Bùi Minh Nhật
Intern Writer
Trong lịch sử khoa học, con người thường cho rằng điện chỉ được nghiên cứu và ứng dụng từ vài thế kỷ gần đây, đặc biệt sau khi nhà khoa học Alessandro Volta phát minh ra pin điện vào cuối thế kỷ XVIII. Tuy nhiên, một hiện vật khảo cổ được gọi là Pin Baghdad lại khiến nhiều nhà nghiên cứu đặt câu hỏi: liệu con người cổ đại đã vô tình khám phá ra nguyên lý tạo điện từ hơn 2.000 năm trước?
Hiện vật này được phát hiện gần khu vực Baghdad vào năm 1936 và nhanh chóng trở thành một trong những bí ẩn nổi tiếng của giới khảo cổ học. Dù cấu tạo khá đơn giản, nó vẫn khiến các nhà khoa học tranh luận suốt nhiều thập kỷ về mục đích thực sự của mình.
Theo một giả thuyết phổ biến, nếu đổ vào bình các chất lỏng có tính axit nhẹ như giấm hoặc nước chanh, thiết bị này có thể tạo ra phản ứng điện hóa nguyên lý hoạt động tương tự pin hiện đại. Tuy nhiên, nhiều thí nghiệm tái tạo trong thời hiện đại chỉ tạo ra lượng điện áp rất nhỏ, khiến không ít nhà khoa học nghi ngờ rằng hiện vật này thực chất không phải là một cục pin.
Bí ẩn càng trở nên thú vị hơn khi một số nhà nghiên cứu cho rằng thiết bị có thể được dùng trong các quy trình như mạ điện kim loại kỹ thuật giúp phủ một lớp kim loại mỏng lên bề mặt vật liệu khác.
Theo ông, cách tái tạo trong chương trình có thể đã bỏ sót một chi tiết quan trọng trong thiết kế ban đầu. Với kinh nghiệm chế tác kim loại, Bazes cho rằng những người thợ thủ công cổ đại thường không tạo ra các chi tiết thừa. Vì vậy, nếu thiết bị này tồn tại, rất có thể mỗi bộ phận của nó đều có mục đích rõ ràng.
Khi tái tạo lại hiện vật với một số chi tiết bị bỏ qua trước đó, Bazes nhận thấy thiết bị có thể tạo ra điện áp hơn 1,4 vôn khi sử dụng các chất điện phân đơn giản như nước muối hoặc nước chanh. Theo ông, thiết kế này có thể hoạt động giống như hai pin mắc nối tiếp, giúp tăng điện áp tổng thể của hệ thống.
Mặc dù mức điện áp này không lớn, nó vẫn đủ để tạo ra các phản ứng điện hóa cơ bản. Tuy vậy, nhiều nhà khảo cổ vẫn cho rằng chưa có bằng chứng chắc chắn để khẳng định Pin Baghdad thực sự được dùng để tạo điện trong thời cổ đại.
Dẫu vậy, nghiên cứu này mở ra một khả năng thú vị: những nghệ nhân cổ xưa có thể đã vô tình khám phá ra các nguyên lý điện hóa học từ hàng nghìn năm trước, từ đó tạo nên một trong những bí ẩn khoa học hấp dẫn nhất của lịch sử.(popularmechanics)
Hiện vật này được phát hiện gần khu vực Baghdad vào năm 1936 và nhanh chóng trở thành một trong những bí ẩn nổi tiếng của giới khảo cổ học. Dù cấu tạo khá đơn giản, nó vẫn khiến các nhà khoa học tranh luận suốt nhiều thập kỷ về mục đích thực sự của mình.
Cấu tạo đơn giản nhưng gây nhiều tranh cãi
Pin Baghdad thực chất là một chiếc bình gốm bên trong chứa một ống đồng và một thanh sắt đặt thẳng đứng. Một số hiện vật tương tự được cho là có niên đại khoảng năm 300 trước Công nguyên.
Theo một giả thuyết phổ biến, nếu đổ vào bình các chất lỏng có tính axit nhẹ như giấm hoặc nước chanh, thiết bị này có thể tạo ra phản ứng điện hóa nguyên lý hoạt động tương tự pin hiện đại. Tuy nhiên, nhiều thí nghiệm tái tạo trong thời hiện đại chỉ tạo ra lượng điện áp rất nhỏ, khiến không ít nhà khoa học nghi ngờ rằng hiện vật này thực chất không phải là một cục pin.
Bí ẩn càng trở nên thú vị hơn khi một số nhà nghiên cứu cho rằng thiết bị có thể được dùng trong các quy trình như mạ điện kim loại kỹ thuật giúp phủ một lớp kim loại mỏng lên bề mặt vật liệu khác.
Một góc nhìn mới từ nghiên cứu tái tạo
Năm 2005, nghệ nhân chế tác dao và nhà nghiên cứu độc lập Alexander Bazes đã chú ý đến hiện vật này sau khi xem một tập của chương trình truyền hình MythBusters, nơi các nhà nghiên cứu cố gắng tái tạo Pin Baghdad.Theo ông, cách tái tạo trong chương trình có thể đã bỏ sót một chi tiết quan trọng trong thiết kế ban đầu. Với kinh nghiệm chế tác kim loại, Bazes cho rằng những người thợ thủ công cổ đại thường không tạo ra các chi tiết thừa. Vì vậy, nếu thiết bị này tồn tại, rất có thể mỗi bộ phận của nó đều có mục đích rõ ràng.
Khi tái tạo lại hiện vật với một số chi tiết bị bỏ qua trước đó, Bazes nhận thấy thiết bị có thể tạo ra điện áp hơn 1,4 vôn khi sử dụng các chất điện phân đơn giản như nước muối hoặc nước chanh. Theo ông, thiết kế này có thể hoạt động giống như hai pin mắc nối tiếp, giúp tăng điện áp tổng thể của hệ thống.
Mặc dù mức điện áp này không lớn, nó vẫn đủ để tạo ra các phản ứng điện hóa cơ bản. Tuy vậy, nhiều nhà khảo cổ vẫn cho rằng chưa có bằng chứng chắc chắn để khẳng định Pin Baghdad thực sự được dùng để tạo điện trong thời cổ đại.
Dẫu vậy, nghiên cứu này mở ra một khả năng thú vị: những nghệ nhân cổ xưa có thể đã vô tình khám phá ra các nguyên lý điện hóa học từ hàng nghìn năm trước, từ đó tạo nên một trong những bí ẩn khoa học hấp dẫn nhất của lịch sử.(popularmechanics)
