Gần một nửa vụ lừa đảo được trình báo ở Đông Nam Á vẫn chưa được giải quyết

Kaya · 16:01

Một báo cáo mới của GSMA cho thấy khoảng 45% các vụ lừa đảo được người tiêu dùng tại 6 quốc gia Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, trình báo vẫn chưa được giải quyết. Đáng lo ngại hơn, trong số những người từng bị lừa mất tiền, phần lớn không thể thu hồi được khoản tiền đã mất.

Theo GSMA ASEAN Consumer Scam Report 2026, 8% người tiêu dùng được khảo sát tại Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam cho biết họ đã trở thành nạn nhân của lừa đảo trong 12 tháng qua. Trong số này, 68% chịu thiệt hại tài chính.

Nhưng khoảng 82% những người bị mất tiền cho biết họ không thu hồi được bất kỳ khoản tiền nào. Chỉ 10% cho biết đã lấy lại toàn bộ số tiền bị mất. Nói cách khác, với nhiều nạn nhân, việc nhận ra mình vừa bị lừa mới chỉ là bước đầu của một quá trình khó khăn hơn: trình báo, xác minh giao dịch, truy tìm dòng tiền và chờ xử lý. Không phải trường hợp nào cũng có thể lấy lại tiền.

Lừa đảo ngày càng đi qua những kênh quen thuộc

Các hình thức lừa đảo được ghi nhận trong báo cáo không còn giới hạn ở những email giả mạo hoặc cuộc gọi đáng ngờ. Kẻ gian đang khai thác nhiều dịch vụ mà người dùng sử dụng hàng ngày, từ ứng dụng nhắn tin, mạng xã hội đến các nền tảng mua sắm và dịch vụ tài chính trực tuyến. Ứng dụng nhắn tin là một trong những kênh phổ biến nhất, chiếm khoảng 41% các vụ lừa đảo được ghi nhận trong khảo sát. Các kịch bản cũng ngày càng đa dạng, bao gồm lừa đảo đầu tư, tiền điện tử, mua sắm trực tuyến và tuyển dụng việc làm.

Điểm chung của nhiều thủ đoạn là kẻ gian không nhất thiết phải tấn công trực tiếp vào hệ thống công nghệ. Thay vào đó, chúng tìm cách thuyết phục người dùng tự thực hiện hành động có lợi cho kẻ lừa đảo, chẳng hạn chuyển tiền, cung cấp mã xác thực, đăng nhập vào trang web giả hoặc cài đặt ứng dụng. Đây cũng là lý do những cảnh báo về lừa đảo hiện nay không thể chỉ tập trung vào việc “nhận biết số điện thoại lạ”. Một cuộc gọi có thể đến từ số đã được giả mạo, một tài khoản mạng xã hội có thể bị chiếm quyền, còn một trang web có giao diện gần như giống hệt dịch vụ thật.

Mất tiền chưa phải là toàn bộ hậu quả

Thiệt hại tài chính là hậu quả dễ nhận thấy nhất, nhưng báo cáo GSMA cho thấy lừa đảo còn tác động đến một yếu tố quan trọng hơn đối với nền kinh tế số: niềm tin. Những người từng trở thành nạn nhân có xu hướng thay đổi tài khoản hoặc nhà cung cấp dịch vụ với tỷ lệ cao hơn đáng kể so với những người chưa từng bị lừa. Khi người dùng mất niềm tin vào các dịch vụ trực tuyến, họ có thể trở nên dè dặt hơn với thanh toán số, thương mại điện tử hoặc các dịch vụ tài chính trên Internet.

Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn. Các dịch vụ số càng phát triển thì người dùng càng thực hiện nhiều hoạt động trực tuyến, đồng nghĩa với việc có thêm cơ hội để kẻ gian tiếp cận nạn nhân. Nếu các vụ lừa đảo liên tục xảy ra và tiền khó được thu hồi, sự mất niềm tin có thể trở thành một rào cản đối với quá trình số hóa.

Đặc biệt, việc gần một nửa số vụ được trình báo trong khảo sát vẫn chưa được giải quyết cho thấy cuộc chiến chống lừa đảo không thể chỉ dựa vào việc nâng cao cảnh giác của từng cá nhân. Đây là vấn đề cần sự phối hợp giữa nền tảng công nghệ, ngân hàng, nhà mạng, cơ quan chức năng và người sử dụng.

Làm gì khi phát hiện mình vừa bị lừa?

Với người dùng, điều quan trọng nhất là không chờ đợi hoặc xấu hổ sau khi phát hiện bị lừa. Thời gian có thể quyết định khả năng ngăn chặn hoặc thu hồi một phần dòng tiền. Nếu vừa chuyển tiền cho đối tượng lừa đảo, người dùng nên nhanh chóng liên hệ ngân hàng hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán để thông báo giao dịch nghi ngờ và đề nghị hỗ trợ xử lý. Đồng thời, cần lưu giữ toàn bộ bằng chứng liên quan như số tài khoản nhận tiền, nội dung chuyển khoản, số điện thoại, tin nhắn, đường link, tài khoản mạng xã hội, email và ảnh chụp màn hình cuộc trò chuyện.

Nếu đã cung cấp mật khẩu, mã xác thực hoặc thông tin đăng nhập, cần thay đổi mật khẩu ngay và kiểm tra các phiên đăng nhập, thiết bị hoặc dịch vụ bất thường. Trường hợp đã cài ứng dụng đáng ngờ hoặc cấp quyền điều khiển thiết bị, cần xử lý thiết bị trước khi tiếp tục sử dụng các tài khoản quan trọng.

Quan trọng không kém, người dùng cần trình báo vụ việc với cơ quan chức năng. Việc trình báo không đảm bảo chắc chắn số tiền sẽ được thu hồi, nhưng giúp tạo thêm cơ sở để xác minh vụ việc, truy tìm đối tượng và dòng tiền. Báo cáo GSMA cho thấy chỉ một phần nhỏ nạn nhân lấy lại được toàn bộ tiền đã mất. Vì vậy, cách bảo vệ tài sản hiệu quả nhất vẫn là ngăn giao dịch lừa đảo xảy ra ngay từ đầu.

Khi nhận được lời mời đầu tư, tuyển dụng, mua hàng giá rẻ hoặc yêu cầu chuyển tiền gấp, người dùng nên dừng lại, tự kiểm tra thông tin qua kênh chính thức và tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu hay thông tin bảo mật cho người khác. Trong môi trường số, một vài phút kiểm tra trước khi chuyển tiền có thể quan trọng hơn rất nhiều so với việc tìm cách lấy lại tiền sau khi giao dịch đã hoàn tất.