Nghịch lý thời đại AI: Khi giới tinh hoa công nghệ tìm đường "đào tẩu" về thế giới thực

[Hoàng Khang]

Trong lúc trí tuệ nhân tạo (AI) và mạng xã hội đang chi phối từng hơi thở của nhân loại, một nghịch lý thú vị đang diễn ra ngay tại trung tâm của thế giới công nghệ. Chính những nhà lãnh đạo doanh nghiệp hàng đầu, những người đã góp phần kiến tạo nên các siêu nền tảng thuật toán, lại đang lên tiếng cảnh báo và tìm mọi cách để "ngắt kết nối", đưa bản thân cùng gia đình quay trở về với những giá trị nguyên bản của thế giới thực.

​

Rời xa AI để gìn giữ sự gắn kết con người​

Tỷ phú Mark Cuban, một nhà đầu tư luôn tự định vị bản thân ở tuyến đầu của các xu hướng công nghệ, từng thừa nhận trên podcast High Performance rằng ông sử dụng AI nhiều đến mức "điên rồ". Từ việc viết phần mềm, chuyển văn bản thành video cho công việc, cho đến theo dõi thói quen tập thể dục và nhắc lịch uống thuốc cá nhân, mọi thứ đều có sự can thiệp của ChatGPT. Thế nhưng, trong cuộc phỏng vấn với tạp chí Inc vào đầu năm nay, vị cá mập công nghệ này lại đưa ra một lời khuyên hoàn toàn trái ngược: Đã đến lúc tất cả chúng ta phải đứng dậy, rời khỏi nhà và vui chơi. Ông nhấn mạnh rằng trong thế giới bị bủa vây bởi AI, những hành động thực tế bạn làm ở thế giới bên ngoài quan trọng và ý nghĩa hơn rất nhiều so với những gì bạn gõ vào khung câu lệnh.

Quan điểm đề cao sự tương tác thật của con người cũng được nữ tướng Mary Barra, CEO của hãng xe khổng lồ General Motors (GM), bảo vệ quyết liệt. Khác với xu hướng tự động hóa dịch vụ chăm sóc khách hàng bằng chatbot, bà Barra kiên quyết không để AI xử lý các hoạt động liên lạc cá nhân. Thay vào đó, bà chọn cách cầm bút và giấy, tự tay viết những bức thư hồi đáp cho từng khách hàng, dù đó là lời chúc mừng khi xe của họ đạt mốc hàng trăm nghìn km hay những lời phàn nàn gay gắt. Tại Hội nghị thượng đỉnh DealBook, bà khẳng định đây là một công việc vô cùng đặc biệt nhằm duy trì sợi dây liên kết chân thực nhất.

Đáng ngạc nhiên hơn, ngay cả Sam Altman – CEO của OpenAI và là cha đẻ của chính ChatGPT – cũng coi trọng những khoảnh khắc trốn chạy khỏi công nghệ. Ông chia sẻ với tạp chí Forbes rằng bản thân thường xuyên dành trọn những ngày cuối tuần để rút lui về trang trại riêng tại Napa (California) cùng chồng và con trai. Tại đây, gia đình ông tận hưởng những chuyến đi bộ đường dài xuyên qua các khu vực hoàn toàn không có sóng điện thoại, cắt đứt mọi liên lạc với thế giới ảo.

Lời tự thú từ những "người kiến tạo" mạng xã hội​

Nếu như hơn một thập kỷ trước, các nhà sáng lập liên tục ca ngợi khả năng kết nối không giới hạn của mạng xã hội, thì giờ đây, họ đang phải vật lộn với những di chứng nặng nề mà nó để lại cho sức khỏe tinh thần và quyền tự chủ của con người. Evan Spiegel, CEO của Snap và là người tạo ra ứng dụng nhắn tin Snapchat đình đám, tiết lộ rằng ông từng bị cha mẹ cấm xem TV cho đến khi sắp bước vào tuổi thiếu niên. Giờ đây, ông áp dụng chính sự nghiêm khắc đó tại gia đình mình khi mạnh tay giới hạn thời gian sử dụng màn hình của con trai chỉ ở mức 90 phút mỗi tuần, đồng thời kiểm soát chặt chẽ chất lượng của khoảng thời gian ít ỏi đó.

Sự lo ngại này cũng lan sang lĩnh vực video ngắn. Steve Chen, nhà đồng sáng lập YouTube, đã công khai chỉ trích các nền tảng như TikTok vì làm suy giảm nghiêm trọng khả năng tập trung và cản trở sự phát triển não bộ của trẻ em. Trong buổi trò chuyện tại Trường Kinh doanh Stanford, ông kiến nghị các nền tảng nên chủ động áp dụng hệ thống hạn chế thời gian truy cập hàng ngày dựa trên độ tuổi, nhằm thiết lập lại sự cân bằng tinh tế giữa việc giữ chân người dùng kiếm tiền và việc cung cấp nội dung thực sự hữu ích.

Ngay cả tỷ phú Elon Musk, CEO của SpaceX và Tesla, cũng không giấu được sự hối hận. Từng là một người cha có tư tưởng cởi mở, không đặt ra bất kỳ giới hạn nào về việc sử dụng mạng xã hội cho con cái, Musk giờ đây thừa nhận đó có thể là một sai lầm chí mạng. Ông kêu gọi các bậc phụ huynh phải giám sát chặt chẽ thói quen lên mạng của con trẻ, bởi tâm trí của chúng đang bị nhào nặn và lập trình một cách vô hình bởi các thuật toán mà đôi khi chính người lớn cũng không thể kiểm soát hay đồng tình.

Làn sóng "cai nghiện" AI lan rộng đến thế hệ trẻ​

Sự thức tỉnh không chỉ dừng lại ở giới tinh hoa mà đang tạo ra một phong trào phản kháng công nghệ mạnh mẽ. Danny Hogenkamp, CEO công ty phần mềm Grassroots Analytics, đã tự biến mình thành "người chống lại công nghệ" một cách cực đoan. Ông vứt bỏ điện thoại thông minh để chuyển sang dùng điện thoại nắp gập đời cũ, tuyệt giao hoàn toàn với mạng xã hội và công khai kêu gọi nhân viên làm theo. Đáp trả lại những ánh nhìn ái ngại, Hogenkamp tự tin tuyên bố rằng khoa học đang đứng về phía ông, khi hàng loạt nghiên cứu đã chứng minh việc dán mắt vào màn hình liên tục là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng quá tải nhận thức.

Nguồn cảm hứng này đang len lỏi vào tâm trí của Thế hệ Z (Gen Z) – những người sinh ra và lớn lên cùng internet. Điển hình như Tiffany Ng, một nhà sáng tạo nội dung 24 tuổi tại New York. Khi nhận ra bản thân đang trở thành nô lệ của chiếc màn hình, cô đã thực hiện một cuộc thử nghiệm khắc nghiệt: sạc đầy chiếc smartphone của mình, dùng dây xích khóa chặt nó vào bức tường trong nhà và tuyệt đối không mang theo khi ra phố. Kết quả thật bất ngờ, khi gặp gỡ bạn bè ở công viên hay quán cà phê, cô đã tìm lại được khả năng quan sát và kết nối sâu sắc với thế giới xung quanh. Giờ đây, cô duy trì thói quen để điện thoại ở một phòng khác hoặc bỏ lại ở nhà, minh chứng cho một khao khát cháy bỏng của giới trẻ về một cuộc sống đơn giản, chậm rãi và ít bị thao túng bởi công nghệ hơn.