những cuộc trò chuyện riêng tư. Vì vậy, việc liên tục kiểm tra điện thoại đôi khi không còn đơn thuần là một thói quen, mà xuất phát từ cảm giác nếu mình không kiểm tra, có thể sẽ bỏ lỡ một điều gì đó quan trọng.
Mạng xã hội càng khiến cảm giác này mạnh hơn. Các nền tảng liên tục đưa đến thông báo, video mới, tin nhắn và những nội dung được cá nhân hóa theo sở thích. Chúng ta không bao giờ biết chính xác thứ gì sẽ xuất hiện sau cú vuốt tiếp theo, và chính sự không chắc chắn đó khiến việc kiểm tra điện thoại trở thành một hành động rất dễ lặp lại.
Điều mình thấy đáng suy nghĩ là chúng ta thường cho rằng mình đang chủ động sử dụng điện thoại, nhưng đôi khi chính những thiết kế bên trong ứng dụng lại đang tác động ngược trở lại hành vi của mình. Một thông báo nhỏ có thể khiến chúng ta ngắt công việc, một video ngắn có thể kéo dài thành hàng chục phút, còn một lần kiểm tra tin nhắn có thể biến thành cả một vòng lướt mạng xã hội.
Một người luôn có thói quen kiểm tra thông báo và phản hồi ngay lập tức cũng có thể trở thành mục tiêu dễ bị khai thác hơn bởi các cuộc tấn công social engineering. Một thông báo giả từ ngân hàng, tin nhắn khẩn cấp từ "sếp", lời mời nhận thưởng hay cảnh báo tài khoản có vấn đề sẽ dễ khiến người dùng hành động theo phản xạ nếu họ đã quen với việc lập tức mở và xử lý mọi thông báo.
Đặc biệt, kẻ lừa đảo ngày càng hiểu rất rõ tâm lý này. Một tin nhắn mang nội dung "tài khoản của bạn sắp bị khóa", "giao dịch vừa phát sinh", "hãy xác nhận ngay" được thiết kế để tạo cảm giác nếu không hành động ngay thì sẽ mất một thứ gì đó. Khi nỗi sợ bỏ lỡ kết hợp với sự khẩn cấp giả tạo, người dùng rất dễ bấm vào liên kết hoặc cung cấp thông tin trước khi kịp suy nghĩ.
Có lẽ vấn đề không nằm ở việc chúng ta phải bỏ điện thoại hay xóa toàn bộ mạng xã hội. Điện thoại vẫn là một công cụ quan trọng trong cuộc sống hiện đại. Điều cần thiết hơn là nhận ra khi nào mình đang thực sự cần sử dụng điện thoại và khi nào chỉ đang mở nó theo thói quen.
Đôi khi chỉ cần tắt bớt những thông báo không cần thiết, đặt điện thoại ra xa trong lúc làm việc hoặc dành một khoảng thời gian trong ngày không kiểm tra mạng xã hội cũng đủ tạo ra sự khác biệt. Bởi trong một thế giới mà mọi thứ đều muốn thu hút sự chú ý của chúng ta, khả năng chủ động quyết định mình sẽ nhìn vào đâu có lẽ cũng là một dạng "an toàn số" mà mỗi người cần học cách bảo vệ.
Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav,
cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat
và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview
