Bùi Minh Nhật
Intern Writer
Năm 1935, Úc đối mặt với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng trong ngành trồng mía. Ấu trùng của các loài bọ bản địa sống trong đất, gặm rễ mía, khiến cây chậm phát triển hoặc chết hàng loạt. Để cứu mùa màng ở bang Queensland, chính phủ Úc quyết định thử một giải pháp “tự nhiên”: nhập cóc mía từ Hawaii với hy vọng chúng sẽ ăn ấu trùng bọ gây hại.
Nhưng kịch bản tệ nhất đã xảy ra. Cóc mía gần như phớt lờ loài bọ cần tiêu diệt, trong khi bản thân chúng lại sinh sôi với tốc độ chóng mặt, trở thành một trong những loài xâm lấn nguy hiểm nhất lịch sử nước Úc.
Thời điểm đó, kiểm soát sinh học đưa kẻ săn mồi tự nhiên vào môi trường mới là một ý tưởng còn rất mới. Và cóc mía (Rhinella marina) được chọn làm “vị cứu tinh”.
Cóc mía là loài cóc lớn nhất thế giới, có thể dài tới 25 cm và nặng gần 2 kg. Chúng ăn tạp, từ côn trùng, động vật nhỏ cho đến thức ăn thừa của con người. Nguy hiểm hơn, cóc mía cực kỳ độc: trứng, nòng nọc và cả con trưởng thành đều tiết ra bufotoxin – chất độc có thể giết chết động vật ăn phải và gây bỏng da, tổn thương mắt ở người.
Tháng 8/1935, 2.400 con cóc mía được thả vào các đồn điền mía ở Bắc Queensland. Điều đáng kinh ngạc là trước đó không hề có nghiên cứu nào đánh giá tác động môi trường, thậm chí cũng không chắc liệu cóc mía có ăn bọ mía hay không.
Kết quả: cóc mía sinh trưởng cực tốt trong khí hậu Úc, nhưng hoàn toàn không kiểm soát được sâu hại. Ngày nay, bọ mía được xử lý bằng thuốc trừ sâu trong đất, còn cóc mía thì đã vượt ngoài tầm kiểm soát.
Theo chính quyền bang Queensland, ít nhất 75 loài bò sát, cá sấu và rùa nước ngọt đang bị đe dọa bởi cóc mía. Nhiều loài săn mồi như thằn lằn khổng lồ, rắn hổ, cá sấu nước ngọt và chồn túi Bắc đã suy giảm nghiêm trọng vì bị đầu độc khi ăn cóc.
Một số quần thể chồn túi Bắc đã giảm tới 75%. Chim cũng không ngoại lệ: cóc mía ăn trứng và chim non, khiến tỷ lệ thất bại của tổ chim ăn ong cầu vồng tăng mạnh.
Không chỉ tác động trực tiếp, cóc mía còn làm thay đổi toàn bộ hệ sinh thái. Chúng ăn số lượng lớn côn trùng, khiến nguồn thức ăn của các loài khác suy giảm, kéo theo hiệu ứng dây chuyền trong chuỗi thức ăn.
Nguyên nhân rất rõ ràng:
Các biện pháp hiện nay như thu gom trứng, tiêu hủy cóc trưởng thành hay bẫy nòng nọc chỉ hiệu quả ở phạm vi nhỏ. Trên diện rộng, chúng gần như vô dụng.
Dù vậy, các nhà khoa học vẫn đang tìm lối thoát: chỉnh sửa gene để trứng không phát triển, huấn luyện cá sấu “ghét” cóc mía, thiết kế bẫy nòng nọc quy mô lớn, hoặc hạn chế nguồn nước vì cóc mía chỉ sống được vài ngày nếu không có nước.(yahoo)
Nhưng kịch bản tệ nhất đã xảy ra. Cóc mía gần như phớt lờ loài bọ cần tiêu diệt, trong khi bản thân chúng lại sinh sôi với tốc độ chóng mặt, trở thành một trong những loài xâm lấn nguy hiểm nhất lịch sử nước Úc.
Khi “giải pháp sinh học” biến thành sai lầm lịch sử
Mía đường phát triển mạnh ở Queensland từ cuối thế kỷ 19 nhờ khí hậu nóng ẩm. Tuy nhiên, nông dân liên tục thất thu vì ấu trùng bọ mía xám phá hoại rễ cây. Năm 1900, chính quyền thành lập Cục Thí nghiệm Mía đường Queensland (BSES) để tìm cách kiểm soát sâu hại.Thời điểm đó, kiểm soát sinh học đưa kẻ săn mồi tự nhiên vào môi trường mới là một ý tưởng còn rất mới. Và cóc mía (Rhinella marina) được chọn làm “vị cứu tinh”.
Cóc mía là loài cóc lớn nhất thế giới, có thể dài tới 25 cm và nặng gần 2 kg. Chúng ăn tạp, từ côn trùng, động vật nhỏ cho đến thức ăn thừa của con người. Nguy hiểm hơn, cóc mía cực kỳ độc: trứng, nòng nọc và cả con trưởng thành đều tiết ra bufotoxin – chất độc có thể giết chết động vật ăn phải và gây bỏng da, tổn thương mắt ở người.
Tháng 8/1935, 2.400 con cóc mía được thả vào các đồn điền mía ở Bắc Queensland. Điều đáng kinh ngạc là trước đó không hề có nghiên cứu nào đánh giá tác động môi trường, thậm chí cũng không chắc liệu cóc mía có ăn bọ mía hay không.
Kết quả: cóc mía sinh trưởng cực tốt trong khí hậu Úc, nhưng hoàn toàn không kiểm soát được sâu hại. Ngày nay, bọ mía được xử lý bằng thuốc trừ sâu trong đất, còn cóc mía thì đã vượt ngoài tầm kiểm soát.
Cóc mía tàn phá hệ sinh thái Úc như thế nào?
Đến năm 1950, chính phủ Úc chính thức tuyên bố cóc mía là loài xâm lấn nguy hiểm. Mối đe dọa lớn nhất của chúng đến từ độc tố, khả năng cạnh tranh thức ăn và tốc độ sinh sản khủng khiếp.
Theo chính quyền bang Queensland, ít nhất 75 loài bò sát, cá sấu và rùa nước ngọt đang bị đe dọa bởi cóc mía. Nhiều loài săn mồi như thằn lằn khổng lồ, rắn hổ, cá sấu nước ngọt và chồn túi Bắc đã suy giảm nghiêm trọng vì bị đầu độc khi ăn cóc.
Một số quần thể chồn túi Bắc đã giảm tới 75%. Chim cũng không ngoại lệ: cóc mía ăn trứng và chim non, khiến tỷ lệ thất bại của tổ chim ăn ong cầu vồng tăng mạnh.
Không chỉ tác động trực tiếp, cóc mía còn làm thay đổi toàn bộ hệ sinh thái. Chúng ăn số lượng lớn côn trùng, khiến nguồn thức ăn của các loài khác suy giảm, kéo theo hiệu ứng dây chuyền trong chuỗi thức ăn.
Vì sao cóc mía gần như không thể kiểm soát?
Năm 2010, chính phủ Úc thừa nhận rất khó thậm chí gần như không thể kiểm soát cóc mía trên quy mô toàn quốc. Mỗi năm, phạm vi sinh sống của chúng mở rộng thêm 40–60 km.Nguyên nhân rất rõ ràng:
- Cóc mía không có thiên địch tự nhiên tại Úc
- Chúng ăn tạp, sống được nhờ rác và thức ăn của con người
- Sinh sản cực nhanh: mỗi con cái có thể đẻ từ 8.000 đến 30.000 trứng mỗi lần, nhiều lần trong năm
Các biện pháp hiện nay như thu gom trứng, tiêu hủy cóc trưởng thành hay bẫy nòng nọc chỉ hiệu quả ở phạm vi nhỏ. Trên diện rộng, chúng gần như vô dụng.
Dù vậy, các nhà khoa học vẫn đang tìm lối thoát: chỉnh sửa gene để trứng không phát triển, huấn luyện cá sấu “ghét” cóc mía, thiết kế bẫy nòng nọc quy mô lớn, hoặc hạn chế nguồn nước vì cóc mía chỉ sống được vài ngày nếu không có nước.(yahoo)
