Dũng Đỗ
Writer
Trí tuệ nhân tạo (AI) từng được kỳ vọng sẽ giải phóng con người khỏi những công việc nhàm chán, hứa hẹn một viễn cảnh nơi máy móc gánh vác phần lớn trọng trách để nhân viên có thể làm việc ít hơn nhưng hiệu quả hơn. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới nhất được công bố trên tạp chí danh tiếng Harvard Business Review trong tháng này lại vẽ ra một bức tranh hoàn toàn trái ngược. Thay vì làm cho cuộc sống văn phòng trở nên dễ thở, việc phải liên tục xoay xở và điều khiển hàng loạt công cụ AI đang đẩy không ít người lao động vào trạng thái kiệt quệ tinh thần, hay còn được các chuyên gia gọi là hội chứng "quá tải não" (brain fry).
Báo cáo chi tiết do nhóm chuyên gia từ công ty tư vấn Boston Consulting Group (BCG) và Đại học California (Riverside) thực hiện dựa trên cuộc khảo sát với khoảng 1.500 người lao động đã hé lộ những con số đáng lo ngại. Có đến 14% số người tham gia thừa nhận họ từng trải qua cảm giác kiệt sức về mặt nhận thức khi phải làm việc cùng AI. Các triệu chứng được mô tả vô cùng chân thực, bao gồm cảm giác đầu óc mù mịt, nhức đầu liên miên, khó tập trung, tốc độ ra quyết định chậm chạp và tỷ lệ mắc sai lầm gia tăng đáng kể.
Trường hợp của anh Jack Downey, trưởng bộ phận Chiến lược, vận hành và sản phẩm tại công ty Webster Pass Consulting, là một minh chứng điển hình. Dù sử dụng AI hàng ngày để xây dựng hệ thống tự động hóa, anh thừa nhận bản thân luôn phải đối mặt với những áp lực mới. Việc phải mở hàng loạt cửa sổ, liên tục chờ đợi AI phản hồi trong những khoảng thời gian ngắt quãng (5 giây, 50 giây hoặc 5 phút) khiến não bộ phải liên tục chuyển đổi ngữ cảnh làm việc. Hơn thế nữa, vì năng lực của AI dường như không có giới hạn, những người theo chủ nghĩa hoàn hảo như anh thường tự vắt kiệt sức mình bằng cách dành hàng giờ đồng hồ chỉ để viết ra những câu lệnh (prompt) hoành tráng nhằm ép máy móc làm việc theo ý muốn.
Theo chuyên gia Kim Billeter, lãnh đạo mảng tư vấn nhân sự toàn cầu của EY, nguyên nhân sâu xa không hẳn do AI trực tiếp ép nhân viên làm việc nhiều hơn. Thay vào đó, chính nỗi sợ hãi bị máy móc thay thế, sự hoang mang về kỹ năng cá nhân bị mai một và tương lai bất định đã tạo ra áp lực vô hình, buộc người lao động phải tự vắt kiệt sức để chứng minh giá trị của mình.
Để giải quyết triệt để hội chứng "quá tải não", các chuyên gia khẳng định giải pháp không nằm ở việc chối bỏ công nghệ. Các tổ chức và doanh nghiệp cần phải chủ động thiết kế lại toàn bộ quy trình làm việc, thay vì chỉ đơn thuần nhồi nhét AI vào những khuôn mẫu vận hành cũ kỹ của ngày hôm qua. Sự can thiệp từ ban lãnh đạo, việc cung cấp các chương trình đào tạo sử dụng AI hợp lý và thiết lập ranh giới công việc rõ ràng chính là chìa khóa để khai thác sức mạnh của trí tuệ nhân tạo mà không làm tổn hại đến sức khỏe tinh thần của con người.
Báo cáo chi tiết do nhóm chuyên gia từ công ty tư vấn Boston Consulting Group (BCG) và Đại học California (Riverside) thực hiện dựa trên cuộc khảo sát với khoảng 1.500 người lao động đã hé lộ những con số đáng lo ngại. Có đến 14% số người tham gia thừa nhận họ từng trải qua cảm giác kiệt sức về mặt nhận thức khi phải làm việc cùng AI. Các triệu chứng được mô tả vô cùng chân thực, bao gồm cảm giác đầu óc mù mịt, nhức đầu liên miên, khó tập trung, tốc độ ra quyết định chậm chạp và tỷ lệ mắc sai lầm gia tăng đáng kể.
Cái bẫy của sự đa nhiệm và kỳ vọng không giới hạn
Bà Julie Bedard, Giám đốc điều hành tại Boston Consulting Group, nhận định đây là một tín hiệu cảnh báo sớm cho thấy các doanh nghiệp cần phải lập tức điều chỉnh lại kỳ vọng về năng suất thực tế mà AI mang lại. Nghiên cứu chỉ ra một nghịch lý thú vị: AI thực sự giúp giảm bớt mức độ căng thẳng khi xử lý các nhiệm vụ lặp đi lặp lại đơn giản. Thế nhưng, khi người lao động phải đóng vai trò "người giám sát" với cường độ cao, liên tục kiểm tra chéo và vận hành nhiều công cụ AI cùng lúc, áp lực tinh thần lại tăng vọt. Sự mở rộng năng lực làm việc nhờ AI vô hình trung đã làm phình to khối lượng công việc và phạm vi trách nhiệm của mỗi cá nhân, nhanh chóng vượt quá khả năng xử lý thông tin tự nhiên của bộ não con người.
Trường hợp của anh Jack Downey, trưởng bộ phận Chiến lược, vận hành và sản phẩm tại công ty Webster Pass Consulting, là một minh chứng điển hình. Dù sử dụng AI hàng ngày để xây dựng hệ thống tự động hóa, anh thừa nhận bản thân luôn phải đối mặt với những áp lực mới. Việc phải mở hàng loạt cửa sổ, liên tục chờ đợi AI phản hồi trong những khoảng thời gian ngắt quãng (5 giây, 50 giây hoặc 5 phút) khiến não bộ phải liên tục chuyển đổi ngữ cảnh làm việc. Hơn thế nữa, vì năng lực của AI dường như không có giới hạn, những người theo chủ nghĩa hoàn hảo như anh thường tự vắt kiệt sức mình bằng cách dành hàng giờ đồng hồ chỉ để viết ra những câu lệnh (prompt) hoành tráng nhằm ép máy móc làm việc theo ý muốn.
Nỗi sợ bị đào thải và bài toán thiết kế lại quy trình làm việc
Tình trạng căng thẳng này không chỉ xuất phát từ khía cạnh kỹ thuật mà còn bắt nguồn từ tâm lý bất an tại chốn công sở. Một nghiên cứu kéo dài 8 tháng của Trường Kinh doanh Haas thuộc Đại học California (Berkeley) thực hiện tại một công ty công nghệ Mỹ cũng xác nhận rằng, AI đang khiến nhân viên phải làm việc nhiều giờ hơn, ôm đồm nhiều nhiệm vụ hơn và gánh vác trọng trách nặng nề hơn. Tương tự, khảo sát Work Reimagined Survey của công ty kiểm toán EY vào tháng 11/2025 với 15.000 người lao động trên toàn cầu cũng cho thấy gần hai phần ba số người được hỏi cảm thấy khối lượng công việc của họ đã tăng lên đáng kể.
Theo chuyên gia Kim Billeter, lãnh đạo mảng tư vấn nhân sự toàn cầu của EY, nguyên nhân sâu xa không hẳn do AI trực tiếp ép nhân viên làm việc nhiều hơn. Thay vào đó, chính nỗi sợ hãi bị máy móc thay thế, sự hoang mang về kỹ năng cá nhân bị mai một và tương lai bất định đã tạo ra áp lực vô hình, buộc người lao động phải tự vắt kiệt sức để chứng minh giá trị của mình.
Để giải quyết triệt để hội chứng "quá tải não", các chuyên gia khẳng định giải pháp không nằm ở việc chối bỏ công nghệ. Các tổ chức và doanh nghiệp cần phải chủ động thiết kế lại toàn bộ quy trình làm việc, thay vì chỉ đơn thuần nhồi nhét AI vào những khuôn mẫu vận hành cũ kỹ của ngày hôm qua. Sự can thiệp từ ban lãnh đạo, việc cung cấp các chương trình đào tạo sử dụng AI hợp lý và thiết lập ranh giới công việc rõ ràng chính là chìa khóa để khai thác sức mạnh của trí tuệ nhân tạo mà không làm tổn hại đến sức khỏe tinh thần của con người.
