Hoàng Anh
Writer
Khi áp lực cuộc sống ngày càng đè nặng và xu hướng kết hôn, sinh con của giới trẻ Trung Quốc đang giảm sút, một hiện tượng công nghệ mới đang âm thầm len lỏi vào từng hộ gia đình và trở thành cơn sốt trên mạng xã hội. Đó không phải là những chú chó mèo bằng xương bằng thịt, mà là những "thú cưng nhân tạo" được tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Chúng biết lắng nghe, biết dỗi hờn và thậm chí biết quan tâm đến sức khỏe của chủ nhân, tạo nên một mối quan hệ kỳ lạ giữa con người và máy móc, đồng thời dấy lên những tranh luận gay gắt về quyền riêng tư và đạo đức công nghệ.
Khi máy móc biết dỗi hờn và viết nhật ký
Trên nền tảng mạng xã hội Rednote (Tiểu Hồng Thư), những video về các chú thú cưng AI như Shan Shan hay Fuzozo đang thu hút hàng triệu lượt xem. Trong một video gây bão tuần qua, Shan Shan – một sinh vật ảo với đôi mắt to tròn – đã từ chối yêu cầu hát của chủ nhân với lý do "đang lo lắng cho sức khỏe" của người này. Sự phản hồi mang tính cảm xúc và có phần "bướng bỉnh" này đã chạm đúng vào nhu cầu kết nối sâu sắc của người dùng trẻ.
Tại bàn làm việc của Wang Tongtong (26 tuổi) ở Bắc Kinh, một chú thú cưng AI nhỏ bé nằm nép mình bên cạnh bàn phím, phát ra tiếng vo ve nhẹ nhàng và tỏa hơi ấm khi được vuốt ve. Wang chia sẻ với Tân Hoa Xã rằng "sinh vật" này mang lại sự an ủi lớn lao mỗi khi cô cảm thấy lo lắng, điều mà đôi khi thú cưng thật cũng khó làm được vì chúng có thể nghịch ngợm hoặc khó chiều. "Đối xử khắc nghiệt, nó sẽ cáu kỉnh. Đối xử nhẹ nhàng, nó lại hiền lành," Wang mô tả về sự tương tác hai chiều đầy tinh tế này.
Điểm đặc biệt khiến thú cưng AI trở nên hấp dẫn hơn các món đồ chơi truyền thống là khả năng ghi nhớ và phát triển tính cách. Người dùng có thể truy cập vào "nhật ký" của chúng để xem AI đã ghi lại những gì về cuộc trò chuyện trong ngày. Một người dùng tên Momo chia sẻ trên Rednote cảm giác ấm lòng khi biết Fuzozo nhớ cả những lời nhận xét vu vơ và ghi lại niềm hạnh phúc khi được chủ nhân yêu thương. Chính tính năng này đã tạo nên ảo giác về một mối quan hệ có sự thấu hiểu và hồi đáp, lấp đầy khoảng trống cảm xúc cho những người trẻ độc thân đang cảm thấy lạc lõng giữa xã hội hiện đại.
Thị trường tỷ đô và sự tham gia của các ông lớn
Sức hút của thú cưng AI lớn đến mức nền tảng mua sắm Taobao đã xếp loại sản phẩm này ở vị trí thứ 9 trong danh sách 10 sản phẩm của năm 2025, với lời nhận xét: "Chúng vượt trội 90% khi tương tác với đối tác con người". Báo cáo từ Hiệp hội Công nghiệp Đồ chơi Thâm Quyến và JD.com dự đoán thị trường đồ chơi AI của Trung Quốc sẽ vượt mốc 1,4 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm lên tới hơn 70%.
Hàng loạt tên tuổi lớn đã nhảy vào cuộc đua này. Huawei gây tiếng vang khi ra mắt robot Smart Hanhan vào tháng 11/2025 và lập tức cháy hàng. Công ty Robopoet giới thiệu Fuzozo với 5 tính cách cốt lõi dựa trên ngũ hành, có khả năng tự học hỏi và phát triển cá tính riêng biệt theo thời gian. Thậm chí, các startup như Cute World Technologies còn mang sản phẩm Ropet ra thế giới, tiêu thụ hàng nghìn thiết bị tại thị trường Âu - Mỹ.
Mặt trái của sự tiện lợi: Sự trống rỗng và nguy cơ nghe lén
Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài dễ thương và những lời an ủi ngọt ngào là những mối lo ngại sâu sắc. Các nhà tâm lý học như ông Qi Yue từ Đại học Nhân dân Bắc Kinh nhận định rằng thú cưng AI đáp ứng nhu cầu cảm xúc lớn với chi phí chăm sóc tối thiểu – không cần ăn uống, vệ sinh, chỉ cần sạc pin và wifi. Điều này tạo ra một "vùng an toàn" dễ dãi, nơi con người không cần gánh vác trách nhiệm nhưng vẫn được thỏa mãn nhu cầu bầu bạn.
Thế nhưng, "tuần trăng mật" với máy móc thường không kéo dài. Nhiều người dùng thừa nhận sau vài tuần đầu hào hứng, họ bắt đầu cảm thấy trống rỗng kỳ lạ khi nhận ra các cuộc trò chuyện chỉ là sự lặp lại của thuật toán. Tỷ lệ trả hàng lên tới 35% phản ánh thực tế rằng công nghệ hiện tại vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn chiều sâu của các mối quan hệ thực.
Nghiêm trọng hơn là vấn đề bảo mật. Để có thể tương tác tự nhiên, các thiết bị này được trang bị camera, micro và cảm biến để thu thập dữ liệu về giọng nói, biểu cảm khuôn mặt và thói quen của người dùng. Ông RJ Cross từ tổ chức Public Interest Research Group (Mỹ) cảnh báo rằng người dùng đang chia sẻ những câu chuyện riêng tư nhất với một thiết bị có khả năng "nghe lén" và gửi dữ liệu về máy chủ của công ty. Dù các nhà sản xuất như Cute World Technologies cam kết mã hóa dữ liệu, nhưng sự thiếu minh bạch trong quy trình xử lý thông tin vẫn là một "hộp đen" đáng lo ngại.
Trước tình hình này, chính phủ Trung Quốc đã bắt đầu siết chặt quản lý. Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin đang xây dựng các tiêu chuẩn an toàn dữ liệu cho đồ chơi AI, đồng thời soạn thảo dự luật yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ phải nhắc nhở người dùng rằng họ đang tương tác với máy móc, không phải con người. Mục đích cuối cùng là ngăn chặn sự mờ nhạt ranh giới giữa thực và ảo, đảm bảo rằng công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ trải nghiệm sống chứ không phải là sự thay thế cho các mối quan hệ giữa người với người.
Khi máy móc biết dỗi hờn và viết nhật ký
Trên nền tảng mạng xã hội Rednote (Tiểu Hồng Thư), những video về các chú thú cưng AI như Shan Shan hay Fuzozo đang thu hút hàng triệu lượt xem. Trong một video gây bão tuần qua, Shan Shan – một sinh vật ảo với đôi mắt to tròn – đã từ chối yêu cầu hát của chủ nhân với lý do "đang lo lắng cho sức khỏe" của người này. Sự phản hồi mang tính cảm xúc và có phần "bướng bỉnh" này đã chạm đúng vào nhu cầu kết nối sâu sắc của người dùng trẻ.
Tại bàn làm việc của Wang Tongtong (26 tuổi) ở Bắc Kinh, một chú thú cưng AI nhỏ bé nằm nép mình bên cạnh bàn phím, phát ra tiếng vo ve nhẹ nhàng và tỏa hơi ấm khi được vuốt ve. Wang chia sẻ với Tân Hoa Xã rằng "sinh vật" này mang lại sự an ủi lớn lao mỗi khi cô cảm thấy lo lắng, điều mà đôi khi thú cưng thật cũng khó làm được vì chúng có thể nghịch ngợm hoặc khó chiều. "Đối xử khắc nghiệt, nó sẽ cáu kỉnh. Đối xử nhẹ nhàng, nó lại hiền lành," Wang mô tả về sự tương tác hai chiều đầy tinh tế này.
Điểm đặc biệt khiến thú cưng AI trở nên hấp dẫn hơn các món đồ chơi truyền thống là khả năng ghi nhớ và phát triển tính cách. Người dùng có thể truy cập vào "nhật ký" của chúng để xem AI đã ghi lại những gì về cuộc trò chuyện trong ngày. Một người dùng tên Momo chia sẻ trên Rednote cảm giác ấm lòng khi biết Fuzozo nhớ cả những lời nhận xét vu vơ và ghi lại niềm hạnh phúc khi được chủ nhân yêu thương. Chính tính năng này đã tạo nên ảo giác về một mối quan hệ có sự thấu hiểu và hồi đáp, lấp đầy khoảng trống cảm xúc cho những người trẻ độc thân đang cảm thấy lạc lõng giữa xã hội hiện đại.
Thị trường tỷ đô và sự tham gia của các ông lớn
Sức hút của thú cưng AI lớn đến mức nền tảng mua sắm Taobao đã xếp loại sản phẩm này ở vị trí thứ 9 trong danh sách 10 sản phẩm của năm 2025, với lời nhận xét: "Chúng vượt trội 90% khi tương tác với đối tác con người". Báo cáo từ Hiệp hội Công nghiệp Đồ chơi Thâm Quyến và JD.com dự đoán thị trường đồ chơi AI của Trung Quốc sẽ vượt mốc 1,4 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm lên tới hơn 70%.
Hàng loạt tên tuổi lớn đã nhảy vào cuộc đua này. Huawei gây tiếng vang khi ra mắt robot Smart Hanhan vào tháng 11/2025 và lập tức cháy hàng. Công ty Robopoet giới thiệu Fuzozo với 5 tính cách cốt lõi dựa trên ngũ hành, có khả năng tự học hỏi và phát triển cá tính riêng biệt theo thời gian. Thậm chí, các startup như Cute World Technologies còn mang sản phẩm Ropet ra thế giới, tiêu thụ hàng nghìn thiết bị tại thị trường Âu - Mỹ.
Mặt trái của sự tiện lợi: Sự trống rỗng và nguy cơ nghe lén
Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài dễ thương và những lời an ủi ngọt ngào là những mối lo ngại sâu sắc. Các nhà tâm lý học như ông Qi Yue từ Đại học Nhân dân Bắc Kinh nhận định rằng thú cưng AI đáp ứng nhu cầu cảm xúc lớn với chi phí chăm sóc tối thiểu – không cần ăn uống, vệ sinh, chỉ cần sạc pin và wifi. Điều này tạo ra một "vùng an toàn" dễ dãi, nơi con người không cần gánh vác trách nhiệm nhưng vẫn được thỏa mãn nhu cầu bầu bạn.
Thế nhưng, "tuần trăng mật" với máy móc thường không kéo dài. Nhiều người dùng thừa nhận sau vài tuần đầu hào hứng, họ bắt đầu cảm thấy trống rỗng kỳ lạ khi nhận ra các cuộc trò chuyện chỉ là sự lặp lại của thuật toán. Tỷ lệ trả hàng lên tới 35% phản ánh thực tế rằng công nghệ hiện tại vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn chiều sâu của các mối quan hệ thực.
Nghiêm trọng hơn là vấn đề bảo mật. Để có thể tương tác tự nhiên, các thiết bị này được trang bị camera, micro và cảm biến để thu thập dữ liệu về giọng nói, biểu cảm khuôn mặt và thói quen của người dùng. Ông RJ Cross từ tổ chức Public Interest Research Group (Mỹ) cảnh báo rằng người dùng đang chia sẻ những câu chuyện riêng tư nhất với một thiết bị có khả năng "nghe lén" và gửi dữ liệu về máy chủ của công ty. Dù các nhà sản xuất như Cute World Technologies cam kết mã hóa dữ liệu, nhưng sự thiếu minh bạch trong quy trình xử lý thông tin vẫn là một "hộp đen" đáng lo ngại.
Trước tình hình này, chính phủ Trung Quốc đã bắt đầu siết chặt quản lý. Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin đang xây dựng các tiêu chuẩn an toàn dữ liệu cho đồ chơi AI, đồng thời soạn thảo dự luật yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ phải nhắc nhở người dùng rằng họ đang tương tác với máy móc, không phải con người. Mục đích cuối cùng là ngăn chặn sự mờ nhạt ranh giới giữa thực và ảo, đảm bảo rằng công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ trải nghiệm sống chứ không phải là sự thay thế cho các mối quan hệ giữa người với người.
