Mẫn Nhi
Admin xinh gái
Chưa bao giờ con người dễ dàng tiếp cận mọi hình thức giải trí và tiện nghi như hiện nay: từ đồ ăn giao tận cửa, nội dung cuộn vô tận trên mạng xã hội, các mô hình AI sẵn sàng chiều chuộng tâm lý cho đến vô số liệu trình chăm sóc sức khỏe. Thế nhưng, đằng sau sự thừa mứa đó lại là một cảm giác trống rỗng và chán nản lan rộng. Chúng ta đang bước vào một thời đại mà sự hưởng thụ bị vắt cạn niềm vui thực sự.
Thế nhưng, sự sa đọa thời bấy giờ đi kèm với một triết lý rõ ràng: tôn thờ niềm vui nguyên bản và trải nghiệm giác quan vì chính nó, không vì mục đích sử dụng hay lợi nhuận. Nhà triết học Walter Pater từng dừng lại giữa đường phố chỉ để vuốt ve một chú mèo đơn giản vì cảm giác của lớp lông dưới ngón tay. Niềm vui khi đó là một cái đích tự thân.
Nhiều người trong chúng ta ngày nay đang kế thừa toàn bộ bề nổi của sự xa hoa đó: sự thừa mứa, tính nhân tạo, sự phô diễn cơ thể. Tuy nhiên, chúng ta lại đánh mất đi cốt lõi quan trọng nhất: khả năng thực sự tận hưởng niềm vui. Niềm vui đã bị gạt sang một bên để nhường chỗ cho các chương trình tối ưu hóa bản thân, sự kích thích từ thuật toán và những lời hứa hẹn về sự thỏa mãn tức thì. Kết quả là một lối sống tạo cảm giác rất meh – nhạt nhẽo và thiếu vắng niềm vui.
Để kéo dài tuổi thọ, ông duy trì một chế độ sinh hoạt vô cùng khắc nghiệt: không uống rượu, tránh ánh nắng, không đi chơi tối, chỉ ăn đậu lăng, súp lơ luộc và hạt macadamia. Mỗi ngày, ông nuốt tới 111 viên thuốc, theo dõi các chỉ số sinh lý ban đêm và thậm chí dùng huyết thanh của con trai mình.
Nhìn qua, lối sống này trông có vẻ khắc kỷ, nhưng bản chất của nó lại là một sự thái quá kỳ quặc. Nó biến cơ thể thành một cỗ máy cần được tinh chỉnh liên tục. Trong khi các nhân vật sa đọa thời thế kỷ 19 đắm chìm vào cảm giác của giác quan, thì những trào lưu như Don’t Die lại coi các thú vui giác quan là mối nguy hại cần kiểm soát.
Sự lệch lạc này không chỉ dừng lại ở các tỷ phú. Khái niệm humanmaxxing do tỷ phú sinh học Christian Angermayer cổ xuyển hay các phòng khám chuyên biệt dành cho giới siêu giàu đang biến cả những nhu cầu tự nhiên nhất thành chỉ số sinh học cần tối ưu thông qua thuốc, hormone và thiết bị theo dõi.
Không thể phủ nhận lợi ích y tế của chúng, nhưng việc phụ thuộc vào thuốc để quản lý sự thèm ăn cũng thay đổi mối quan hệ giữa con người với niềm vui ăn uống. Nhiều người dùng báo cáo cảm giác mệt mỏi, giảm ham muốn, phẳng lặng về cảm xúc và mất đi tính kết nối xã hội vốn có của các bữa ăn. Niềm vui thưởng thức bị triệt tiêu để đổi lấy sự kiểm soát chỉ số cân nặng.
Ở một góc độ khác, trào lưu looksmaxxing trong giới trẻ lại biến việc chăm sóc ngoại hình thành một quy trình đo đạc toán học khô khốc. Thay vì coi khuôn mặt là nơi thể hiện cá tính hay nghệ thuật, trào lưu này ép buộc khuôn mặt phải tuân theo các tỷ lệ đo lường khắt khe như khoảng cách giữa hai đồng tử hay chiều cao của trán để tăng "giá trị thị trường" của bản thân.
Các sản phẩm do AI tạo ra tràn ngập không gian mạng: từ những bài viết rao giảng đạo lý kinh doanh trên LinkedIn đến những video hoạt hình nhảm nhí. Chúng không xuất phát từ bất kỳ trải nghiệm, cảm xúc hay giác quan thực tế nào của con người. AI chính là cỗ máy tạo ra sự sa đọa không niềm vui – một dòng chảy nội dung liên tục nhằm thu hút sự chú ý nhưng hoàn toàn rỗng tuếch.
Khi ngôn ngữ và nội dung bị thuật toán phẳng hóa để trở nên dễ đoán, con người dần mất đi khả năng cảm nhận những nét tinh tế, độc đáo của ngôn từ và nghệ thuật. Như nhà triết học Carissa Véliz từng nhận định, AI không biết đến niềm đau hay sự vui sướng, nó không có gì để đánh đổi nên nó không thể thực sự quan tâm hay đánh giá giá trị của bất kỳ điều gì.
Để chống lại sự can thiệp quá mức của công nghệ và tinh thần tối ưu hóa khô khốc, có lẽ điều chúng ta cần không phải là thêm các công cụ đo lường hay các nội dung giải trí nhanh. Điều cần thiết là học cách dừng lại, thực sự sống và cảm nhận thế giới xung quanh bằng chính các giác quan của mình – giống như lời nhắc nhở của Walter Pater: điều duy nhất chúng ta có là những nhịp đập con tim trong một khoảng thời gian hữu hạn, và giá trị nằm ở việc cảm nhận trọn vẹn từng khoảnh khắc đó chứ không phải chỉ tìm cách đếm hay kéo dài nó bằng mọi giá.
Bạt ngàn sự xao lãng nhưng lại thấy "meh"
Khái niệm về sự "suy đồi" hay "đồi trụy" (decadence) gắn liền với sự dư thừa vật chất và suy thoái văn hóa vốn không mới. Thời La Mã hay Hy Lạp cổ đại từng chứng kiến những hoàng đế dùng não chim hồng hạc làm thức ăn hay cho chó xé xác kẻ thù trong vườn hoa. Đến thế kỷ 19, các nghệ sĩ như Oscar Wilde hay Joris-Karl Huysmans lại coi sự sa đọa và tính nhân tạo là một phản kháng chống lại sự thô ráp, thực dụng của xã hội công nghiệp.Thế nhưng, sự sa đọa thời bấy giờ đi kèm với một triết lý rõ ràng: tôn thờ niềm vui nguyên bản và trải nghiệm giác quan vì chính nó, không vì mục đích sử dụng hay lợi nhuận. Nhà triết học Walter Pater từng dừng lại giữa đường phố chỉ để vuốt ve một chú mèo đơn giản vì cảm giác của lớp lông dưới ngón tay. Niềm vui khi đó là một cái đích tự thân.
Nhiều người trong chúng ta ngày nay đang kế thừa toàn bộ bề nổi của sự xa hoa đó: sự thừa mứa, tính nhân tạo, sự phô diễn cơ thể. Tuy nhiên, chúng ta lại đánh mất đi cốt lõi quan trọng nhất: khả năng thực sự tận hưởng niềm vui. Niềm vui đã bị gạt sang một bên để nhường chỗ cho các chương trình tối ưu hóa bản thân, sự kích thích từ thuật toán và những lời hứa hẹn về sự thỏa mãn tức thì. Kết quả là một lối sống tạo cảm giác rất meh – nhạt nhẽo và thiếu vắng niềm vui.
Tối ưu hóa đến cực đoan: Khi sự sống trở thành bài toán kỹ thuật
Biểu hiện rõ nhất của xu hướng này nằm ở tầng lớp công nghệ thượng lưu. Triệu phú công nghệ Bryan Johnson, người chi khoảng 2 triệu USD mỗi năm cho chiến dịch Don’t Die nhằm tìm kiếm sự bất tử, là một ví dụ điển hình.
Để kéo dài tuổi thọ, ông duy trì một chế độ sinh hoạt vô cùng khắc nghiệt: không uống rượu, tránh ánh nắng, không đi chơi tối, chỉ ăn đậu lăng, súp lơ luộc và hạt macadamia. Mỗi ngày, ông nuốt tới 111 viên thuốc, theo dõi các chỉ số sinh lý ban đêm và thậm chí dùng huyết thanh của con trai mình.
Nhìn qua, lối sống này trông có vẻ khắc kỷ, nhưng bản chất của nó lại là một sự thái quá kỳ quặc. Nó biến cơ thể thành một cỗ máy cần được tinh chỉnh liên tục. Trong khi các nhân vật sa đọa thời thế kỷ 19 đắm chìm vào cảm giác của giác quan, thì những trào lưu như Don’t Die lại coi các thú vui giác quan là mối nguy hại cần kiểm soát.
Sự lệch lạc này không chỉ dừng lại ở các tỷ phú. Khái niệm humanmaxxing do tỷ phú sinh học Christian Angermayer cổ xuyển hay các phòng khám chuyên biệt dành cho giới siêu giàu đang biến cả những nhu cầu tự nhiên nhất thành chỉ số sinh học cần tối ưu thông qua thuốc, hormone và thiết bị theo dõi.
Khi nhu cầu cơ bản và cái đẹp bị biến thành thuật toán
Sự can thiệp của công nghệ và y học vào ham muốn tự nhiên thể hiện rõ nhất qua sự bùng nổ của các loại thuốc giảm cân thuộc nhóm GLP-1 như Ozempic, Wegovy hay Mounjaro. Theo khảo sát của Gallup vào năm 2025, có 1 trên 8 người trưởng thành tại Mỹ cho biết từng sử dụng nhóm thuốc này để giảm cân, và thị trường toàn cầu của dòng thuốc này dự kiến đạt 190 tỷ USD vào năm 2035.
Không thể phủ nhận lợi ích y tế của chúng, nhưng việc phụ thuộc vào thuốc để quản lý sự thèm ăn cũng thay đổi mối quan hệ giữa con người với niềm vui ăn uống. Nhiều người dùng báo cáo cảm giác mệt mỏi, giảm ham muốn, phẳng lặng về cảm xúc và mất đi tính kết nối xã hội vốn có của các bữa ăn. Niềm vui thưởng thức bị triệt tiêu để đổi lấy sự kiểm soát chỉ số cân nặng.
Ở một góc độ khác, trào lưu looksmaxxing trong giới trẻ lại biến việc chăm sóc ngoại hình thành một quy trình đo đạc toán học khô khốc. Thay vì coi khuôn mặt là nơi thể hiện cá tính hay nghệ thuật, trào lưu này ép buộc khuôn mặt phải tuân theo các tỷ lệ đo lường khắt khe như khoảng cách giữa hai đồng tử hay chiều cao của trán để tăng "giá trị thị trường" của bản thân.
AI và sự lên ngôi của những kích thích rỗng tuếch
Nếu các nghệ sĩ thế kỷ 19 dùng nghệ thuật để làm phong phú thêm trải nghiệm giác quan của con người, thì trí tuệ nhân tạo (AI) hiện nay đang tạo ra một dạng nhân tạo hoàn toàn khác.Các sản phẩm do AI tạo ra tràn ngập không gian mạng: từ những bài viết rao giảng đạo lý kinh doanh trên LinkedIn đến những video hoạt hình nhảm nhí. Chúng không xuất phát từ bất kỳ trải nghiệm, cảm xúc hay giác quan thực tế nào của con người. AI chính là cỗ máy tạo ra sự sa đọa không niềm vui – một dòng chảy nội dung liên tục nhằm thu hút sự chú ý nhưng hoàn toàn rỗng tuếch.
Khi ngôn ngữ và nội dung bị thuật toán phẳng hóa để trở nên dễ đoán, con người dần mất đi khả năng cảm nhận những nét tinh tế, độc đáo của ngôn từ và nghệ thuật. Như nhà triết học Carissa Véliz từng nhận định, AI không biết đến niềm đau hay sự vui sướng, nó không có gì để đánh đổi nên nó không thể thực sự quan tâm hay đánh giá giá trị của bất kỳ điều gì.
Đòi lại khả năng cảm nhận thực sự
Niềm vui không đơn thuần là sự hưởng thụ vô bổ. Với con người, trải nghiệm niềm vui và nỗi đau là cách quan trọng nhất để chúng ta nhận biết giá trị của cuộc sống, học hỏi và đưa ra các đánh giá về những gì tốt đẹp, đáng trân trọng. Đó là những quyết định không thể chuyển giao cho các cỗ máy vô cảm hay các thuật toán tối ưu hóa.Để chống lại sự can thiệp quá mức của công nghệ và tinh thần tối ưu hóa khô khốc, có lẽ điều chúng ta cần không phải là thêm các công cụ đo lường hay các nội dung giải trí nhanh. Điều cần thiết là học cách dừng lại, thực sự sống và cảm nhận thế giới xung quanh bằng chính các giác quan của mình – giống như lời nhắc nhở của Walter Pater: điều duy nhất chúng ta có là những nhịp đập con tim trong một khoảng thời gian hữu hạn, và giá trị nằm ở việc cảm nhận trọn vẹn từng khoảnh khắc đó chứ không phải chỉ tìm cách đếm hay kéo dài nó bằng mọi giá.
