Hoàng Khang
Writer
Trong nỗ lực giải quyết bài toán kép về ô nhiễm môi trường và an ninh năng lượng, Trung Quốc đang thực hiện một cuộc chuyển đổi ngoạn mục từ chôn lấp sang đốt rác phát điện. Theo các số liệu mới nhất, quốc gia này hiện sở hữu hệ thống xử lý chất thải rắn khổng lồ với hơn 1.100 nhà máy đang hoạt động, không chỉ giúp giảm thiểu đáng kể diện tích đất chôn lấp mà còn đóng góp một lượng điện năng khổng lồ cho lưới điện quốc gia, đồng thời thu hồi hàng loạt kim loại quý giá.
Đảo chiều ngoạn mục: Từ chôn lấp sang đốt phát điện
Báo cáo từ Hiệp hội Xúc tiến Công nghiệp Năng lượng Sinh khối Trung Quốc cho thấy, tính đến cuối năm 2024, tổng công suất lắp đặt của các nhà máy sản xuất điện từ rác thải trên toàn quốc đã đạt mức 27,38 GW. Hệ thống này đã tạo ra khoảng 145,3 tỷ kWh điện, một con số ấn tượng tương đương với sản lượng của nhiều nhà máy thủy điện lớn. Về mặt công nghệ, quy trình này sử dụng rác thải rắn đô thị làm nhiên liệu để đốt cháy, tạo ra khí nhiệt độ cao làm sôi nước, từ đó sinh ra hơi nước áp suất lớn vận hành các turbine phát điện.
Sự thay đổi này được thể hiện rõ nét qua các con số thống kê lịch sử. Theo Niên giám Thống kê Xây dựng Đô thị và Nông thôn Trung Quốc năm 2024, trong giai đoạn gần hai thập kỷ từ 2005 đến 2024, tỷ lệ rác thải đô thị được xử lý bằng phương pháp chôn lấp truyền thống đã giảm sâu từ mức 85,2% xuống chỉ còn vỏn vẹn 5%. Ở chiều ngược lại, phương pháp đốt rác đã tăng trưởng thần tốc từ 9,8% lên mức áp đảo 84,6%. Hiện nay, tổng công suất đốt rác của cả nước đạt 1,158 triệu tấn/ngày, với tỷ lệ xử lý rác thải sinh hoạt "không gây hại" (bao gồm đốt và các phương pháp an toàn khác) đã chạm ngưỡng 99%.
Mô hình kiểu mẫu tại Bắc Kinh
Thủ đô Bắc Kinh đang nổi lên như một hình mẫu tiêu biểu cho chiến lược này. Ông Song Yan, quan chức thuộc Ủy ban Quản lý Đô thị Bắc Kinh, cho biết thành phố hiện vận hành 13 nhà máy điện rác với tổng công suất xử lý thiết kế lên tới 23.975 tấn/ngày và công suất phát điện lắp đặt là 526 MW. Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng, thành phố đã lên kế hoạch bổ sung thêm hai nhà máy nữa trong dài hạn, dự kiến nâng tổng năng lực xử lý lên con số 28.550 tấn/ngày.
Điển hình cho hiệu quả của mô hình này là nhà máy đốt rác tại quận Đại Hưng. Với công suất xử lý 5.100 tấn rác mỗi ngày, nhà máy này không chỉ tự cung tự cấp năng lượng vận hành mà còn dư thừa khả năng để cung cấp điện cho khoảng 300.000 hộ gia đình. Sau khi trừ đi lượng tiêu thụ nội bộ, nhà máy vẫn đóng góp khoảng 659 triệu kWh vào lưới điện thành phố mỗi năm, biến rác thải thực sự trở thành một nguồn tài nguyên năng lượng ổn định.
Kinh tế tuần hoàn: Thu hồi kim loại từ tro xỉ
Lợi ích của công nghệ này không chỉ dừng lại ở dòng điện. Quá trình đốt rác còn mở ra cơ hội cho ngành khai khoáng đô thị. Tại nhà máy Đại Hưng, khoảng 20% khối lượng rác sau khi đốt sẽ còn lại dưới dạng tro xỉ. Thay vì bị loại bỏ hoàn toàn, số tro này được chuyển đến các cơ sở chuyên dụng để xử lý tiếp theo. Tại đây, các công nghệ phân tách hiện đại sẽ giúp thu hồi những vật liệu kim loại có giá trị như đồng, sắt và nhôm để tái chế, khép kín vòng đời của sản phẩm và thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn.
Tham vọng 2030 và chiến lược xuất khẩu công nghệ
Không dừng lại ở thị trường nội địa, Trung Quốc đang đặt ra những mục tiêu tham vọng hơn cho tương lai. Vào tháng 12 năm ngoái, chính phủ nước này đã công bố kế hoạch hành động nhằm nâng cao hiệu quả xử lý rác thải rắn. Mục tiêu đến năm 2030 là tận dụng được 4,5 tỷ tấn rác thải rắn và thu hồi 510 triệu tấn tài nguyên tái chế mỗi năm.
Song song đó, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng đang tích cực xuất khẩu công nghệ điện rác ra thế giới. Theo thống kê của Liên đoàn Môi trường Toàn Trung Quốc, tính đến tháng 5/2025, các công ty nước này đã chủ trì hoặc tham gia vào 79 dự án điện rác tại nước ngoài, trải rộng khắp các châu lục. Điều này cho thấy Trung Quốc không chỉ muốn giải quyết vấn đề môi trường trong nước mà còn đang định vị mình là một cường quốc xuất khẩu công nghệ xanh toàn cầu.
Đảo chiều ngoạn mục: Từ chôn lấp sang đốt phát điện
Báo cáo từ Hiệp hội Xúc tiến Công nghiệp Năng lượng Sinh khối Trung Quốc cho thấy, tính đến cuối năm 2024, tổng công suất lắp đặt của các nhà máy sản xuất điện từ rác thải trên toàn quốc đã đạt mức 27,38 GW. Hệ thống này đã tạo ra khoảng 145,3 tỷ kWh điện, một con số ấn tượng tương đương với sản lượng của nhiều nhà máy thủy điện lớn. Về mặt công nghệ, quy trình này sử dụng rác thải rắn đô thị làm nhiên liệu để đốt cháy, tạo ra khí nhiệt độ cao làm sôi nước, từ đó sinh ra hơi nước áp suất lớn vận hành các turbine phát điện.
Sự thay đổi này được thể hiện rõ nét qua các con số thống kê lịch sử. Theo Niên giám Thống kê Xây dựng Đô thị và Nông thôn Trung Quốc năm 2024, trong giai đoạn gần hai thập kỷ từ 2005 đến 2024, tỷ lệ rác thải đô thị được xử lý bằng phương pháp chôn lấp truyền thống đã giảm sâu từ mức 85,2% xuống chỉ còn vỏn vẹn 5%. Ở chiều ngược lại, phương pháp đốt rác đã tăng trưởng thần tốc từ 9,8% lên mức áp đảo 84,6%. Hiện nay, tổng công suất đốt rác của cả nước đạt 1,158 triệu tấn/ngày, với tỷ lệ xử lý rác thải sinh hoạt "không gây hại" (bao gồm đốt và các phương pháp an toàn khác) đã chạm ngưỡng 99%.
Mô hình kiểu mẫu tại Bắc Kinh
Thủ đô Bắc Kinh đang nổi lên như một hình mẫu tiêu biểu cho chiến lược này. Ông Song Yan, quan chức thuộc Ủy ban Quản lý Đô thị Bắc Kinh, cho biết thành phố hiện vận hành 13 nhà máy điện rác với tổng công suất xử lý thiết kế lên tới 23.975 tấn/ngày và công suất phát điện lắp đặt là 526 MW. Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng, thành phố đã lên kế hoạch bổ sung thêm hai nhà máy nữa trong dài hạn, dự kiến nâng tổng năng lực xử lý lên con số 28.550 tấn/ngày.
Điển hình cho hiệu quả của mô hình này là nhà máy đốt rác tại quận Đại Hưng. Với công suất xử lý 5.100 tấn rác mỗi ngày, nhà máy này không chỉ tự cung tự cấp năng lượng vận hành mà còn dư thừa khả năng để cung cấp điện cho khoảng 300.000 hộ gia đình. Sau khi trừ đi lượng tiêu thụ nội bộ, nhà máy vẫn đóng góp khoảng 659 triệu kWh vào lưới điện thành phố mỗi năm, biến rác thải thực sự trở thành một nguồn tài nguyên năng lượng ổn định.
Kinh tế tuần hoàn: Thu hồi kim loại từ tro xỉ
Lợi ích của công nghệ này không chỉ dừng lại ở dòng điện. Quá trình đốt rác còn mở ra cơ hội cho ngành khai khoáng đô thị. Tại nhà máy Đại Hưng, khoảng 20% khối lượng rác sau khi đốt sẽ còn lại dưới dạng tro xỉ. Thay vì bị loại bỏ hoàn toàn, số tro này được chuyển đến các cơ sở chuyên dụng để xử lý tiếp theo. Tại đây, các công nghệ phân tách hiện đại sẽ giúp thu hồi những vật liệu kim loại có giá trị như đồng, sắt và nhôm để tái chế, khép kín vòng đời của sản phẩm và thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn.
Tham vọng 2030 và chiến lược xuất khẩu công nghệ
Không dừng lại ở thị trường nội địa, Trung Quốc đang đặt ra những mục tiêu tham vọng hơn cho tương lai. Vào tháng 12 năm ngoái, chính phủ nước này đã công bố kế hoạch hành động nhằm nâng cao hiệu quả xử lý rác thải rắn. Mục tiêu đến năm 2030 là tận dụng được 4,5 tỷ tấn rác thải rắn và thu hồi 510 triệu tấn tài nguyên tái chế mỗi năm.
Song song đó, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng đang tích cực xuất khẩu công nghệ điện rác ra thế giới. Theo thống kê của Liên đoàn Môi trường Toàn Trung Quốc, tính đến tháng 5/2025, các công ty nước này đã chủ trì hoặc tham gia vào 79 dự án điện rác tại nước ngoài, trải rộng khắp các châu lục. Điều này cho thấy Trung Quốc không chỉ muốn giải quyết vấn đề môi trường trong nước mà còn đang định vị mình là một cường quốc xuất khẩu công nghệ xanh toàn cầu.
