Phạm Thanh Bình
Writer
Không còn nhiều nghi ngờ: chương trình Artemis program từng được kỳ vọng đưa Mỹ trở lại Mặt Trăng đang bước vào giai đoạn đầy sóng gió. Tham vọng rất lớn, chi phí khổng lồ, rủi ro kỹ thuật chồng chất. Nếu mọi thứ tiếp tục trục trặc, đây có thể trở thành một trong những dự án tốn kém và gây tranh cãi nhất lịch sử hàng không vũ trụ Mỹ.
Hãy nhìn vào cấu hình của nhiệm vụ. Tên lửa Space Launch System cao khoảng 98 mét, mỗi lần phóng tiêu tốn hơn 4 tỷ USD, tương đương khoảng 104.000 tỷ đồng theo tỷ giá hiện tại. Nó được thiết kế để đưa bốn phi hành gia lên quỹ đạo Mặt Trăng.
Thế nhưng ngay trước giai đoạn chuẩn bị phóng quan trọng, sau khi hoàn tất các bài kiểm tra và tiếp nhiên liệu, tên lửa lại phải quay về tòa nhà lắp ráp VAB vì những vấn đề kỹ thuật quen thuộc.
Đây không phải giả thuyết. Đó là tình cảnh mà Artemis II đang đối mặt. Kế hoạch phóng dự kiến ngày 6/3/2026 đã bị rút lại, quy trình phải xem xét lại từ đầu.
Các lỗi nghe rất quen tai. Hệ thống hydro lỏng trục trặc. Áp suất heli dao động. Van đóng mở không ổn định. Cảm biến hiển thị thiếu chính xác. Những vấn đề tương tự từng xuất hiện khi Artemis I bay thử năm 2022.
Khác biệt then chốt nằm ở chỗ: Artemis I là chuyến bay không người lái. Còn Artemis II sẽ chở bốn phi hành gia. Khi con người có mặt trên khoang, mọi sai sót đều không được phép xảy ra.
Trong giai đoạn thử nghiệm, kỹ sư có thể chấp nhận lỗi để tìm nguyên nhân và cải tiến dần. Nhưng khi chuyển sang nhiệm vụ có người lái, tiêu chuẩn không còn là thử nghiệm, mà là độ tin cậy tuyệt đối. Những vấn đề chưa được xử lý triệt để sẽ không tự biến mất. Ngược lại, trong môi trường rủi ro cao, chúng có thể trở nên nguy hiểm hơn.
Artemis I có thể được xem như một bài kiểm tra. Artemis II lại là bài sát hạch về độ tin cậy. Nếu không vượt qua được ngưỡng này, mọi kế hoạch đưa người quay lại Mặt Trăng chỉ là khẩu hiệu.
Giữa lúc đó, nhiều người đặt kỳ vọng vào ban lãnh đạo mới của NASA. Doanh nhân không gian Jared Isaacman, người từng tham gia các sứ mệnh thương mại như Inspiration4 và Polaris Dawn, được biết đến với tư duy đề cao tốc độ và hiệu quả. Ông gắn liền với mô hình phóng thường xuyên, cải tiến nhanh.
Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi của Artemis không nằm ở cá nhân. Toàn bộ kiến trúc hiện tại phụ thuộc vào SLS, một tên lửa dùng một lần. Mỗi lần phóng tiêu tốn hàng tỷ USD và không thể tái sử dụng. Khi tần suất phóng thấp, quá trình hoàn thiện công nghệ cũng chậm theo. Độ trưởng thành của hệ thống vì thế kéo dài.
Các nhiệm vụ tương lai như Artemis III, Artemis IV và Artemis V đều dựa trên nền tảng đó. Nếu những điểm yếu chưa được xử lý tận gốc, chúng sẽ tiếp tục đi cùng toàn bộ chương trình.
Dĩ nhiên, khu vực tư nhân cũng góp mặt. SpaceX và Blue Origin mang đến mô hình tái sử dụng, chi phí thấp hơn và nhịp độ thử nghiệm dày đặc hơn. Nhưng nếu mắt xích phóng lõi vẫn chậm, toàn bộ tiến độ Artemis vẫn bị kìm lại.
Nhiều người so sánh Artemis với Apollo program. Thập niên 1960 là thời kỳ tập trung nguồn lực tối đa, mục tiêu duy nhất và tốc độ phát triển rất cao. Bối cảnh hiện nay phức tạp hơn nhiều, yêu cầu an toàn khắt khe hơn, hệ sinh thái tham gia rộng hơn.
Tân giám đốc NASA Jared Issacman
Dù thời thế thay đổi, nguyên tắc kỹ thuật không thay đổi. Công nghệ chỉ trưởng thành thông qua kiểm chứng lặp lại. Độ tin cậy chỉ được xây dựng bằng những chuyến bay thực tế, nhiều lần và ổn định.
Vì vậy, câu hỏi lớn không phải Artemis II có bay được hay không. Câu hỏi là trước khi đưa con người vào không gian sâu, hệ thống đã đủ ổn định để bảo đảm an toàn tuyệt đối hay chưa.
Đặt chân lên Mặt Trăng chưa bao giờ chỉ là một khẩu hiệu. Đó là hành trình dài, đòi hỏi sự kiên nhẫn và nền tảng kỹ thuật vững chắc. Nếu những vấn đề cũ liên tục quay lại, điều đó cho thấy các nút thắt cốt lõi vẫn chưa được tháo gỡ hoàn toàn.
Khi bước vào giai đoạn có người lái, nước Mỹ có sẵn sàng chấp nhận thêm một lần mạo hiểm hay không. Đây mới là phép thử thực sự của kỷ nguyên Artemis.
Hãy nhìn vào cấu hình của nhiệm vụ. Tên lửa Space Launch System cao khoảng 98 mét, mỗi lần phóng tiêu tốn hơn 4 tỷ USD, tương đương khoảng 104.000 tỷ đồng theo tỷ giá hiện tại. Nó được thiết kế để đưa bốn phi hành gia lên quỹ đạo Mặt Trăng.
Thế nhưng ngay trước giai đoạn chuẩn bị phóng quan trọng, sau khi hoàn tất các bài kiểm tra và tiếp nhiên liệu, tên lửa lại phải quay về tòa nhà lắp ráp VAB vì những vấn đề kỹ thuật quen thuộc.
Đây không phải giả thuyết. Đó là tình cảnh mà Artemis II đang đối mặt. Kế hoạch phóng dự kiến ngày 6/3/2026 đã bị rút lại, quy trình phải xem xét lại từ đầu.
Các lỗi nghe rất quen tai. Hệ thống hydro lỏng trục trặc. Áp suất heli dao động. Van đóng mở không ổn định. Cảm biến hiển thị thiếu chính xác. Những vấn đề tương tự từng xuất hiện khi Artemis I bay thử năm 2022.
Khác biệt then chốt nằm ở chỗ: Artemis I là chuyến bay không người lái. Còn Artemis II sẽ chở bốn phi hành gia. Khi con người có mặt trên khoang, mọi sai sót đều không được phép xảy ra.
Trong giai đoạn thử nghiệm, kỹ sư có thể chấp nhận lỗi để tìm nguyên nhân và cải tiến dần. Nhưng khi chuyển sang nhiệm vụ có người lái, tiêu chuẩn không còn là thử nghiệm, mà là độ tin cậy tuyệt đối. Những vấn đề chưa được xử lý triệt để sẽ không tự biến mất. Ngược lại, trong môi trường rủi ro cao, chúng có thể trở nên nguy hiểm hơn.
Artemis I có thể được xem như một bài kiểm tra. Artemis II lại là bài sát hạch về độ tin cậy. Nếu không vượt qua được ngưỡng này, mọi kế hoạch đưa người quay lại Mặt Trăng chỉ là khẩu hiệu.
Giữa lúc đó, nhiều người đặt kỳ vọng vào ban lãnh đạo mới của NASA. Doanh nhân không gian Jared Isaacman, người từng tham gia các sứ mệnh thương mại như Inspiration4 và Polaris Dawn, được biết đến với tư duy đề cao tốc độ và hiệu quả. Ông gắn liền với mô hình phóng thường xuyên, cải tiến nhanh.
Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi của Artemis không nằm ở cá nhân. Toàn bộ kiến trúc hiện tại phụ thuộc vào SLS, một tên lửa dùng một lần. Mỗi lần phóng tiêu tốn hàng tỷ USD và không thể tái sử dụng. Khi tần suất phóng thấp, quá trình hoàn thiện công nghệ cũng chậm theo. Độ trưởng thành của hệ thống vì thế kéo dài.
Các nhiệm vụ tương lai như Artemis III, Artemis IV và Artemis V đều dựa trên nền tảng đó. Nếu những điểm yếu chưa được xử lý tận gốc, chúng sẽ tiếp tục đi cùng toàn bộ chương trình.
Dĩ nhiên, khu vực tư nhân cũng góp mặt. SpaceX và Blue Origin mang đến mô hình tái sử dụng, chi phí thấp hơn và nhịp độ thử nghiệm dày đặc hơn. Nhưng nếu mắt xích phóng lõi vẫn chậm, toàn bộ tiến độ Artemis vẫn bị kìm lại.
Nhiều người so sánh Artemis với Apollo program. Thập niên 1960 là thời kỳ tập trung nguồn lực tối đa, mục tiêu duy nhất và tốc độ phát triển rất cao. Bối cảnh hiện nay phức tạp hơn nhiều, yêu cầu an toàn khắt khe hơn, hệ sinh thái tham gia rộng hơn.
Tân giám đốc NASA Jared Issacman
Dù thời thế thay đổi, nguyên tắc kỹ thuật không thay đổi. Công nghệ chỉ trưởng thành thông qua kiểm chứng lặp lại. Độ tin cậy chỉ được xây dựng bằng những chuyến bay thực tế, nhiều lần và ổn định.
Vì vậy, câu hỏi lớn không phải Artemis II có bay được hay không. Câu hỏi là trước khi đưa con người vào không gian sâu, hệ thống đã đủ ổn định để bảo đảm an toàn tuyệt đối hay chưa.
Đặt chân lên Mặt Trăng chưa bao giờ chỉ là một khẩu hiệu. Đó là hành trình dài, đòi hỏi sự kiên nhẫn và nền tảng kỹ thuật vững chắc. Nếu những vấn đề cũ liên tục quay lại, điều đó cho thấy các nút thắt cốt lõi vẫn chưa được tháo gỡ hoàn toàn.
Khi bước vào giai đoạn có người lái, nước Mỹ có sẵn sàng chấp nhận thêm một lần mạo hiểm hay không. Đây mới là phép thử thực sự của kỷ nguyên Artemis.
