Ngày 18/3, Iran đã nhắm mục tiêu vào các cơ sở năng lượng trên khắp Trung Đông, bao gồm cả trung tâm khí đốt tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới ở Qatar, để trả đũa các cuộc tấn công của Israel vào một mỏ khí đốt của Iran vài giờ trước đó.
Iran đã tiếp tục tấn công các cơ sở năng lượng khác trên khắp vùng Vịnh. Điều này bao gồm việc tấn công một nhà máy lọc dầu của Ả Rập Xê Út trên Biển Đỏ và đốt cháy hai nhà máy lọc dầu của Kuwait, trong một động thái leo thang chiến dịch chống lại cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực.
Với tư cách là một chuyên gia về chiến lược quân sự, tôi nhận thấy các cuộc tấn công của Iran vào các cơ sở năng lượng vùng Vịnh là một phần của chương trình chiến lược rộng lớn hơn mà chế độ ở Tehran đã sử dụng để cố gắng đảm bảo sự tồn tại của mình.
Các cuộc tấn công của Iran vào cơ sở hạ tầng năng lượng kể từ khi bắt đầu cuộc xung đột đã đi kèm với các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái quy mô lớn hơn nhằm vào các căn cứ quân sự và cơ sở hạ tầng của Mỹ trong khu vực. Thông qua các cuộc tấn công này, vốn đã khiến 7 binh sĩ Mỹ thiệt mạng cho đến nay, chế độ này muốn chứng minh năng lực và khả năng của mình không chỉ với cộng đồng quốc tế mà còn với người dân Iran.
Điều này bao gồm, và có lẽ quan trọng nhất, những người chịu trách nhiệm duy trì an ninh nội bộ của Iran. Nếu những người được giao trách nhiệm này bắt đầu nghi ngờ khả năng đáp trả các cuộc tấn công của chế độ, họ có thể sẽ ít có khuynh hướng đàn áp các cuộc ******* và bạo loạn hơn.
Khả năng sử dụng vũ lực từ lâu đã là yếu tố then chốt để duy trì vị thế chính trị trong nước của chế độ Iran. Điều này đã được chứng minh bằng sự đàn áp ******* đối với nhiều phong trào biểu tình trong thập kỷ qua.
Trong các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng vùng Vịnh , Iran có hai mục tiêu chính. Thứ nhất là gây thiệt hại kinh tế cho các quốc gia vùng Vịnh với hy vọng điều này sẽ làm giảm sự sẵn lòng hỗ trợ của họ dành cho Mỹ.
Các quốc gia vùng Vịnh phụ thuộc rất nhiều vào xuất khẩu năng lượng để thu ngân sách. Ví dụ, tại Qatar, thu nhập từ ngành dầu khí chiếm 83% tổng thu ngân sách nhà nước năm 2023. Nguồn thu này giúp các quốc gia vùng Vịnh duy trì chế độ thuế thấp mà người dân đang được hưởng.
Nếu doanh thu giảm đáng kể do không thể chế biến năng lượng, một số quốc gia này có thể bắt đầu đặt câu hỏi về liên minh của họ với Mỹ. Kịch bản như vậy sẽ làm giảm khả năng tiến hành các hoạt động quân sự của Mỹ ở Trung Đông và khả năng thể hiện sức mạnh cũng như ảnh hưởng của mình trong khu vực.
Cuộc chiến đã và đang gây ra những tác động đáng kể đến các quốc gia này. Goldman Sachs ước tính rằng GDP của Qatar và Kuwait có thể giảm tới 14% nếu chiến tranh kéo dài đến cuối tháng Tư. Tương tự, Capital Economics dự đoán rằng GDP trong khu vực có thể giảm từ 10% đến 15% nếu xung đột gây ra thiệt hại lâu dài cho cơ sở hạ tầng năng lượng.
Hiện tại dường như chưa có dấu hiệu rạn nứt nào giữa Mỹ và các đồng minh Trung Đông. Tuy nhiên, Tehran đang tính toán rằng các cuộc tấn công kéo dài – cùng với việc tiếp tục gây gián đoạn cho tuyến đường vận chuyển quan trọng qua eo biển Hormuz – sẽ làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ giữa hai bên.
Tăng giá năng lượng
Mục tiêu thứ hai, và rộng lớn hơn, của Iran là làm tăng giá năng lượng toàn cầu . Trung Đông là nhà cung cấp năng lượng quan trọng toàn cầu, vì vậy việc gián đoạn nguồn cung ở khu vực này có thể tác động gần như ngay lập tức đến giá cả.
Giá một thùng dầu Brent, chuẩn mực toàn cầu về giá dầu, đã tăng từ khoảng 68 đô la Mỹ (51 bảng Anh) vào ngày 27 tháng 2 lên gần 100 đô la Mỹ. Điều này chủ yếu là do sự gián đoạn tại eo biển Hormuz, khiến các quốc gia vùng Vịnh không thể cung cấp năng lượng cho thị trường toàn cầu.
Nhưng dường như Tehran đang tính toán rằng những nỗ lực tiếp tục giảm nguồn cung năng lượng từ vùng Vịnh sẽ buộc các quốc gia trên toàn thế giới, những quốc gia đang phải thực hiện các chính sách tốn kém để giảm thiểu tác động của giá năng lượng tăng cao đối với người dân, phải đặt câu hỏi về hành động của Mỹ tại Iran.
Tại Philippines, quốc gia phụ thuộc rất nhiều vào dầu mỏ vùng Vịnh, chính phủ đã yêu cầu các cơ quan cắt giảm lượng điện và nhiên liệu tiêu thụ từ 10% đến 20%. Việt Nam đã áp dụng chính sách làm việc tại nhà cho nhiều công chức. Và chính phủ Anh đã công bố gói hỗ trợ trị giá 53 triệu bảng Anh cho những người sử dụng dầu mỏ để sưởi ấm.
Cân nhắc chiến lược cuối cùng của Iran là việc tấn công các cơ sở năng lượng có thể làm suy yếu sự ủng hộ trong nước dành cho ông Trump ở Mỹ. Điều này có thể buộc ông phải thay đổi đường lối chính trị. Giá xăng đã tăng lên mức trung bình 3,60 đô la Mỹ/gallon tại Mỹ – mức chưa từng thấy kể từ những ngày đầu Nga xâm lược Ukraine năm 2022.
Việc tăng giá này sẽ được chuyển sang người tiêu dùng, tạo ra khó khăn cho ông Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Cương lĩnh giảm lạm phát dưới thời chính quyền Biden là một phần quan trọng trong chiến dịch tranh cử giúp ông tái đắc cử vào Nhà Trắng.
Các cuộc tấn công của Iran vào cơ sở hạ tầng năng lượng có khả năng sẽ tiếp tục. Điều này là bởi vì chúng cho phép chính quyền Tehran tăng chi phí chiến tranh ngay cả đối với những người không trực tiếp tham gia, làm gia tăng áp lực toàn cầu lên Mỹ để chấm dứt xung đột.
