thumbnail - Tại sao hình ảnh khuôn mặt người có thể xuất hiện trong mọi thứ chúng ta nhìn thấy?
Thu Hà
Hà Nội

Tại sao hình ảnh khuôn mặt người có thể xuất hiện trong mọi thứ chúng ta nhìn thấy?

Quá trình xử lý tự động hoặc từ dưới lên của các khuôn mặt được điều chỉnh bởi các vùng não 'chỉ huy' khiến hệ thống thị giác của chúng ta có thể nhìn thấy hình ảnh các khuôn mặt ngay cả khi không có khuôn mặt nào. Sự thiên vị này tồn tại để giúp chúng ta tồn tại trong xã hội loài người, nơi việc không nhận ra khuôn mặt có thể gây ra hậu quả nặng nề.

Chúng ta thường nghe nói về việc mọi người nhìn thấy khuôn mặt trong những vật thể bất thường nhất xung quanh chúng ta, và ngay cả bạn, đôi khi với trí tưởng tượng cũng có thể nhìn thấy khuôn mặt ở đâu đó. Chẳng hạn như một số người nhìn thấy 'Chúa Giêsu' trong bánh mì nướng hoặc 'Elvis' trên một miếng khoai tây chiên. Đã có hẳn một số tài khoản hoặc fanpage mạng xã hội dành riêng cho hiện tượng kỳ lạ này. nơi mọi người đăng 'khuôn mặt' mà họ nhìn thấy xung quanh họ trong các đồ vật.

Nghe có vẻ kỳ lạ nhưng hiện tượng này lại cực kỳ phổ biến và được gọi là 'Face pareidolia'. Những đứa trẻ thường nằm trên bãi cỏ và dành hàng giờ chỉ để ngắm nhìn những khuôn mặt trên những đám mây bay qua trên đầu chúng. Nhưng tại sao chúng ta nhìn thấy khuôn mặt ở khắp mọi nơi ngay cả khi không có khuôn mặt nào? Điều gì đặc biệt ở một 'khuôn mặt' mà bộ não của chúng ta lại tạo ra những ảo ảnh như vậy? Hay não chúng ta hoạt động ra sao khi điều này xảy ra? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết chi tiết sau đây.

Nhận dạng khuôn mặt có vai trò quan trọng với sự tồn tại của con người

Có thể thỉnh thoảng bạn sẽ đặt câu hỏi: Điều gì khiến khuôn mặt quan trọng đối với não bộ đến mức chúng ta nhìn thấy chúng ngay cả khi không có nó?


Tại sao hình ảnh khuôn mặt người có thể xuất hiện trong mọi thứ chúng ta nhìn thấy? 

Đôi khi chúng ta nhìn thấy khuôn mặt của những vật thể bất ngờ và bất thường xung quanh chúng ta 

Có một sự thật là sự tồn tại của con người phụ thuộc chủ yếu vào các tương tác và hợp tác xã hội kể từ khi chúng ta phát triển thành xã hội săn bắt hái lượm. Điều này cũng có nghĩa và việc duy trì các mối quan hệ xã hội và mạng lưới của chúng ta là rất quan trọng cho sự tồn tại của chúng ta. Đổi lại, điều này lại phụ thuộc vào khả năng nhận dạng, ghi nhớ và theo dõi của mỗi người đối với người khác. 

Nhận dạng khuôn mặt trở nên quan trọng đối với sự tồn tại của chúng ta đến mức khuôn mặt con người bắt đầu ngày càng trở nên đa dạng hơn về diện mạo trong quá trình tiến hóa. Sự quan trọng của nhận dạng khuôn mặt trong sự sống còn của chúng ta càng trở nên rõ ràng hơn khi chúng ta xem xét sự tiến hóa não bộ của mình. Trong đó, khuôn mặt con người là kích thích thị giác duy nhất mà bộ não của chúng ta tiến hóa để xác định cụ thể. Nói cách khác, não bộ của chúng ta bẩm sinh có một bộ phận riêng biệt trong não được thiết lập để nhận dạng khuôn mặt, được gọi là vùng khuôn mặt fusiform (FFA).

Tất cả những điều đó chỉ ra một thực tế rằng con người có thể sẽ phải trả một giá đắt cho chính sự sống còn của mình nếu mất khả năng nhận dạng được khuôn mặt.

Tại sao hiện tượng 'Face pareidolia' lại xảy ra?

Hiện tượng "Face pareidolia" không chỉ phổ biến mà nó còn mang tính tiến hóa nguyên thủy hơn những gì mà người ta đã biết đến trước đây. Các nhà khoa học đã xác định hiện tượng này xảy ra ngay cả ở loài khỉ Rhesus. Những bằng chứng khoa học rõ ràng này cũng đã dập tắt một lý thuyết rất kỳ quặc rằng "Face pareidolia"  là kết quả của việc con người xem 'phim hoạt hình' quá nhiều, dẫn đến việc chúng ta ngày càng nhân hóa các đối tượng.



Tại sao hình ảnh khuôn mặt người có thể xuất hiện trong mọi thứ chúng ta nhìn thấy? 

Hiện tượng "Face pareidolia" cực kỳ phổ biến

Hiện tượng này cũng được chia sẻ giữa các loài linh trưởng và liên quan nhiều đến bản chất bẩm sinh của bộ não hơn là do việc chúng ta xem phim hoạt hình trên TV hàng ngày. Bộ não sẽ có hai phương pháp xử lý đầu vào (bao gồm cả khuôn mặt), mỗi người có thể dành sự chú ý của mình vào một đối tượng một cách có ý thức và xử lý thông tin giác quan đến từ nó. Chẳng hạn, khi chúng ta gặp một người bạn cũ ở trường và cố gắng nhận ra người đó từ khuôn mặt của mình. Đây được gọi là xử lý từ trên xuống. Điều này được gọi là phương pháp xử lý từ trên xuống. Phương pháp thứ hai tự động hơn và không có sự kiểm soát có ý thức, ở đó, não bộ sẽ quét môi trường để tìm bất kỳ thông tin hoặc mẫu cảm giác quan trọng nào đến mà không dành sự chú ý vào nó. Việc chúng ta có thể nhìn thấy hình khuôn mặt trong một đám mây là một ví dụ điển hình về kết quả của loại xử lý này, được gọi là xử lý từ dưới lên. Bản chất của quá trình này là vô thức và tự động, ngay cả khi chúng ta có ý thức biết rằng không có khuôn mặt nào trong một đám mây, chúng ta vẫn cứ nhìn thấy nó.

Đối với trường hợp thứ hai, xử lý từ dưới lên, thông tin cảm quan phải đến và khớp với nhãn đã được định hình và danh mục chúng ta đã được học trước đó để nhận dạng. Nếu nhận được một mẫu hình trông giống như một 'khuôn mặt', thông tin phải được chuyển đến các vùng não xử lý khuôn mặt sẽ xác định nó.

"Face pareidolia" được cho là trường hợp trong đó các vật thể không khớp với bộ nhãn xảy ra trong quá trình xử lý từ dưới lên trong não. Bộ não nhìn thấy chiếc bánh mì nướng sẽ nhầm lẫn nó thành 'khuôn mặt' và chuyển tín hiệu đến các vùng não đang xử lý khuôn mặt, dẫn đến việc chúng ta phát hiện ra những khuôn mặt bí ẩn trên chiếc bánh mì.

Lý do khiến bộ não mắc nhiều sai lầm hơn khi gắn nhãn nhầm các đối tượng là do khuôn mặt là do chúng ta hầu như sẽ không mất gì và chẳng có vấn đề gì nếu chẳng may chúng ta không nhận ra một đối tượng bất kỳ đúng cách, trái ngược với khuôn mặt của bạn bè hoặc kẻ thù. Lỗi của bạn trong việc không nhận ra một miếng khoai tây chiên là không gây tử vong, nhưng không nhận ra kẻ thù của bạn có thể khiến bạn phải trả giá bằng mạng sống.

Não hoạt động như thế nào để xử lý cơ chế "Face pareidolia"?

Bây giờ, bạn đã biết rằng việc nhìn thấy khuôn mặt trong các vật thể rất quan trọng với sự tồn tại của chính mình. Chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu não đã làm những gì khi xảy ra hiện tượng "Face pareidolia".


Tại sao hình ảnh khuôn mặt người có thể xuất hiện trong mọi thứ chúng ta nhìn thấy? 

Một mạng lưới các vùng não có liên quan đến nhận dạng khuôn mặt, trong đó trung tâm nằm ở vùng khuôn mặt fusiform 

Quá trình xử lý và nhận dạng khuôn mặt được thực hiện không chỉ bởi một vùng mà là một mạng lưới các vùng não trước, thái dương và chẩm. Tất nhiên, 'trung tâm' dành riêng cho các khuôn mặt nằm ở FFA. Một nghiên cứu đã thực hiện xem xét các quá trình của não khi xử lý "Face pareidolia", các nhà khoa học đã cho một nhóm người chụp cắt lớp não trong khi họ xem những hình ảnh mà họ nhìn thấy khuôn mặt trong đó.

Kết quả cho thấy rằng các vùng trong mạng lưới xử lý khuôn mặt của não nằm ở một mức "cao hơn", chẳng hạn như vỏ não trước đã gửi tín hiệu và điều chỉnh hoạt động FFA chỉ khi ảo tưởng. Nói một cách chính xác và dễ hiểu hơn, thì trong trường hợp những người tham gia 'nhìn thấy khuôn mặt', vỏ não trước trán của họ được nhìn thấy bí mật ‘mách nước’ cho FFA của họ rằng thông tin cảm giác đến từ các vùng thị giác ‘thấp hơn’ là từ khuôn mặt.

Sự "mong muốn" nhìn thấy về một khuôn mặt này cũng dẫn đến tăng hoạt động FFA ở cả hai bên não trong những lần ảo tưởng như vậy. Do vậy, có thể nói rằng "Face pareidolia" là kết quả của việc sửa đổi quá trình xử lý thông tin thị giác tự động hoặc từ dưới lên của các vùng não cao hơn trong hệ thống phân cấp xử lý khuôn mặt. Điều này dẫn đến khu vực FFA hiểu sai thông tin đến là một khuôn mặt.

Kết luận

Bộ não của chúng ta có khả năng xử lý thông tin theo cách có ý thức và vô ý thức. Điều này cũng áp dụng đối với việc xử lý các khuôn mặt. Quá trình xử lý tự động hoặc vô thức của đầu vào cảm giác hoặc xử lý từ dưới lên trong trường hợp khuôn mặt được điều chỉnh bởi các vùng não 'chỉ huy' khác khiến hệ thống thị giác của chúng ta có thể nhìn thấy khuôn mặt ở bất kỳ một hình ảnh nào. Chính sự "thiên vị" này tồn tại để giúp chúng ta trở thành một cộng đồng xã hội mang tính tương tác cao, nơi mà việc không nhận ra khuôn mặt có thể kéo theo những hậu quả tồi tệ khác. Nói cách khác, việc chúng ta nhìn thấy khuôn mặt trên đám mây hay một miếng khoai tây chiên không có gì là bất thường cả, nó chỉ giống như một tác dụng phụ kỳ quặc của quá trình tiến hóa quyết định rằng con người không thể bỏ lỡ 'khuôn mặt' trong bất kỳ một tình huống nào.

Nguồn scienceabc

Chủ đề liên quan

Chủ đề khác