Ngay khi có tin Tesla lập công ty tại Việt Nam, câu hỏi đầu tiên nhiều người nghĩ đến có lẽ là: Tesla sẽ bán xe thế nào khi VinFast đã giành được tất cả: doanh số rất lớn, hệ thống bán hàng, dịch vụ và đặc biệt là mạng lưới sạc chiếm phần lớn và mở rộng mạnh mẽ. Các thương hiệu xe điện Trung Quốc dù có thể có lợi thế trang bị, công nghệ cũng chưa tạo được doanh số thực sự nổi bật tại Việt Nam. Nhìn vào đó, nếu Tesla vào Việt Nam chỉ để bán Model 3, Model Y rồi cạnh tranh trực tiếp về số lượng xe, mình không nghĩ đây là một cuộc chơi dễ dàng, nếu như không muốn nói là fail nhìn thấy trước.
Nhưng đó là do chúng ta có thể đang nhìn Tesla hơi giống một hãng xe thông thường. Tesla có thể bán xe ở Việt Nam, thậm chí sẽ có một nhóm khách hàng mua Tesla đơn giản vì đó là Tesla. Nhóm này có thể không đủ lớn để giúp Tesla thống trị thị trường, nhưng cũng không phải vấn đề. Vì sao? Đừng quên Tesla không chỉ là hãng xe điện, họ có những thứ mà các hãng xe thông thường không có, và một trong số đó là trùm về công nghệ năng lượng. (Chứ không phải FSD hay robotaxi, những công nghệ rất được kỳ vọng nhưng chưa thể triển khai tại Việt Nam, bởi còn phụ thuộc vào khung pháp lý và hạ tầng giao thông.)
Ảnh Grok
Tesla hiện không chỉ kinh doanh xe điện mà còn có Megapack (hệ thống pin lưu trữ điện quy mô lớn), Powerwall (pin lưu trữ điện dành cho hộ gia đình) và các giải pháp lưu trữ năng lượng. Megapack hướng tới các hệ thống lưu trữ quy mô lớn, còn Powerwall phục vụ quy mô hộ gia đình và doanh nghiệp. Tesla cũng đang xây dựng một mảng kinh doanh năng lượng riêng, thay vì coi pin và lưu trữ điện đơn thuần là phần phụ của ô tô.
Điều này khá đáng suy nghĩ trong bối cảnh Việt Nam. Chúng ta không chỉ cần sản xuất thêm điện mà còn phải giải quyết bài toán điện mặt trời, phụ tải tăng nhanh, khu công nghiệp, trung tâm dữ liệu và khả năng cân bằng nguồn điện vào những thời điểm khác nhau. Khi điện tái tạo ngày càng phát triển, câu hỏi không còn đơn giản là "có đủ điện hay không", mà còn là "điện được tạo ra lúc nào, lưu ở đâu và lấy ra sử dụng lúc nào". Đây chính là sân chơi của hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin, hay BESS. Việt Nam cũng đang bắt đầu xây dựng khung chính sách và hạ tầng cho lĩnh vực này.
Nhưng nếu phải chọn một thứ Tesla có thể tạo ra tác động trực tiếp hơn ở thị trường xe điện Việt Nam, mình lại nghĩ đến Supercharger.
VinFast có một lợi thế rất khó phá: người mua xe VinFast có thể tiếp cận một mạng lưới sạc được xây dựng cùng hệ sinh thái xe. Nếu Tesla bán xe nhập khẩu vào Việt Nam sẽ không thể chỉ nói "xe mình tốt hơn" rồi chờ khách hàng tự giải quyết chuyện sạc. Tesla cần một lý do khác để người dùng tin rằng mua Tesla ở Việt Nam vẫn có trải nghiệm thuận tiện.
Về vấn đề này, Tesla có một thứ rất đáng giá: kinh nghiệm xây dựng mạng lưới sạc nhanh ở quy mô toàn cầu.
Supercharger không đơn thuần là một cái trụ cắm điện. Giá trị của nó nằm ở cả mạng lưới phía sau: vị trí trạm, công suất, quản lý tải, phần mềm, thanh toán, điều phối và trải nghiệm tìm trạm, sạc, thanh toán trong cùng một hệ thống. Tesla hiện đã mở một số Supercharger cho xe điện không phải Tesla, miễn là xe tương thích NACS hoặc có bộ chuyển đổi phù hợp.
Nếu Tesla vào Việt Nam và xây một mạng Supercharger nhưng chỉ cho Tesla sử dụng, đó chủ yếu là hạ tầng hỗ trợ cho việc bán xe Tesla. Nhưng nếu Tesla làm một bước khác: xây Supercharger và mở cho nhiều thương hiệu xe điện cùng sử dụng, câu chuyện sẽ thay đổi hoàn toàn. Khi đó Tesla không chỉ bán ô tô cho người Việt. Tesla đang bán quyền tiếp cận một mạng lưới năng lượng. Đây là mô hình rất đáng chú ý vì nó có thể tạo ra hiệu ứng ngược. Tesla càng có nhiều trạm sạc, xe Tesla càng hấp dẫn. Nhưng nếu trạm sạc mở cho cả xe của BYD, Hyundai, Kia, Mercedes hay những thương hiệu khác, Tesla lại không cần phải bán tất cả số xe đó để kiếm tiền từ hạ tầng. Càng nhiều xe điện chạy trên đường, mạng Supercharger càng có thêm khách hàng tiềm năng.
Nói cách khác, Tesla có thể biến thứ vốn được xem là "chi phí để bán xe" thành một business độc lập.
Đây cũng là cách Tesla có thể phá một phần lợi thế của VinFast. VinFast đang có lợi thế vì sở hữu mạng lưới sạc gắn với xe VinFast. Tesla không nhất thiết phải xây một mạng lớn hơn ngay lập tức. Tesla chỉ cần xây một mạng đủ tốt, đủ nhanh và quan trọng nhất là mở cửa cho nhiều hãng khác. Khi đó cuộc chơi chuyển từ "hãng nào có nhiều xe hơn" sang "hãng nào kiểm soát được hạ tầng sạc tốt hơn".
Tất nhiên, điều này có nghĩa Tesla phải đổ một lượng vốn lớn, cũng không có nghĩa Tesla chắc chắn sẽ làm như vậy ở Việt Nam. Hồ sơ đăng ký công ty Tesla tại Việt Nam hiện mới cho thấy các hoạt động liên quan đến bán buôn, bán lẻ ô tô, phụ tùng, máy móc thiết bị, xuất nhập khẩu và phân phối; chưa có công bố chính thức nào cho thấy Tesla đã quyết định xây Supercharger hay triển khai Megapack tại Việt Nam.
Nhưng nếu đặt câu hỏi Tesla có thể làm gì ở Việt Nam, mình nghĩ đây mới là hướng đáng theo dõi. Bởi nếu chỉ bán xe, Tesla sẽ phải đối mặt với VinFast, BYD và hàng loạt hãng Trung Quốc trong một thị trường mà giá bán vẫn là yếu tố rất quan trọng. Còn nếu Tesla tham gia cả vào hạ tầng sạc và năng lượng, quy mô cơ hội sẽ khác hẳn.
Một điều nữa còn thú vị hơn là Tesla có thể kết nối các mảng này lại với nhau. Xe điện là những cục pin di động. Supercharger là hạ tầng nạp năng lượng. Megapack là pin quy mô lớn. Điện mặt trời là nguồn tạo điện. Phần mềm là lớp điều phối tất cả những thứ đó. Nếu một ngày các hệ thống này được kết nối tốt, Tesla không còn đơn thuần bán "xe điện", mà đang tham gia vào cả chuỗi sản xuất, lưu trữ, phân phối và sử dụng năng lượng.
Trong ngắn và trung hạn, mình tin Tesla chắc không đặt mục tiêu bán được nhiều xe bằng VinFast. Có thể Model 3 hay Model Y vẫn chỉ là lựa chọn của một nhóm khách hàng tương đối nhỏ. Nhưng nếu Tesla mang vào Việt Nam công nghệ lưu trữ năng lượng, mạng sạc nhanh và nền tảng quản lý năng lượng, thì giá trị của Tesla có thể nằm ở một nơi khác hoàn toàn.
Có thể Tesla vào Việt Nam không phải để giành lấy những chiếc xe đang chạy trên đường, mà để tham gia vào hệ thống năng lượng giúp những chiếc xe đó có thể chạy.
Nhưng đó là do chúng ta có thể đang nhìn Tesla hơi giống một hãng xe thông thường. Tesla có thể bán xe ở Việt Nam, thậm chí sẽ có một nhóm khách hàng mua Tesla đơn giản vì đó là Tesla. Nhóm này có thể không đủ lớn để giúp Tesla thống trị thị trường, nhưng cũng không phải vấn đề. Vì sao? Đừng quên Tesla không chỉ là hãng xe điện, họ có những thứ mà các hãng xe thông thường không có, và một trong số đó là trùm về công nghệ năng lượng. (Chứ không phải FSD hay robotaxi, những công nghệ rất được kỳ vọng nhưng chưa thể triển khai tại Việt Nam, bởi còn phụ thuộc vào khung pháp lý và hạ tầng giao thông.)
Ảnh Grok
Tesla hiện không chỉ kinh doanh xe điện mà còn có Megapack (hệ thống pin lưu trữ điện quy mô lớn), Powerwall (pin lưu trữ điện dành cho hộ gia đình) và các giải pháp lưu trữ năng lượng. Megapack hướng tới các hệ thống lưu trữ quy mô lớn, còn Powerwall phục vụ quy mô hộ gia đình và doanh nghiệp. Tesla cũng đang xây dựng một mảng kinh doanh năng lượng riêng, thay vì coi pin và lưu trữ điện đơn thuần là phần phụ của ô tô.
Điều này khá đáng suy nghĩ trong bối cảnh Việt Nam. Chúng ta không chỉ cần sản xuất thêm điện mà còn phải giải quyết bài toán điện mặt trời, phụ tải tăng nhanh, khu công nghiệp, trung tâm dữ liệu và khả năng cân bằng nguồn điện vào những thời điểm khác nhau. Khi điện tái tạo ngày càng phát triển, câu hỏi không còn đơn giản là "có đủ điện hay không", mà còn là "điện được tạo ra lúc nào, lưu ở đâu và lấy ra sử dụng lúc nào". Đây chính là sân chơi của hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin, hay BESS. Việt Nam cũng đang bắt đầu xây dựng khung chính sách và hạ tầng cho lĩnh vực này.
Nhưng nếu phải chọn một thứ Tesla có thể tạo ra tác động trực tiếp hơn ở thị trường xe điện Việt Nam, mình lại nghĩ đến Supercharger.
VinFast có một lợi thế rất khó phá: người mua xe VinFast có thể tiếp cận một mạng lưới sạc được xây dựng cùng hệ sinh thái xe. Nếu Tesla bán xe nhập khẩu vào Việt Nam sẽ không thể chỉ nói "xe mình tốt hơn" rồi chờ khách hàng tự giải quyết chuyện sạc. Tesla cần một lý do khác để người dùng tin rằng mua Tesla ở Việt Nam vẫn có trải nghiệm thuận tiện.
Về vấn đề này, Tesla có một thứ rất đáng giá: kinh nghiệm xây dựng mạng lưới sạc nhanh ở quy mô toàn cầu.
Supercharger không đơn thuần là một cái trụ cắm điện. Giá trị của nó nằm ở cả mạng lưới phía sau: vị trí trạm, công suất, quản lý tải, phần mềm, thanh toán, điều phối và trải nghiệm tìm trạm, sạc, thanh toán trong cùng một hệ thống. Tesla hiện đã mở một số Supercharger cho xe điện không phải Tesla, miễn là xe tương thích NACS hoặc có bộ chuyển đổi phù hợp.
Nếu Tesla vào Việt Nam và xây một mạng Supercharger nhưng chỉ cho Tesla sử dụng, đó chủ yếu là hạ tầng hỗ trợ cho việc bán xe Tesla. Nhưng nếu Tesla làm một bước khác: xây Supercharger và mở cho nhiều thương hiệu xe điện cùng sử dụng, câu chuyện sẽ thay đổi hoàn toàn. Khi đó Tesla không chỉ bán ô tô cho người Việt. Tesla đang bán quyền tiếp cận một mạng lưới năng lượng. Đây là mô hình rất đáng chú ý vì nó có thể tạo ra hiệu ứng ngược. Tesla càng có nhiều trạm sạc, xe Tesla càng hấp dẫn. Nhưng nếu trạm sạc mở cho cả xe của BYD, Hyundai, Kia, Mercedes hay những thương hiệu khác, Tesla lại không cần phải bán tất cả số xe đó để kiếm tiền từ hạ tầng. Càng nhiều xe điện chạy trên đường, mạng Supercharger càng có thêm khách hàng tiềm năng.
Nói cách khác, Tesla có thể biến thứ vốn được xem là "chi phí để bán xe" thành một business độc lập.
Đây cũng là cách Tesla có thể phá một phần lợi thế của VinFast. VinFast đang có lợi thế vì sở hữu mạng lưới sạc gắn với xe VinFast. Tesla không nhất thiết phải xây một mạng lớn hơn ngay lập tức. Tesla chỉ cần xây một mạng đủ tốt, đủ nhanh và quan trọng nhất là mở cửa cho nhiều hãng khác. Khi đó cuộc chơi chuyển từ "hãng nào có nhiều xe hơn" sang "hãng nào kiểm soát được hạ tầng sạc tốt hơn".
Tất nhiên, điều này có nghĩa Tesla phải đổ một lượng vốn lớn, cũng không có nghĩa Tesla chắc chắn sẽ làm như vậy ở Việt Nam. Hồ sơ đăng ký công ty Tesla tại Việt Nam hiện mới cho thấy các hoạt động liên quan đến bán buôn, bán lẻ ô tô, phụ tùng, máy móc thiết bị, xuất nhập khẩu và phân phối; chưa có công bố chính thức nào cho thấy Tesla đã quyết định xây Supercharger hay triển khai Megapack tại Việt Nam.
Nhưng nếu đặt câu hỏi Tesla có thể làm gì ở Việt Nam, mình nghĩ đây mới là hướng đáng theo dõi. Bởi nếu chỉ bán xe, Tesla sẽ phải đối mặt với VinFast, BYD và hàng loạt hãng Trung Quốc trong một thị trường mà giá bán vẫn là yếu tố rất quan trọng. Còn nếu Tesla tham gia cả vào hạ tầng sạc và năng lượng, quy mô cơ hội sẽ khác hẳn.
Một điều nữa còn thú vị hơn là Tesla có thể kết nối các mảng này lại với nhau. Xe điện là những cục pin di động. Supercharger là hạ tầng nạp năng lượng. Megapack là pin quy mô lớn. Điện mặt trời là nguồn tạo điện. Phần mềm là lớp điều phối tất cả những thứ đó. Nếu một ngày các hệ thống này được kết nối tốt, Tesla không còn đơn thuần bán "xe điện", mà đang tham gia vào cả chuỗi sản xuất, lưu trữ, phân phối và sử dụng năng lượng.
Trong ngắn và trung hạn, mình tin Tesla chắc không đặt mục tiêu bán được nhiều xe bằng VinFast. Có thể Model 3 hay Model Y vẫn chỉ là lựa chọn của một nhóm khách hàng tương đối nhỏ. Nhưng nếu Tesla mang vào Việt Nam công nghệ lưu trữ năng lượng, mạng sạc nhanh và nền tảng quản lý năng lượng, thì giá trị của Tesla có thể nằm ở một nơi khác hoàn toàn.
Có thể Tesla vào Việt Nam không phải để giành lấy những chiếc xe đang chạy trên đường, mà để tham gia vào hệ thống năng lượng giúp những chiếc xe đó có thể chạy.
