Bui Nhat Minh
Intern Writer
Các nhà khoa học từ Stanford University đang tiến gần hơn tới một mục tiêu đầy tham vọng trong y học hiện đại: phát triển một loại vắc-xin có thể bảo vệ con người trước nhiều bệnh đường hô hấp khác nhau cùng lúc. Nếu thành công, loại vắc-xin này có thể giúp giảm đáng kể số lần tiêm phòng mỗi năm và tăng cường khả năng phòng vệ của hệ miễn dịch trước các mầm bệnh mới.
Trong nhiều thập kỷ qua, vắc-xin đã cứu sống hàng triệu người, nhưng chúng vẫn có một hạn chế lớn: hầu hết được thiết kế để chống lại một mầm bệnh cụ thể. Điều đó có nghĩa là khi virus thay đổi hoặc xuất hiện biến thể mới, vắc-xin thường phải được cập nhật để tiếp tục hiệu quả. Đây là lý do các loại vắc-xin như cúm hay COVID-19 cần được điều chỉnh theo thời gian.
Trong nghiên cứu công bố năm 2025, nhóm khoa học tại Stanford đã thử nghiệm một chiến lược khác. Thay vì chỉ nhắm vào một kháng nguyên cụ thể của virus, họ tập trung vào cách các thành phần của hệ miễn dịch phối hợp với nhau để tạo ra phản ứng bảo vệ rộng hơn.
Trong khi đó, hệ miễn dịch thích ứng phản ứng chậm hơn nhưng có khả năng ghi nhớ mầm bệnh và tạo ra kháng thể đặc hiệu. Hầu hết các loại vắc-xin hiện nay chủ yếu kích hoạt cơ chế này.
Nhóm nghiên cứu do nhà miễn dịch học Bali Pulendran dẫn đầu đã phát hiện rằng nếu hai hệ miễn dịch này được kích hoạt theo cách đặc biệt, phản ứng bảo vệ của cơ thể có thể kéo dài lâu hơn và trở nên linh hoạt hơn trước nhiều loại mầm bệnh khác nhau.
Điểm đặc biệt của loại vắc-xin này là nó có thể kéo dài hoạt động của hệ miễn dịch bẩm sinh trong nhiều tháng. Theo các nhà nghiên cứu, các tế bào T từ hệ miễn dịch thích ứng gửi tín hiệu giúp duy trì trạng thái “cảnh giác” của hệ miễn dịch bẩm sinh trong phổi. Nhờ vậy, cơ thể có thể phản ứng nhanh hơn khi gặp mầm bệnh.
Trong thí nghiệm, lượng virus trong phổi của chuột giảm tới hàng trăm lần so với bình thường. Ngoài ra, phản ứng miễn dịch liên quan đến hen suyễn dị ứng cũng bị ức chế, giúp đường hô hấp ít bị viêm và tích tụ chất nhầy hơn.
Hiện tại, loại vắc-xin này mới chỉ được thử nghiệm trên động vật. Bước tiếp theo là thử nghiệm lâm sàng giai đoạn đầu trên người. Nếu mọi thứ diễn ra thuận lợi, các nhà khoa học hy vọng công nghệ này có thể được đưa vào sử dụng trong vòng 5 đến 7 năm tới.
Nếu thành công, đây có thể là bước tiến lớn trong lĩnh vực y học dự phòng. Một loại vắc-xin có khả năng bảo vệ trước nhiều bệnh đường hô hấp cùng lúc không chỉ giúp đơn giản hóa chương trình tiêm chủng mà còn tăng khả năng chuẩn bị của nhân loại trước các đại dịch trong tương lai.(popularmechanics)
Trong nhiều thập kỷ qua, vắc-xin đã cứu sống hàng triệu người, nhưng chúng vẫn có một hạn chế lớn: hầu hết được thiết kế để chống lại một mầm bệnh cụ thể. Điều đó có nghĩa là khi virus thay đổi hoặc xuất hiện biến thể mới, vắc-xin thường phải được cập nhật để tiếp tục hiệu quả. Đây là lý do các loại vắc-xin như cúm hay COVID-19 cần được điều chỉnh theo thời gian.
Trong nghiên cứu công bố năm 2025, nhóm khoa học tại Stanford đã thử nghiệm một chiến lược khác. Thay vì chỉ nhắm vào một kháng nguyên cụ thể của virus, họ tập trung vào cách các thành phần của hệ miễn dịch phối hợp với nhau để tạo ra phản ứng bảo vệ rộng hơn.
Ý tưởng về một loại vắc-xin “đa năng”
Cơ thể con người có hai tuyến phòng thủ chính trước mầm bệnh: hệ miễn dịch bẩm sinh và hệ miễn dịch thích ứng. Hệ miễn dịch bẩm sinh hoạt động như lực lượng phản ứng nhanh, giúp cơ thể chống lại các tác nhân xâm nhập ngay lập tức thông qua da, chất nhầy và các tế bào miễn dịch như đại thực bào hay bạch cầu trung tính. Tuy nhiên, phản ứng này thường chỉ kéo dài trong thời gian ngắn.
Trong khi đó, hệ miễn dịch thích ứng phản ứng chậm hơn nhưng có khả năng ghi nhớ mầm bệnh và tạo ra kháng thể đặc hiệu. Hầu hết các loại vắc-xin hiện nay chủ yếu kích hoạt cơ chế này.
Nhóm nghiên cứu do nhà miễn dịch học Bali Pulendran dẫn đầu đã phát hiện rằng nếu hai hệ miễn dịch này được kích hoạt theo cách đặc biệt, phản ứng bảo vệ của cơ thể có thể kéo dài lâu hơn và trở nên linh hoạt hơn trước nhiều loại mầm bệnh khác nhau.
Kết quả đầy hứa hẹn trong thử nghiệm
Trong các thử nghiệm trên chuột, loại vắc-xin thử nghiệm đã cho thấy khả năng bảo vệ đáng kể trước nhiều mối đe dọa khác nhau, bao gồm virus corona như SARS-CoV-2, vi khuẩn Staphylococcus aureus và Acinetobacter baumannii. Ngoài ra, nó còn giúp giảm phản ứng dị ứng với mạt bụi một trong những tác nhân phổ biến gây bệnh hô hấp.Điểm đặc biệt của loại vắc-xin này là nó có thể kéo dài hoạt động của hệ miễn dịch bẩm sinh trong nhiều tháng. Theo các nhà nghiên cứu, các tế bào T từ hệ miễn dịch thích ứng gửi tín hiệu giúp duy trì trạng thái “cảnh giác” của hệ miễn dịch bẩm sinh trong phổi. Nhờ vậy, cơ thể có thể phản ứng nhanh hơn khi gặp mầm bệnh.
Trong thí nghiệm, lượng virus trong phổi của chuột giảm tới hàng trăm lần so với bình thường. Ngoài ra, phản ứng miễn dịch liên quan đến hen suyễn dị ứng cũng bị ức chế, giúp đường hô hấp ít bị viêm và tích tụ chất nhầy hơn.
Hiện tại, loại vắc-xin này mới chỉ được thử nghiệm trên động vật. Bước tiếp theo là thử nghiệm lâm sàng giai đoạn đầu trên người. Nếu mọi thứ diễn ra thuận lợi, các nhà khoa học hy vọng công nghệ này có thể được đưa vào sử dụng trong vòng 5 đến 7 năm tới.
Nếu thành công, đây có thể là bước tiến lớn trong lĩnh vực y học dự phòng. Một loại vắc-xin có khả năng bảo vệ trước nhiều bệnh đường hô hấp cùng lúc không chỉ giúp đơn giản hóa chương trình tiêm chủng mà còn tăng khả năng chuẩn bị của nhân loại trước các đại dịch trong tương lai.(popularmechanics)
