Có bao giờ bạn tự hỏi những hình ảnh trên Google Earth mà chúng ta vẫn xem hằng ngày liệu có luôn phản ánh đúng thực tế? Từ trước đến nay, khi nhìn một bức ảnh vệ tinh trên Google Earth, hầu hết chúng ta đều mặc định đó là hình ảnh thật, có thể chúng được ghi lại từ vệ tinh hoặc máy bay.
Nhưng có lẽ niềm tin đó sẽ không còn tuyệt đối nữa. Google vừa phải tạm dừng tính năng AI tạo ảnh trên Google Earth chỉ chưa đầy một ngày sau khi ra mắt. Nguyên nhân không phải vì AI hoạt động kém, mà vì người dùng nhanh chóng phát hiện họ có thể tạo ra những hình ảnh vệ tinh hoàn toàn giả, từ chiến trường, khu tị nạn cho đến các công trình quân sự hoặc thảm họa chưa từng xảy ra.
Vấn đề không phải là AI có thể tạo ra ảnh đẹp hay chân thực đến đâu. Mà AI lần đầu tiên bắt đầu làm lung lay một nguồn dữ liệu mà trước đây chúng ta thường xem là rất đáng tin cậy.
Tính năng "Tạo hình ảnh" (Create image) trên Google Earth tích hợp mô hình AI Nano Banana, cho phép người dùng tạo ra hình ảnh mới dựa trên dữ liệu vệ tinh, ảnh chụp từ trên không và mô hình bản đồ 3D của Google Earth. tính năng được phát triển nhằm phục vụ các mục đích như tái hiện bối cảnh lịch sử, trực quan hóa ý tưởng quy hoạch đô thị, thiết kế bất động sản hay mô phỏng những thay đổi của cảnh quan. Tuy nhiên chỉ một ngày sau, Google thông báo tạm dừng tính năng để bổ sung các biện pháp kiểm soát do nhận được nhiều phản hồi không tích cực và cảnh báo từ phía các chuyên gia công nghệ, an ninh mạng chỉ ra hàng loạt nguy cơ mà công cụ có thể gây ra. Mà Google Earth lại là nền tảng được người dùng tin cậy để quan sát thế giới, do đó việc bảo vệ độ tin cậy của dịch vụ là ưu tiên hàng đầu.
Nhiều năm qua, ảnh vệ tinh được sử dụng để xác minh tin tức, điều tra chiến sự, theo dõi thiên tai, giám sát môi trường hay hỗ trợ các tổ chức OSINT phân tích những sự kiện diễn ra trên thế giới. Chính vì vậy, nếu bất kỳ ai cũng có thể tạo ra một bức ảnh vệ tinh giả đủ thuyết phục, việc phân biệt đâu là thật, đâu là sản phẩm của AI sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Cũng nhiều chuyên gia cũng nhanh chóng lên tiếng bày tỏ lo ngại rằng công cụ này có thể bị lợi dụng để phát tán thông tin sai lệch hoặc phục vụ các chiến dịch tuyên truyền.
Nhưng có lẽ niềm tin đó sẽ không còn tuyệt đối nữa. Google vừa phải tạm dừng tính năng AI tạo ảnh trên Google Earth chỉ chưa đầy một ngày sau khi ra mắt. Nguyên nhân không phải vì AI hoạt động kém, mà vì người dùng nhanh chóng phát hiện họ có thể tạo ra những hình ảnh vệ tinh hoàn toàn giả, từ chiến trường, khu tị nạn cho đến các công trình quân sự hoặc thảm họa chưa từng xảy ra.
Vấn đề không phải là AI có thể tạo ra ảnh đẹp hay chân thực đến đâu. Mà AI lần đầu tiên bắt đầu làm lung lay một nguồn dữ liệu mà trước đây chúng ta thường xem là rất đáng tin cậy.
Tính năng "Tạo hình ảnh" (Create image) trên Google Earth tích hợp mô hình AI Nano Banana, cho phép người dùng tạo ra hình ảnh mới dựa trên dữ liệu vệ tinh, ảnh chụp từ trên không và mô hình bản đồ 3D của Google Earth. tính năng được phát triển nhằm phục vụ các mục đích như tái hiện bối cảnh lịch sử, trực quan hóa ý tưởng quy hoạch đô thị, thiết kế bất động sản hay mô phỏng những thay đổi của cảnh quan. Tuy nhiên chỉ một ngày sau, Google thông báo tạm dừng tính năng để bổ sung các biện pháp kiểm soát do nhận được nhiều phản hồi không tích cực và cảnh báo từ phía các chuyên gia công nghệ, an ninh mạng chỉ ra hàng loạt nguy cơ mà công cụ có thể gây ra. Mà Google Earth lại là nền tảng được người dùng tin cậy để quan sát thế giới, do đó việc bảo vệ độ tin cậy của dịch vụ là ưu tiên hàng đầu.
Nhiều năm qua, ảnh vệ tinh được sử dụng để xác minh tin tức, điều tra chiến sự, theo dõi thiên tai, giám sát môi trường hay hỗ trợ các tổ chức OSINT phân tích những sự kiện diễn ra trên thế giới. Chính vì vậy, nếu bất kỳ ai cũng có thể tạo ra một bức ảnh vệ tinh giả đủ thuyết phục, việc phân biệt đâu là thật, đâu là sản phẩm của AI sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Cũng nhiều chuyên gia cũng nhanh chóng lên tiếng bày tỏ lo ngại rằng công cụ này có thể bị lợi dụng để phát tán thông tin sai lệch hoặc phục vụ các chiến dịch tuyên truyền.
Ảnh: Sưu tầm, Internet
Theo mình, quyết định dừng tính năng này của Google là hoàn toàn hợp lý. Chưa bàn đến chuyện AI gặp lỗi kỹ thuật hay không mà chính cách con người có thể sử dụng nó mới là vấn đề. Chỉ sau vài giờ, đã xuất hiện những hình ảnh mô phỏng các cuộc ném bom, nhà máy hạt nhân hay trại tị nạn tại các địa điểm có thật trên bản đồ. Dù các ảnh đều được gắn watermark SynthID, khi chúng bị chụp màn hình hoặc chia sẻ lên mạng xã hội, rất ít người còn kiểm tra nguồn gốc ban đầu.
Ở góc độ an ninh mạng, mình nghĩ đây là một tín hiệu rất đáng chú ý. Trước đây, chúng ta chủ yếu lo Deepfake giả khuôn mặt hay giọng nói. Còn bây giờ, AI bắt đầu có khả năng tạo ra Deepfake của cả không gian địa lý. Một bức ảnh vệ tinh giả về một căn cứ quân sự, một vụ nổ tại nhà máy điện hay một khu vực thiên tai nếu xuất hiện đúng thời điểm hoàn toàn có thể gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến các hoạt động điều tra hoặc thậm chí bị sử dụng trong các chiến dịch thao túng thông tin.
Có lẽ đây mới là thách thức lớn nhất của AI trong vài năm tới. Công nghệ sẽ tiếp tục mạnh hơn nhưng điều cần phát triển nhanh không kém chính là các cơ chế xác thực nguồn gốc nội dung, watermark chống giả mạo và kỹ năng kiểm chứng thông tin của người dùng. Bởi khi ngay cả ảnh vệ tinh (thứ từng được xem là "bằng chứng khách quan") giờ đây cũng có thể bị AI tái tạo, thì niềm tin vào dữ liệu số sẽ trở thành một tài sản cần được bảo vệ không kém chính dữ liệu đó.
Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav,
cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat
và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview
