ThanhDat
Intern Writer
Căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang trong thời gian gần đây. Theo các báo cáo từ truyền thông nước ngoài, Iran đang phải đối mặt với áp lực quân sự nghiêm trọng chưa từng có, trong bối cảnh quân đội Mỹ gia tăng hiện diện trong khu vực và Israel cảnh báo về khả năng Mỹ tiến hành tấn công Iran trong tương lai gần.
Ý định nhắm vào Iran của Mỹ và châu Âu không phải là điều mới. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ con đường phát triển độc lập mà Iran theo đuổi sau cuộc cách mạng, cùng với vị trí địa chiến lược đặc biệt quan trọng của quốc gia này. Iran kiểm soát Vịnh Ba Tư, tuyến đường vận chuyển khoảng 30% lượng dầu mỏ toàn cầu. Việc kiểm soát Iran đồng nghĩa với khả năng kiểm soát dòng chảy dầu mỏ từ Vịnh Ba Tư, một lợi ích chiến lược lớn đối với các quốc gia phương Tây phụ thuộc mạnh vào năng lượng.
Không quân Mỹ hiện đang triển khai lực lượng từ châu Âu sang Jordan, với các máy bay chiến đấu hạng nặng F-15 và máy bay tiếp nhiên liệu KC-135 đã được bố trí sẵn sàng. Song song với đó là các biện pháp gây sức ép ngoại giao nhằm buộc Iran thay đổi ban lãnh đạo. Dù Iran sở hữu tên lửa siêu thanh, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình có khả năng đe dọa các căn cứ Mỹ tại Trung Đông, điểm yếu lớn nhất của nước này lại nằm ở năng lực phòng không.
Tỷ lệ đánh chặn máy bay Israel của Iran gần như bằng không, trong khi tỷ lệ đánh chặn tên lửa hành trình và bom dẫn đường chính xác chỉ đạt tối đa khoảng 30%. Suốt hơn hai năm xung đột tại Trung Đông, từ Gaza, Syria cho tới lãnh thổ Iran, hệ thống phòng không Iran chưa từng bắn hạ được bất kỳ máy bay Israel nào. Giai đoạn 2024–2025, Israel tập trung tấn công trực diện vào mạng lưới phòng không của Iran, khiến năng lực đánh chặn tiếp tục suy giảm. Hiện nay, ngay cả các máy bay không người lái trinh sát cỡ lớn, không tàng hình và bay ở tốc độ cận âm của Israel cũng có thể hoạt động tương đối tự do trên bầu trời các thành phố Iran.
Hiệu quả kém của hệ thống S-300 tại Iran cho thấy nước này đang rất cần các hệ thống phòng không tiên tiến hơn để bảo vệ lãnh thổ và hỗ trợ lực lượng tên lửa đạn đạo trong nhiệm vụ tấn công các căn cứ Mỹ. Iran được cho là cần xây dựng gấp một vành đai phòng không tên lửa tầm xa, tạo ra vùng phòng không có bán kính khoảng 200 km nhằm đánh chặn các máy bay ném bom chiến lược B-52, B-1B, cùng các máy bay tiếp nhiên liệu, cảnh báo sớm và máy bay hỗ trợ của Mỹ. Điều này sẽ làm suy yếu đáng kể khả năng tấn công tầm xa của đối phương.
Điểm mấu chốt khiến phòng không Iran thất bại trong cuộc xung đột 12 ngày là hệ thống tên lửa đất đối không lạc hậu và việc không quân không thể hỗ trợ hiệu quả cho các hoạt động phòng không. Trong bối cảnh đó, hệ thống tên lửa phòng không HQ-9B được xem là yếu tố then chốt để cải thiện năng lực phòng thủ. Nhiều phân tích cho rằng HQ-9B được vận chuyển tới Iran bằng Y-20 có thể là một phần trong gói trang bị này. Mỗi hệ thống HQ-9B được ước tính trị giá từ 300 đến 500 triệu USD (khoảng 7.500–12.500 tỷ VNĐ), đi kèm các hệ thống tác chiến điện tử và chỉ huy phòng không nhằm làm suy giảm độ chính xác trong các đòn không kích của Không quân Mỹ.
Khi kết hợp với radar chống tàng hình JY-27, hệ thống chỉ huy phòng không tự động và mạng liên kết dữ liệu, HQ-9B có thể tạo ra một mạng phòng không 360 độ bao phủ các khu vực trọng yếu của Iran, bao gồm bờ biển Vịnh Ba Tư, các cơ sở hạt nhân, mỏ dầu và địa điểm phóng tên lửa tầm trung. Trong kịch bản bị Mỹ tấn công từ trên không, hệ thống này có thể đảm nhiệm vai trò cảnh báo sớm, đánh chặn, chống gây nhiễu và điều phối tác chiến, qua đó nâng cao đáng kể năng lực phòng không và khả năng răn đe chiến lược của Iran.
Kinh nghiệm từ các chiến dịch không kích của Mỹ tại Venezuela cho thấy phòng không đóng vai trò then chốt trong việc đối phó với sức mạnh không quân Mỹ. Việc Iran tăng cường mua sắm các hệ thống phòng không, điện tử và radar tiên tiến vào thời điểm nhạy cảm này được đánh giá sẽ mang lại lợi thế chiến lược đáng kể, góp phần làm thay đổi cục diện phòng không của Iran và tác động sâu rộng tới cán cân quân sự tại Trung Đông. (Sohu
Ý định nhắm vào Iran của Mỹ và châu Âu không phải là điều mới. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ con đường phát triển độc lập mà Iran theo đuổi sau cuộc cách mạng, cùng với vị trí địa chiến lược đặc biệt quan trọng của quốc gia này. Iran kiểm soát Vịnh Ba Tư, tuyến đường vận chuyển khoảng 30% lượng dầu mỏ toàn cầu. Việc kiểm soát Iran đồng nghĩa với khả năng kiểm soát dòng chảy dầu mỏ từ Vịnh Ba Tư, một lợi ích chiến lược lớn đối với các quốc gia phương Tây phụ thuộc mạnh vào năng lượng.
Không quân Mỹ hiện đang triển khai lực lượng từ châu Âu sang Jordan, với các máy bay chiến đấu hạng nặng F-15 và máy bay tiếp nhiên liệu KC-135 đã được bố trí sẵn sàng. Song song với đó là các biện pháp gây sức ép ngoại giao nhằm buộc Iran thay đổi ban lãnh đạo. Dù Iran sở hữu tên lửa siêu thanh, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình có khả năng đe dọa các căn cứ Mỹ tại Trung Đông, điểm yếu lớn nhất của nước này lại nằm ở năng lực phòng không.
Thực trạng hệ thống phòng không Iran trước các đòn tấn công của Israel
Phần lớn các bệ phóng thuộc bốn hệ thống tên lửa phòng không S-300 hiện có của Iran đã bị Không quân Israel phá hủy. Các hệ thống phòng không do Iran tự phát triển, dù được đầu tư lớn, lại cho thấy hiệu quả hạn chế và thậm chí bị đánh giá là mang tính hình thức. Trong cuộc xung đột Israel–Iran kéo dài 12 ngày, Không quân Israel đã thực hiện khoảng 1.000 phi vụ, bao gồm máy bay chiến đấu, máy bay tiếp nhiên liệu và máy bay tác chiến điện tử, tấn công hàng trăm mục tiêu.
Tỷ lệ đánh chặn máy bay Israel của Iran gần như bằng không, trong khi tỷ lệ đánh chặn tên lửa hành trình và bom dẫn đường chính xác chỉ đạt tối đa khoảng 30%. Suốt hơn hai năm xung đột tại Trung Đông, từ Gaza, Syria cho tới lãnh thổ Iran, hệ thống phòng không Iran chưa từng bắn hạ được bất kỳ máy bay Israel nào. Giai đoạn 2024–2025, Israel tập trung tấn công trực diện vào mạng lưới phòng không của Iran, khiến năng lực đánh chặn tiếp tục suy giảm. Hiện nay, ngay cả các máy bay không người lái trinh sát cỡ lớn, không tàng hình và bay ở tốc độ cận âm của Israel cũng có thể hoạt động tương đối tự do trên bầu trời các thành phố Iran.
Hiệu quả kém của hệ thống S-300 tại Iran cho thấy nước này đang rất cần các hệ thống phòng không tiên tiến hơn để bảo vệ lãnh thổ và hỗ trợ lực lượng tên lửa đạn đạo trong nhiệm vụ tấn công các căn cứ Mỹ. Iran được cho là cần xây dựng gấp một vành đai phòng không tên lửa tầm xa, tạo ra vùng phòng không có bán kính khoảng 200 km nhằm đánh chặn các máy bay ném bom chiến lược B-52, B-1B, cùng các máy bay tiếp nhiên liệu, cảnh báo sớm và máy bay hỗ trợ của Mỹ. Điều này sẽ làm suy yếu đáng kể khả năng tấn công tầm xa của đối phương.
Máy bay Y-20 và khả năng thay đổi cục diện phòng không Iran
Trong bối cảnh phòng không Iran ngày càng gặp khó khăn, truyền thông nước ngoài đưa tin 16 máy bay vận tải cỡ lớn Y-20 chở đầy trang thiết bị quân sự đã tới Iran trong vòng 56 giờ. Máy bay Y-20 có khả năng mang khoảng 66 tấn hàng hóa, với tầm bay hơn 7.800 km khi chở đầy tải, cho phép bay thẳng từ phía đông Trung Quốc tới Iran mà không cần tiếp nhiên liệu. Với 16 chiếc, tổng khối lượng vận chuyển có thể vượt 1.000 tấn, mang lại hy vọng mới cho Tehran.
Điểm mấu chốt khiến phòng không Iran thất bại trong cuộc xung đột 12 ngày là hệ thống tên lửa đất đối không lạc hậu và việc không quân không thể hỗ trợ hiệu quả cho các hoạt động phòng không. Trong bối cảnh đó, hệ thống tên lửa phòng không HQ-9B được xem là yếu tố then chốt để cải thiện năng lực phòng thủ. Nhiều phân tích cho rằng HQ-9B được vận chuyển tới Iran bằng Y-20 có thể là một phần trong gói trang bị này. Mỗi hệ thống HQ-9B được ước tính trị giá từ 300 đến 500 triệu USD (khoảng 7.500–12.500 tỷ VNĐ), đi kèm các hệ thống tác chiến điện tử và chỉ huy phòng không nhằm làm suy giảm độ chính xác trong các đòn không kích của Không quân Mỹ.
Khi kết hợp với radar chống tàng hình JY-27, hệ thống chỉ huy phòng không tự động và mạng liên kết dữ liệu, HQ-9B có thể tạo ra một mạng phòng không 360 độ bao phủ các khu vực trọng yếu của Iran, bao gồm bờ biển Vịnh Ba Tư, các cơ sở hạt nhân, mỏ dầu và địa điểm phóng tên lửa tầm trung. Trong kịch bản bị Mỹ tấn công từ trên không, hệ thống này có thể đảm nhiệm vai trò cảnh báo sớm, đánh chặn, chống gây nhiễu và điều phối tác chiến, qua đó nâng cao đáng kể năng lực phòng không và khả năng răn đe chiến lược của Iran.
Kinh nghiệm từ các chiến dịch không kích của Mỹ tại Venezuela cho thấy phòng không đóng vai trò then chốt trong việc đối phó với sức mạnh không quân Mỹ. Việc Iran tăng cường mua sắm các hệ thống phòng không, điện tử và radar tiên tiến vào thời điểm nhạy cảm này được đánh giá sẽ mang lại lợi thế chiến lược đáng kể, góp phần làm thay đổi cục diện phòng không của Iran và tác động sâu rộng tới cán cân quân sự tại Trung Đông. (Sohu
