Instagram thông báo sẽ gỡ bỏ những video được quay bằng kính thông minh Meta nếu nội dung có hành vi quấy rối, lợi dụng hoặc ghi hình người khác tại nơi công cộng mà không có sự đồng ý. Đây là phản ứng của hãng sau khi hàng loạt video "prank", làm quen phụ nữ hay quay lén người lạ bằng kính thông minh xuất hiện trên mạng xã hội và gây nhiều tranh cãi.
Thiết nghĩ, đáng lẽ những tình huống như này Meta nên lường trước và có quy định chặt chẽ khi đưa sản phẩm ra thị trường, chứ không phải đi tìm cách siết nội dung, đi theo sau các hoạt động của người dùng, việc này nên được thực hiện từ sớm và không chỉ trên Instagram.
Bản thân kính thông minh không phải là công nghệ xấu. Nó có thể giúp ghi lại hành trình, hỗ trợ người khuyết tật, dịch ngôn ngữ theo thời gian thực hay phục vụ công việc. Nhưng cũng chính vì chiếc camera được giấu trong một cặp kính rất bình thường, người đối diện gần như không biết mình đang bị ghi hình. Khi những đoạn video đó được đưa lên mạng để câu view, chọc cười hoặc quấy rối người khác, ranh giới giữa "sáng tạo nội dung" và xâm phạm quyền riêng tư trở nên rất mong manh.
Có lẽ điều đáng lo hơn là đây mới chỉ là khởi đầu. Kính thông minh sẽ ngày càng nhỏ hơn, pin lâu hơn và AI sẽ ngày càng mạnh hơn. Trong tương lai gần, những thiết bị này không chỉ quay video mà còn có thể nhận diện vật thể, dịch trực tiếp, ghi nhớ bối cảnh, thậm chí kết hợp với các mô hình AI để phân tích mọi thứ người đeo đang nhìn thấy. Điều đó mang lại rất nhiều tiện ích, nhưng cũng khiến việc thu thập dữ liệu về người khác trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Nếu làm đúng chức năng, nhiệm vụ khi được sản xuất thì là cả bước tiến công nghệ và phát minh vĩ đại, khiến cuộc sống trở nên tiện nghi hơn, văn minh và hiện đại hơn. Nhưng nếu chúng bị sử dụng sai mục đích thì đây quả thực là một mối lo không có điểm dừng của người dùng.
Thiết nghĩ, đáng lẽ những tình huống như này Meta nên lường trước và có quy định chặt chẽ khi đưa sản phẩm ra thị trường, chứ không phải đi tìm cách siết nội dung, đi theo sau các hoạt động của người dùng, việc này nên được thực hiện từ sớm và không chỉ trên Instagram.
Bản thân kính thông minh không phải là công nghệ xấu. Nó có thể giúp ghi lại hành trình, hỗ trợ người khuyết tật, dịch ngôn ngữ theo thời gian thực hay phục vụ công việc. Nhưng cũng chính vì chiếc camera được giấu trong một cặp kính rất bình thường, người đối diện gần như không biết mình đang bị ghi hình. Khi những đoạn video đó được đưa lên mạng để câu view, chọc cười hoặc quấy rối người khác, ranh giới giữa "sáng tạo nội dung" và xâm phạm quyền riêng tư trở nên rất mong manh.
Có lẽ điều đáng lo hơn là đây mới chỉ là khởi đầu. Kính thông minh sẽ ngày càng nhỏ hơn, pin lâu hơn và AI sẽ ngày càng mạnh hơn. Trong tương lai gần, những thiết bị này không chỉ quay video mà còn có thể nhận diện vật thể, dịch trực tiếp, ghi nhớ bối cảnh, thậm chí kết hợp với các mô hình AI để phân tích mọi thứ người đeo đang nhìn thấy. Điều đó mang lại rất nhiều tiện ích, nhưng cũng khiến việc thu thập dữ liệu về người khác trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Nếu làm đúng chức năng, nhiệm vụ khi được sản xuất thì là cả bước tiến công nghệ và phát minh vĩ đại, khiến cuộc sống trở nên tiện nghi hơn, văn minh và hiện đại hơn. Nhưng nếu chúng bị sử dụng sai mục đích thì đây quả thực là một mối lo không có điểm dừng của người dùng.
Vì vậy, động thái của Instagram cần được nhân rộng sang các nền tảng khác như TikTok, YouTube, Facebook hay X. Cái cần kiểm soát là hành vi của con người, là nội dung hàng ngày được "upload" lên nền tảng. Nếu một video/ hình ảnh được tạo ra bằng cách xâm phạm quyền riêng tư, quấy rối hoặc lợi dụng người khác thì dù nó được đăng ở nền tảng nào cũng không nên được thuật toán đề xuất hay kiếm tiền từ đó. Thậm chí cần phải có sự kiểm duyệt, phát hiện, hạn chế,... Khi nội dung không còn mang lại lượt xem và doanh thu, động lực tạo ra những video kiểu này cũng sẽ giảm đi đáng kể.
Ở góc độ an ninh mạng và quyền riêng tư, đây cũng là một xu hướng mà chúng ta sẽ phải đối mặt trong vài năm tới. Trước đây, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân chủ yếu xoay quanh tài khoản, mật khẩu hay thông tin bị rò rỉ trên Internet. Còn trong tương lai, chính hình ảnh, giọng nói, vị trí và mọi hoạt động ngoài đời thực cũng có thể trở thành dữ liệu bị thu thập không chỉ bởi một chiếc kính đeo trên mặt người đối diện mà sẽ còn vô số các thiết bị hiện đại, các "mắt thần" khác xung quanh chúng ta hàng ngày, hàng giờ, theo dõi chúng ta từng cử chỉ hành động dù là trong nhà hay ngoài đường. Điều đó cho thấy khái niệm "an toàn thông tin" đang dần mở rộng, không còn chỉ là bảo vệ dữ liệu trong máy tính mà còn là bảo vệ quyền riêng tư của mỗi người trong không gian số và cả ngoài đời thực.
Có lẽ công nghệ sẽ còn phát triển rất nhanh. Nhưng sự văn minh của xã hội không nằm ở việc chúng ta tạo ra được thiết bị thông minh đến đâu mà ở việc chúng ta đặt ra giới hạn như thế nào để công nghệ không làm tổn hại đến quyền riêng tư và sự tôn trọng giữa con người với nhau.
Được phối hợp thực hiện bởi các chuyên gia của Bkav,
cộng đồng An ninh mạng Việt Nam WhiteHat
và cộng đồng Khoa học công nghệ VnReview
