Ngọc Yến✔
Writer
AI đang thay đổi ngành điện ảnh và truyền hình Trung Quốc với tốc độ mà những người trong nghề từng không thể tưởng tượng. Trong quý I/2026, khoảng 128.000 phim ngắn được phát hành, trong đó phim ngắn do AI tạo ra được cho là chiếm hơn 95%. Với những người từng sống bằng nghề diễn viên, đạo diễn, họa sĩ kỹ xảo hay làm phim hoạt hình, AI không còn là một công cụ mới lạ mà đã trở thành đối thủ trực tiếp.
Lưu Thủy Soái, một đạo diễn quảng cáo hoạt hình có gần 10 năm kinh nghiệm ở Vũ Hán, từng nghĩ AI còn rất xa mới đủ khả năng thay thế con người. Một quảng cáo dài 30 giây trước đây cần khoảng 20 người làm việc trong 5 đến 7 ngày, sau đó mất thêm 2 đến 3 tuần hậu kỳ. Mỗi người đảm nhiệm một công đoạn riêng, từ hoạt hình 3D, hiệu ứng đặc biệt đến dựng phim.
Cuối năm 2024, một khách hàng đưa cho anh một dự án có ngân sách thấp và thời hạn chỉ 20 ngày. Nếu làm theo cách truyền thống, riêng công đoạn dựng mô hình 3D đã có thể mất 15 ngày. Khách hàng nói: “Hãy thử AI, các nhóm khác đã làm được rồi.” Anh miễn cưỡng thử. Kết quả khiến chính anh bất ngờ. Dự án vốn cần khoảng 30 ngày được hoàn thành trong 20 ngày, còn đội ngũ giảm từ 20 người xuống chỉ còn 5 hoặc 6 người. Khách hàng hài lòng vì sản phẩm đáp ứng được nhu cầu với chi phí thấp hơn rất nhiều.
Từ đó câu hỏi không còn là “AI có thay thế con người hay không”, mà là “cần bao nhiêu người để làm một công việc trước đây cần 20 người?”.
Năm 2025, các dự án của Lưu Thủy Soái bắt đầu ít đi. Khách hàng không chỉ muốn sản phẩm rẻ hơn mà còn muốn hoàn thành nhanh hơn. Một quảng cáo trước đây mất cả tháng, nay có thể bị yêu cầu hoàn thành trong vài ngày. Nhiều khách hàng thậm chí hỏi thẳng: “Các bạn có đội ngũ AI không? Nếu không, chúng tôi sẽ tìm người khác.”
Những vị trí như họa sĩ hoạt hình 3D, họa sĩ storyboard hay chuyên viên hiệu ứng đặc biệt dần bị thu hẹp. Thay vào đó là những người biết sử dụng AI, thiết kế hình ảnh và viết prompt. Lưu Thủy Soái nhận ra kỹ năng quan trọng không còn đơn thuần là biết sử dụng Maya hay After Effects, mà là có thẩm mỹ, biết mình muốn gì và có khả năng giao tiếp với AI.
Với diễn viên, sự thay đổi cũng diễn ra nhanh chóng.
Mao Kuanren, tốt nghiệp khoa diễn xuất của Học viện Kịch nghệ Trung ương, từng nhiều năm chỉ nhận vai phụ trong các phim truyền hình. Năm 2025, anh có một bước tiến đáng kể khi đóng vai chính trong phim ngắn “Tôi Có Thể Dự Đoán Tỷ Lệ Thành Công”. Bộ phim từng đứng đầu một số bảng xếp hạng phim ngắn và giúp anh nhận được nhiều sự chú ý hơn.
Nhưng chỉ một năm sau, cơ hội việc làm bắt đầu giảm mạnh. Anh nhận thấy nhiều bạn bè vài tháng không có kịch bản, còn bản thân chỉ có thể vui mừng nếu mỗi tháng được tham gia một hoặc hai đoàn phim.
Tại Hoành Điếm, nữ diễn viên Yu Shutian cũng trải qua cú sốc tương tự. Có thời điểm cô tham gia gần 40 phim ngắn chỉ trong hơn một năm, hơn một nửa là vai chính. Thu nhập mỗi ngày tăng từ khoảng 500 nhân dân tệ lên 2.000 đến 3.000 nhân dân tệ.
Cô từng nghĩ chỉ cần tiếp tục cố gắng thì sẽ không thiếu vai diễn. Nhưng đến năm 2026, nhiều dự án bị hủy hoặc chuyển sang AI. Ban đầu cô phản đối rất mạnh, thậm chí cho rằng AI diễn xuất “thật khó coi”. Nhưng đến tháng 5, cô bắt đầu nhận ra một điều đáng sợ: có những phim ngắn AI khiến cô muốn xem hết, trong khi nhiều phim do người thật đóng lại không thể xem hết.
Đến tháng 7/2026, cô đã tham gia một tác phẩm kết hợp người thật và AI.
Đó chính là bước ngoặt tâm lý của nhiều người trong ngành: AI không nhất thiết phải tốt hơn con người. Nó chỉ cần đủ tốt, nhanh hơn và rẻ hơn.
Nhưng AI cũng không đơn giản là câu chuyện “máy móc cướp việc”. Nó đang tạo ra một cuộc sàng lọc mới.
Mao Kuanren cho rằng những diễn viên có năng lực thực sự có thể vẫn có lợi thế, bởi AI khó tái hiện những biểu cảm phức tạp, nhiều tầng cảm xúc. Lưu Thủy Soái cũng cho rằng AI không thể tự tạo ra gu thẩm mỹ. Một người không có khả năng đánh giá hình ảnh thì dù viết prompt tốt đến đâu cũng khó tạo ra sản phẩm xuất sắc. Vì thế ba người chọn ba cách tự cứu mình.
Mao Kuanren tiếp tục tập trung vào diễn xuất, nhân vật và những dự án có chất lượng, đồng thời chấp nhận học cách sử dụng AI.
Lưu Thủy Soái thu hẹp đội ngũ, hướng tới những dự án cao cấp hơn. Những công việc từng cần 20 người nay chỉ cần 5 người, nhưng 5 người đó phải có khả năng sáng tạo và gu thẩm mỹ tốt hơn.
Yu Shutian thì tự xây dựng một studio nhỏ, kết hợp diễn xuất, đạo diễn, biên kịch và AI để tạo thành một quy trình khép kín.
Tuy nhiên một vấn đề khác cũng đang xuất hiện: khi AI sử dụng khuôn mặt và hình ảnh của con người, ai sở hữu chúng và ai chịu trách nhiệm?
Một thị trường “bán khuôn mặt” đã hình thành. Một số diễn viên được trả từ vài trăm đến hàng nghìn nhân dân tệ để cấp quyền sử dụng hình ảnh cho các hệ thống AI. Nguy hiểm hơn, hình ảnh của diễn viên có thể bị thu thập từ mạng xã hội mà không có sự đồng ý để tạo nhân vật kỹ thuật số.
Luật pháp cũng đang chạy theo công nghệ. Các vấn đề như quyền hình ảnh, trách nhiệm của thần tượng AI khi quảng cáo sản phẩm hay việc ai phải chịu trách nhiệm khi AI sử dụng hình ảnh người thật vẫn còn nhiều khoảng trống.
Điều đáng chú ý là thị trường không chờ luật pháp hoàn thiện. Công nghệ đã được sử dụng, doanh nghiệp đã bắt đầu kiếm tiền và người lao động đã phải thích nghi.
Câu chuyện của ba người cho thấy AI có thể không “xóa sổ” toàn bộ ngành điện ảnh và truyền hình, nhưng chắc chắn đang làm thay đổi mạnh mẽ giá trị của từng vị trí trong ngành. Những công việc mang tính lặp lại sẽ bị thay thế trước. Những người chỉ có một kỹ năng sẽ dễ bị tổn thương hơn. Ngược lại, khả năng sáng tạo, thẩm mỹ, tư duy và khả năng sử dụng AI sẽ ngày càng quan trọng.
Khi công việc cũ biến mất, một công việc mới sẽ không tự nhiên xuất hiện để chờ chúng ta. Bài học lớn nhất từ những người đang chống chọi với làn sóng AI ở Trung Quốc có lẽ là: đừng chờ AI thay thế mình rồi mới học cách thích nghi. Hãy học cách sử dụng nó trước khi nó trở thành lý do khiến công việc của mình biến mất.
Lưu Thủy Soái, một đạo diễn quảng cáo hoạt hình có gần 10 năm kinh nghiệm ở Vũ Hán, từng nghĩ AI còn rất xa mới đủ khả năng thay thế con người. Một quảng cáo dài 30 giây trước đây cần khoảng 20 người làm việc trong 5 đến 7 ngày, sau đó mất thêm 2 đến 3 tuần hậu kỳ. Mỗi người đảm nhiệm một công đoạn riêng, từ hoạt hình 3D, hiệu ứng đặc biệt đến dựng phim.
Cuối năm 2024, một khách hàng đưa cho anh một dự án có ngân sách thấp và thời hạn chỉ 20 ngày. Nếu làm theo cách truyền thống, riêng công đoạn dựng mô hình 3D đã có thể mất 15 ngày. Khách hàng nói: “Hãy thử AI, các nhóm khác đã làm được rồi.” Anh miễn cưỡng thử. Kết quả khiến chính anh bất ngờ. Dự án vốn cần khoảng 30 ngày được hoàn thành trong 20 ngày, còn đội ngũ giảm từ 20 người xuống chỉ còn 5 hoặc 6 người. Khách hàng hài lòng vì sản phẩm đáp ứng được nhu cầu với chi phí thấp hơn rất nhiều.
Từ đó câu hỏi không còn là “AI có thay thế con người hay không”, mà là “cần bao nhiêu người để làm một công việc trước đây cần 20 người?”.
Năm 2025, các dự án của Lưu Thủy Soái bắt đầu ít đi. Khách hàng không chỉ muốn sản phẩm rẻ hơn mà còn muốn hoàn thành nhanh hơn. Một quảng cáo trước đây mất cả tháng, nay có thể bị yêu cầu hoàn thành trong vài ngày. Nhiều khách hàng thậm chí hỏi thẳng: “Các bạn có đội ngũ AI không? Nếu không, chúng tôi sẽ tìm người khác.”
Những vị trí như họa sĩ hoạt hình 3D, họa sĩ storyboard hay chuyên viên hiệu ứng đặc biệt dần bị thu hẹp. Thay vào đó là những người biết sử dụng AI, thiết kế hình ảnh và viết prompt. Lưu Thủy Soái nhận ra kỹ năng quan trọng không còn đơn thuần là biết sử dụng Maya hay After Effects, mà là có thẩm mỹ, biết mình muốn gì và có khả năng giao tiếp với AI.
Với diễn viên, sự thay đổi cũng diễn ra nhanh chóng.
Mao Kuanren, tốt nghiệp khoa diễn xuất của Học viện Kịch nghệ Trung ương, từng nhiều năm chỉ nhận vai phụ trong các phim truyền hình. Năm 2025, anh có một bước tiến đáng kể khi đóng vai chính trong phim ngắn “Tôi Có Thể Dự Đoán Tỷ Lệ Thành Công”. Bộ phim từng đứng đầu một số bảng xếp hạng phim ngắn và giúp anh nhận được nhiều sự chú ý hơn.
Nhưng chỉ một năm sau, cơ hội việc làm bắt đầu giảm mạnh. Anh nhận thấy nhiều bạn bè vài tháng không có kịch bản, còn bản thân chỉ có thể vui mừng nếu mỗi tháng được tham gia một hoặc hai đoàn phim.
Tại Hoành Điếm, nữ diễn viên Yu Shutian cũng trải qua cú sốc tương tự. Có thời điểm cô tham gia gần 40 phim ngắn chỉ trong hơn một năm, hơn một nửa là vai chính. Thu nhập mỗi ngày tăng từ khoảng 500 nhân dân tệ lên 2.000 đến 3.000 nhân dân tệ.
Cô từng nghĩ chỉ cần tiếp tục cố gắng thì sẽ không thiếu vai diễn. Nhưng đến năm 2026, nhiều dự án bị hủy hoặc chuyển sang AI. Ban đầu cô phản đối rất mạnh, thậm chí cho rằng AI diễn xuất “thật khó coi”. Nhưng đến tháng 5, cô bắt đầu nhận ra một điều đáng sợ: có những phim ngắn AI khiến cô muốn xem hết, trong khi nhiều phim do người thật đóng lại không thể xem hết.
Đến tháng 7/2026, cô đã tham gia một tác phẩm kết hợp người thật và AI.
Đó chính là bước ngoặt tâm lý của nhiều người trong ngành: AI không nhất thiết phải tốt hơn con người. Nó chỉ cần đủ tốt, nhanh hơn và rẻ hơn.
Nhưng AI cũng không đơn giản là câu chuyện “máy móc cướp việc”. Nó đang tạo ra một cuộc sàng lọc mới.
Mao Kuanren cho rằng những diễn viên có năng lực thực sự có thể vẫn có lợi thế, bởi AI khó tái hiện những biểu cảm phức tạp, nhiều tầng cảm xúc. Lưu Thủy Soái cũng cho rằng AI không thể tự tạo ra gu thẩm mỹ. Một người không có khả năng đánh giá hình ảnh thì dù viết prompt tốt đến đâu cũng khó tạo ra sản phẩm xuất sắc. Vì thế ba người chọn ba cách tự cứu mình.
Mao Kuanren tiếp tục tập trung vào diễn xuất, nhân vật và những dự án có chất lượng, đồng thời chấp nhận học cách sử dụng AI.
Lưu Thủy Soái thu hẹp đội ngũ, hướng tới những dự án cao cấp hơn. Những công việc từng cần 20 người nay chỉ cần 5 người, nhưng 5 người đó phải có khả năng sáng tạo và gu thẩm mỹ tốt hơn.
Yu Shutian thì tự xây dựng một studio nhỏ, kết hợp diễn xuất, đạo diễn, biên kịch và AI để tạo thành một quy trình khép kín.
Tuy nhiên một vấn đề khác cũng đang xuất hiện: khi AI sử dụng khuôn mặt và hình ảnh của con người, ai sở hữu chúng và ai chịu trách nhiệm?
Một thị trường “bán khuôn mặt” đã hình thành. Một số diễn viên được trả từ vài trăm đến hàng nghìn nhân dân tệ để cấp quyền sử dụng hình ảnh cho các hệ thống AI. Nguy hiểm hơn, hình ảnh của diễn viên có thể bị thu thập từ mạng xã hội mà không có sự đồng ý để tạo nhân vật kỹ thuật số.
Luật pháp cũng đang chạy theo công nghệ. Các vấn đề như quyền hình ảnh, trách nhiệm của thần tượng AI khi quảng cáo sản phẩm hay việc ai phải chịu trách nhiệm khi AI sử dụng hình ảnh người thật vẫn còn nhiều khoảng trống.
Điều đáng chú ý là thị trường không chờ luật pháp hoàn thiện. Công nghệ đã được sử dụng, doanh nghiệp đã bắt đầu kiếm tiền và người lao động đã phải thích nghi.
Câu chuyện của ba người cho thấy AI có thể không “xóa sổ” toàn bộ ngành điện ảnh và truyền hình, nhưng chắc chắn đang làm thay đổi mạnh mẽ giá trị của từng vị trí trong ngành. Những công việc mang tính lặp lại sẽ bị thay thế trước. Những người chỉ có một kỹ năng sẽ dễ bị tổn thương hơn. Ngược lại, khả năng sáng tạo, thẩm mỹ, tư duy và khả năng sử dụng AI sẽ ngày càng quan trọng.
Khi công việc cũ biến mất, một công việc mới sẽ không tự nhiên xuất hiện để chờ chúng ta. Bài học lớn nhất từ những người đang chống chọi với làn sóng AI ở Trung Quốc có lẽ là: đừng chờ AI thay thế mình rồi mới học cách thích nghi. Hãy học cách sử dụng nó trước khi nó trở thành lý do khiến công việc của mình biến mất.
