Hoàng Anh
Writer
Cuộc chiến pháp lý giữa các cơ quan quản lý phương Tây và các nền tảng mạng xã hội vừa leo thang lên một nấc mới đầy căng thẳng. Vào ngày 6/2, Ủy ban châu Âu (EC) – cơ quan hành pháp quyền lực nhất của Liên minh châu Âu (EU) – đã chính thức đưa ra phán quyết sơ bộ, cáo buộc TikTok vi phạm nghiêm trọng Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA). Cáo buộc xoay quanh việc nền tảng này đã cố tình triển khai các thiết kế gây nghiện, đẩy người dùng, đặc biệt là trẻ em, vào trạng thái tiêu thụ nội dung cưỡng chế và không kiểm soát.
Cáo buộc về "chế độ lái tự động" của não bộ
Trong văn bản phán quyết, EC đã sử dụng những ngôn từ đanh thép để mô tả cơ chế hoạt động của TikTok. Cơ quan này kết luận rằng nền tảng chia sẻ video ngắn đã không thực hiện đầy đủ các đánh giá rủi ro về tác động của thiết kế ứng dụng đối với sức khỏe thể chất và tinh thần của người dùng. Trọng tâm của sự chỉ trích nhắm vào tính năng "cuộn vô tận" (infinite scroll) – một cơ chế cốt lõi làm nên thành công của TikTok nhưng bị EU coi là độc hại.
Theo phân tích của EC, nền tảng này hoạt động dựa trên việc liên tục "thưởng" cho người dùng bằng những nội dung mới lạ, kích thích sự tò mò và dopamine. Cơ chế này thúc đẩy người dùng không ngừng thực hiện thao tác cuộn video trong vô thức, đưa bộ não vào một trạng thái mà EC gọi là "chế độ vận hành tự động". Hậu quả là người dùng bị cuốn vào các hành vi sử dụng mang tính cưỡng chế, mất đi khả năng tự kiểm soát thời gian và sự chú ý của bản thân. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em và những người trưởng thành dễ bị tổn thương tâm lý.
Các biện pháp an toàn hiện tại là "muối bỏ bể"
Không chỉ dừng lại ở thuật toán hiển thị, EC còn cáo buộc TikTok đã phớt lờ các dấu hiệu cảnh báo rõ ràng về việc lạm dụng ứng dụng, chẳng hạn như thời gian sử dụng kéo dài của trẻ em vào ban đêm gây ảnh hưởng đến giấc ngủ và sự phát triển thể chất. Giới chức EU thẳng thừng bác bỏ hiệu quả của các công cụ an toàn mà TikTok đang triển khai, như tính năng giới hạn thời gian sử dụng màn hình hay chế độ kiểm soát của cha mẹ. Theo quan điểm của các nhà quản lý châu Âu, những công cụ này chỉ là giải pháp bề mặt, không thể loại bỏ được những nguy cơ cốt lõi xuất phát từ thiết kế gây nghiện nằm sâu trong mã nguồn của ứng dụng.
Để giải quyết vấn đề, EC tuyên bố đang xem xét áp dụng các biện pháp mạnh tay, buộc TikTok phải thay đổi thiết kế cơ bản của ứng dụng. Một trong những yêu cầu được đề xuất là vô hiệu hóa các tính năng gây nghiện then chốt như "cuộn vô tận" và bắt buộc ứng dụng phải tích hợp các khoảng nghỉ gián đoạn giữa thời gian sử dụng để phá vỡ mạch tiêu thụ nội dung liên tục. Đây là những yêu cầu chưa từng có tiền lệ, đe dọa trực tiếp đến mô hình kinh doanh giữ chân người dùng của TikTok.
Án phạt khổng lồ và phản ứng gay gắt từ TikTok
Nếu phán quyết sơ bộ này trở thành kết luận chính thức sau quá trình điều tra hoàn chỉnh, TikTok sẽ phải đối mặt với mức phạt tài chính khủng khiếp. Theo quy định của Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA), các doanh nghiệp vi phạm có thể chịu mức phạt cao nhất tương đương 6% doanh thu toàn cầu hàng năm. Dù TikTok không công khai báo cáo tài chính chi tiết, nhưng các ước tính từ Trung tâm Nghiên cứu Quảng cáo Thế giới (WARC) cho thấy công ty này có thể thu về khoảng 35 tỷ USD trong năm nay. Như vậy, án phạt tiềm năng có thể lên tới hơn 2 tỷ USD.
Ngay sau khi thông tin được công bố, TikTok đã nhanh chóng đưa ra phản ứng phủ nhận mọi cáo buộc. Phát ngôn viên của công ty khẳng định kết luận sơ bộ của EC đưa ra những mô tả hoàn toàn sai lệch và vô căn cứ về cách vận hành của nền tảng. TikTok tuyên bố sẽ áp dụng mọi biện pháp pháp lý cần thiết để phản bác thông tin này và bảo vệ danh tiếng của mình. Tuy nhiên, với lập trường cứng rắn hiện tại của EU trong việc làm sạch môi trường kỹ thuật số, cuộc chiến pháp lý này dự kiến sẽ còn kéo dài và có thể tạo ra tiền lệ thay đổi cách thức hoạt động của toàn bộ ngành công nghiệp mạng xã hội.
Cáo buộc về "chế độ lái tự động" của não bộ
Trong văn bản phán quyết, EC đã sử dụng những ngôn từ đanh thép để mô tả cơ chế hoạt động của TikTok. Cơ quan này kết luận rằng nền tảng chia sẻ video ngắn đã không thực hiện đầy đủ các đánh giá rủi ro về tác động của thiết kế ứng dụng đối với sức khỏe thể chất và tinh thần của người dùng. Trọng tâm của sự chỉ trích nhắm vào tính năng "cuộn vô tận" (infinite scroll) – một cơ chế cốt lõi làm nên thành công của TikTok nhưng bị EU coi là độc hại.
Theo phân tích của EC, nền tảng này hoạt động dựa trên việc liên tục "thưởng" cho người dùng bằng những nội dung mới lạ, kích thích sự tò mò và dopamine. Cơ chế này thúc đẩy người dùng không ngừng thực hiện thao tác cuộn video trong vô thức, đưa bộ não vào một trạng thái mà EC gọi là "chế độ vận hành tự động". Hậu quả là người dùng bị cuốn vào các hành vi sử dụng mang tính cưỡng chế, mất đi khả năng tự kiểm soát thời gian và sự chú ý của bản thân. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em và những người trưởng thành dễ bị tổn thương tâm lý.
Các biện pháp an toàn hiện tại là "muối bỏ bể"
Không chỉ dừng lại ở thuật toán hiển thị, EC còn cáo buộc TikTok đã phớt lờ các dấu hiệu cảnh báo rõ ràng về việc lạm dụng ứng dụng, chẳng hạn như thời gian sử dụng kéo dài của trẻ em vào ban đêm gây ảnh hưởng đến giấc ngủ và sự phát triển thể chất. Giới chức EU thẳng thừng bác bỏ hiệu quả của các công cụ an toàn mà TikTok đang triển khai, như tính năng giới hạn thời gian sử dụng màn hình hay chế độ kiểm soát của cha mẹ. Theo quan điểm của các nhà quản lý châu Âu, những công cụ này chỉ là giải pháp bề mặt, không thể loại bỏ được những nguy cơ cốt lõi xuất phát từ thiết kế gây nghiện nằm sâu trong mã nguồn của ứng dụng.
Để giải quyết vấn đề, EC tuyên bố đang xem xét áp dụng các biện pháp mạnh tay, buộc TikTok phải thay đổi thiết kế cơ bản của ứng dụng. Một trong những yêu cầu được đề xuất là vô hiệu hóa các tính năng gây nghiện then chốt như "cuộn vô tận" và bắt buộc ứng dụng phải tích hợp các khoảng nghỉ gián đoạn giữa thời gian sử dụng để phá vỡ mạch tiêu thụ nội dung liên tục. Đây là những yêu cầu chưa từng có tiền lệ, đe dọa trực tiếp đến mô hình kinh doanh giữ chân người dùng của TikTok.
Án phạt khổng lồ và phản ứng gay gắt từ TikTok
Nếu phán quyết sơ bộ này trở thành kết luận chính thức sau quá trình điều tra hoàn chỉnh, TikTok sẽ phải đối mặt với mức phạt tài chính khủng khiếp. Theo quy định của Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA), các doanh nghiệp vi phạm có thể chịu mức phạt cao nhất tương đương 6% doanh thu toàn cầu hàng năm. Dù TikTok không công khai báo cáo tài chính chi tiết, nhưng các ước tính từ Trung tâm Nghiên cứu Quảng cáo Thế giới (WARC) cho thấy công ty này có thể thu về khoảng 35 tỷ USD trong năm nay. Như vậy, án phạt tiềm năng có thể lên tới hơn 2 tỷ USD.
Ngay sau khi thông tin được công bố, TikTok đã nhanh chóng đưa ra phản ứng phủ nhận mọi cáo buộc. Phát ngôn viên của công ty khẳng định kết luận sơ bộ của EC đưa ra những mô tả hoàn toàn sai lệch và vô căn cứ về cách vận hành của nền tảng. TikTok tuyên bố sẽ áp dụng mọi biện pháp pháp lý cần thiết để phản bác thông tin này và bảo vệ danh tiếng của mình. Tuy nhiên, với lập trường cứng rắn hiện tại của EU trong việc làm sạch môi trường kỹ thuật số, cuộc chiến pháp lý này dự kiến sẽ còn kéo dài và có thể tạo ra tiền lệ thay đổi cách thức hoạt động của toàn bộ ngành công nghiệp mạng xã hội.
