Hail the Judge
Ta chơi xong không trả tiền, vậy đâu có gọi là bán
Dùng AI của người khác, doanh nghiệp có đang vô tình "dạy" đối thủ cách kinh doanh của mình? Đó là cảnh báo mới của CEO Microsoft Satya Nadella. Theo ông, nhiều doanh nghiệp hiện không chỉ trả tiền để sử dụng AI mà còn âm thầm trao đi tài sản quý giá nhất là dữ liệu và tri thức nội bộ.
Trong thời gian qua, một trong những tranh cãi lớn nhất xung quanh AI không chỉ là nguy cơ mất việc hay tạo ra thông tin sai lệch, mà còn là câu hỏi liệu các mô hình AI độc quyền có đang trở thành "con ngựa thành Troia" đối với doanh nghiệp hay không. Nỗi lo này xuất phát từ việc ngày càng nhiều công ty sử dụng các mô hình AI của OpenAI, Anthropic và nhiều phòng thí nghiệm AI lớn để xử lý công việc hằng ngày. Đổi lại, những đơn vị phát triển các mô hình này có cơ hội tiếp cận lượng lớn dữ liệu, quy trình làm việc và bí quyết kinh doanh của khách hàng.
Thực tế, nhiều nhân vật nổi tiếng trong giới công nghệ như nhà đầu tư Jason Calacanis hay CEO Palantir Alex Karp đã nhiều lần cảnh báo về nguy cơ này. Giờ đây, Satya Nadella cũng công khai chia sẻ cùng mối lo. Trong bài viết mới trên blog cá nhân, ông cho rằng người dùng AI thực chất đang phải trả giá hai lần. Lần đầu là chi phí mua token hoặc phí sử dụng dịch vụ AI. Lần thứ hai, và cũng đắt giá hơn nhiều, là họ vô tình cung cấp chính những kiến thức độc quyền của doanh nghiệp để giúp AI ngày càng thông minh hơn.
Theo Nadella, càng muốn AI đưa ra kết quả chính xác, doanh nghiệp càng phải chia sẻ nhiều thông tin về cách vận hành, quy trình, kinh nghiệm và dữ liệu nội bộ. AI không chỉ học từ dữ liệu công khai mà còn học từ mọi tương tác của người dùng. Mỗi câu lệnh (prompt), mỗi công cụ AI được sử dụng và đặc biệt là mỗi lần con người sửa lỗi cho AI đều giúp mô hình hiểu sâu hơn về cách doanh nghiệp hoạt động. Nói cách khác, mỗi lần nhân viên chỉnh sửa câu trả lời của AI cũng là lúc doanh nghiệp đang "đào tạo" mô hình bằng chính kinh nghiệm tích lũy của mình.
Theo CEO Microsoft, đây là loại tri thức mà đối thủ cạnh tranh gần như không thể mua được trên thị trường. Thế nhưng nhiều doanh nghiệp lại đang tự nguyện cung cấp nó cho bên phát triển AI. Ông cũng chỉ ra điều mình cho là mâu thuẫn trong lập trường của các công ty AI. Một mặt, họ muốn được tự do thu thập dữ liệu trên Internet để huấn luyện mô hình. Mặt khác, họ lại phản đối việc người khác sử dụng chính kết quả đầu ra của mô hình để xây dựng mô hình mới.
Quá trình này được gọi là "chưng cất" (distillation), tức sử dụng câu trả lời của một mô hình AI để huấn luyện một mô hình khác, thường nhỏ hơn và có chi phí thấp hơn. Đầu năm nay, Anthropic từng cáo buộc một số mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc gửi hàng triệu yêu cầu tới Claude nhằm học cách hoạt động của mô hình này, sau đó kêu gọi Chính phủ Mỹ siết chặt các quy định xuất khẩu công nghệ AI. Theo Nadella, nếu việc huấn luyện AI từ dữ liệu công khai được xem là hợp lý thì doanh nghiệp cũng cần có quyền học hỏi từ chính các mô hình AI mà họ đã trả tiền sử dụng. Ông cho rằng các nhà phát triển AI không thể vừa muốn khai thác dữ liệu của cả thế giới để huấn luyện mô hình, vừa ngăn cản người khác nghiên cứu chính mô hình của họ.
Giải pháp mà Nadella đưa ra cũng phản ánh đúng vai trò của Microsoft với tư cách là nhà cung cấp hạ tầng điện toán đám mây. Ông cho rằng doanh nghiệp cần giữ quyền sở hữu toàn bộ dữ liệu của mình, bao gồm prompt, phản hồi của AI và toàn bộ lịch sử tương tác. Đồng thời, các công ty nên xây dựng môi trường AI riêng trên nền tảng đám mây và triển khai một "lớp điều phối" để có thể linh hoạt chuyển đổi giữa nhiều mô hình AI khác nhau, tránh phụ thuộc vào duy nhất một nhà cung cấp.
Mặc dù Nadella không nhắc trực tiếp đến AI mã nguồn mở, nhiều người cho rằng đây là thông điệp ngầm ủng hộ hướng đi này. Trên thực tế, xu hướng doanh nghiệp chuyển sang sử dụng các mô hình mã nguồn mở cài đặt tại chỗ (on premises) đang ngày càng rõ nét. Theo Idit Levine, nhà sáng lập kiêm CEO Solo.io, nhiều khách hàng sau thời gian thử nghiệm các mô hình AI thương mại đã bắt đầu chuyển sang các mô hình mã nguồn mở vì chúng đáp ứng khoảng 90% nhu cầu thực tế, chi phí thấp hơn đáng kể và quan trọng nhất là doanh nghiệp có toàn quyền kiểm soát dữ liệu.
Solo.io hiện cung cấp các giải pháp mạng và bảo mật AI cho nhiều doanh nghiệp lớn như T-Mobile, ADP và SAP. Theo Levine, việc triển khai AI mã nguồn mở tại chỗ đang trở thành làn sóng mới trong lĩnh vực AI doanh nghiệp. Không chỉ Solo.io, các nền tảng như Vercel và OpenRouter cũng ghi nhận lượng truy cập vào các mô hình mã nguồn mở tăng mạnh. Riêng trong tháng gần nhất, khoảng 29% lưu lượng AI được định tuyến qua hệ thống của Vercel đã đến từ các mô hình mã nguồn mở.
Việc chính CEO Microsoft, công ty đang đầu tư vào cả OpenAI lẫn Anthropic, công khai cảnh báo doanh nghiệp về rủi ro của các mô hình AI độc quyền được xem là tín hiệu đáng chú ý. Thông điệp cuối cùng của Nadella khá ngắn gọn nhưng thể hiện rõ quan điểm của ông: khi sử dụng AI, doanh nghiệp cũng đang tạo ra giá trị mới cho AI và những giá trị đó phải thuộc về chính doanh nghiệp, chứ không phải nhà cung cấp mô hình.
Trong thời gian qua, một trong những tranh cãi lớn nhất xung quanh AI không chỉ là nguy cơ mất việc hay tạo ra thông tin sai lệch, mà còn là câu hỏi liệu các mô hình AI độc quyền có đang trở thành "con ngựa thành Troia" đối với doanh nghiệp hay không. Nỗi lo này xuất phát từ việc ngày càng nhiều công ty sử dụng các mô hình AI của OpenAI, Anthropic và nhiều phòng thí nghiệm AI lớn để xử lý công việc hằng ngày. Đổi lại, những đơn vị phát triển các mô hình này có cơ hội tiếp cận lượng lớn dữ liệu, quy trình làm việc và bí quyết kinh doanh của khách hàng.
Thực tế, nhiều nhân vật nổi tiếng trong giới công nghệ như nhà đầu tư Jason Calacanis hay CEO Palantir Alex Karp đã nhiều lần cảnh báo về nguy cơ này. Giờ đây, Satya Nadella cũng công khai chia sẻ cùng mối lo. Trong bài viết mới trên blog cá nhân, ông cho rằng người dùng AI thực chất đang phải trả giá hai lần. Lần đầu là chi phí mua token hoặc phí sử dụng dịch vụ AI. Lần thứ hai, và cũng đắt giá hơn nhiều, là họ vô tình cung cấp chính những kiến thức độc quyền của doanh nghiệp để giúp AI ngày càng thông minh hơn.
Theo Nadella, càng muốn AI đưa ra kết quả chính xác, doanh nghiệp càng phải chia sẻ nhiều thông tin về cách vận hành, quy trình, kinh nghiệm và dữ liệu nội bộ. AI không chỉ học từ dữ liệu công khai mà còn học từ mọi tương tác của người dùng. Mỗi câu lệnh (prompt), mỗi công cụ AI được sử dụng và đặc biệt là mỗi lần con người sửa lỗi cho AI đều giúp mô hình hiểu sâu hơn về cách doanh nghiệp hoạt động. Nói cách khác, mỗi lần nhân viên chỉnh sửa câu trả lời của AI cũng là lúc doanh nghiệp đang "đào tạo" mô hình bằng chính kinh nghiệm tích lũy của mình.
Theo CEO Microsoft, đây là loại tri thức mà đối thủ cạnh tranh gần như không thể mua được trên thị trường. Thế nhưng nhiều doanh nghiệp lại đang tự nguyện cung cấp nó cho bên phát triển AI. Ông cũng chỉ ra điều mình cho là mâu thuẫn trong lập trường của các công ty AI. Một mặt, họ muốn được tự do thu thập dữ liệu trên Internet để huấn luyện mô hình. Mặt khác, họ lại phản đối việc người khác sử dụng chính kết quả đầu ra của mô hình để xây dựng mô hình mới.
Quá trình này được gọi là "chưng cất" (distillation), tức sử dụng câu trả lời của một mô hình AI để huấn luyện một mô hình khác, thường nhỏ hơn và có chi phí thấp hơn. Đầu năm nay, Anthropic từng cáo buộc một số mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc gửi hàng triệu yêu cầu tới Claude nhằm học cách hoạt động của mô hình này, sau đó kêu gọi Chính phủ Mỹ siết chặt các quy định xuất khẩu công nghệ AI. Theo Nadella, nếu việc huấn luyện AI từ dữ liệu công khai được xem là hợp lý thì doanh nghiệp cũng cần có quyền học hỏi từ chính các mô hình AI mà họ đã trả tiền sử dụng. Ông cho rằng các nhà phát triển AI không thể vừa muốn khai thác dữ liệu của cả thế giới để huấn luyện mô hình, vừa ngăn cản người khác nghiên cứu chính mô hình của họ.
Giải pháp mà Nadella đưa ra cũng phản ánh đúng vai trò của Microsoft với tư cách là nhà cung cấp hạ tầng điện toán đám mây. Ông cho rằng doanh nghiệp cần giữ quyền sở hữu toàn bộ dữ liệu của mình, bao gồm prompt, phản hồi của AI và toàn bộ lịch sử tương tác. Đồng thời, các công ty nên xây dựng môi trường AI riêng trên nền tảng đám mây và triển khai một "lớp điều phối" để có thể linh hoạt chuyển đổi giữa nhiều mô hình AI khác nhau, tránh phụ thuộc vào duy nhất một nhà cung cấp.
Mặc dù Nadella không nhắc trực tiếp đến AI mã nguồn mở, nhiều người cho rằng đây là thông điệp ngầm ủng hộ hướng đi này. Trên thực tế, xu hướng doanh nghiệp chuyển sang sử dụng các mô hình mã nguồn mở cài đặt tại chỗ (on premises) đang ngày càng rõ nét. Theo Idit Levine, nhà sáng lập kiêm CEO Solo.io, nhiều khách hàng sau thời gian thử nghiệm các mô hình AI thương mại đã bắt đầu chuyển sang các mô hình mã nguồn mở vì chúng đáp ứng khoảng 90% nhu cầu thực tế, chi phí thấp hơn đáng kể và quan trọng nhất là doanh nghiệp có toàn quyền kiểm soát dữ liệu.
Solo.io hiện cung cấp các giải pháp mạng và bảo mật AI cho nhiều doanh nghiệp lớn như T-Mobile, ADP và SAP. Theo Levine, việc triển khai AI mã nguồn mở tại chỗ đang trở thành làn sóng mới trong lĩnh vực AI doanh nghiệp. Không chỉ Solo.io, các nền tảng như Vercel và OpenRouter cũng ghi nhận lượng truy cập vào các mô hình mã nguồn mở tăng mạnh. Riêng trong tháng gần nhất, khoảng 29% lưu lượng AI được định tuyến qua hệ thống của Vercel đã đến từ các mô hình mã nguồn mở.
Việc chính CEO Microsoft, công ty đang đầu tư vào cả OpenAI lẫn Anthropic, công khai cảnh báo doanh nghiệp về rủi ro của các mô hình AI độc quyền được xem là tín hiệu đáng chú ý. Thông điệp cuối cùng của Nadella khá ngắn gọn nhưng thể hiện rõ quan điểm của ông: khi sử dụng AI, doanh nghiệp cũng đang tạo ra giá trị mới cho AI và những giá trị đó phải thuộc về chính doanh nghiệp, chứ không phải nhà cung cấp mô hình.
