Trong khi các thiết bị phần cứng thông thường có xu hướng ngày càng rẻ và mạnh hơn theo thời gian, cơn sốt AI lại đang tạo ra một kịch bản ngược đời chưa từng thấy. Chỉ trong vài tháng, nhu cầu khổng lồ về bộ nhớ băng thông cao (HBM) phục vụ các hệ thống AI đã thổi bay thành quả giảm giá RAM của hai thập kỷ, đẩy chi phí bộ nhớ quay về thời điểm của năm 2007.
Theo đánh giá của chuyên gia hiệu năng phần mềm và nhà phát triển Daniel Lemire, việc giá phần cứng quay lại mốc của hàng thập kỷ trước là một hiện tượng dị biệt chưa từng có trong lịch sử công nghệ. Tính trên mỗi đơn vị dung lượng, giá RAM ở thời điểm hiện tại đã đắt đỏ tương đương với mức của năm 2007.
Ngay cả khi đã tính đến yếu tố lạm phát năm 2024, mức giá quy đổi của DDR5 hiện tại (khoảng 10,94 USD đến 12,74 USD/GB) vẫn tương đương với giai đoạn năm 2011, thời điểm bộ nhớ DDR3 có giá 11,85 USD/GB.
Sự đảo chiều này đi ngược lại hoàn toàn quy luật phát triển phần cứng trong 80 năm qua. Nhờ những tiến bộ về sản xuất và thu nhỏ linh kiện, đồ công nghệ luôn rẻ đi và mạnh lên theo thời gian. Mẫu máy tính kỹ thuật số đầu tiên ENIAC tiêu tốn 400.000 USD vào năm 1946 (khoảng 6,85 triệu USD theo tỷ giá hiện nay) nhưng chỉ xử lý được khoảng 5.000 phép tính mỗi giây. Trong khi đó, một chiếc smartphone phổ thông giá rẻ như Moto G Play hiện có giá khoảng 99,99 USD, trang bị con chip Snapdragon 680 với khả năng xử lý AI đạt 3,3 nghìn tỷ phép tính mỗi giây (3,3 TOPS).
Thế nhưng, quy luật "ngày càng rẻ" đó lại vừa bị bẻ gãy bởi cuộc đua AI.
Mức tăng giá phi mã của RAM trong thời gian qua không xuất phát từ sự thoái lùi về công nghệ hay thắt chặt sản xuất thông thường. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở nhu cầu bùng nổ đối với bộ nhớ băng thông cao (HBM) dành cho các máy chủ AI.
Trong cuộc họp báo cáo kết quả kinh doanh của SpaceX, Elon Musk từng chia sẻ rằng sản lượng bộ nhớ toàn cầu tăng khoảng 20% mỗi năm. Đây là con số tăng trưởng rất tốt đối với một ngành công nghiệp đã trưởng thành. Tuy nhiên, nhu cầu thực tế lại đang tăng tới 200% mỗi năm, thậm chí cao hơn. Sự chênh lệch quá lớn này khiến thị trường rơi vào tình trạng vỡ trận.
Ngay cả Chủ tịch tập đoàn SK Group (đơn vị sở hữu nhà sản xuất chip nhớ SK hynix) cũng phải thừa nhận giá RAM đang ở mức "cao bất thường" và ngành công nghiệp này bắt buộc phải tìm giải pháp tăng nguồn cung để hạ nhiệt giá thành. Ngay cả các dòng RAM sử dụng chip từ nhà sản xuất Trung Quốc là CXMT — vốn được coi là giải pháp thay thế giá rẻ — cũng biến động giá ăn theo các ông lớn như Samsung, SK hynix và Micron.
Theo Daniel Lemire, rất khó để dự đoán điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Thị trường chỉ có thể hạ nhiệt nếu ngành công nghệ tìm ra cách xây dựng các hệ thống AI không tiêu tốn quá nhiều bộ nhớ, hoặc tìm ra phương pháp đột phá để sản xuất nhiều bộ nhớ hơn với tốc độ nhanh hơn. Tình trạng giá RAM đắt đỏ hiện tại là không thể kéo dài mãi và "sẽ đến lúc có thay đổi lớn", dù chưa ai rõ kịch bản tiếp theo sẽ diễn ra như thế nào.
Theo đánh giá của chuyên gia hiệu năng phần mềm và nhà phát triển Daniel Lemire, việc giá phần cứng quay lại mốc của hàng thập kỷ trước là một hiện tượng dị biệt chưa từng có trong lịch sử công nghệ. Tính trên mỗi đơn vị dung lượng, giá RAM ở thời điểm hiện tại đã đắt đỏ tương đương với mức của năm 2007.
Giá RAM hiện tại đắt đỏ đến mức nào?
Dữ liệu thống kê từ Dự án Stanford DAM do David Shim thực hiện cho thấy, mức giá của bộ nhớ DDR5 hiện nằm trong khoảng từ 11,41 USD đến 13,28 USD cho mỗi GB. Nếu so sánh theo giá trị USD danh nghĩa, lần cuối cùng RAM đạt ngưỡng giá này là vào năm 2008, khi bộ nhớ DDR2 dao động từ 11,00 USD đến 15,00 USD/GB.Ngay cả khi đã tính đến yếu tố lạm phát năm 2024, mức giá quy đổi của DDR5 hiện tại (khoảng 10,94 USD đến 12,74 USD/GB) vẫn tương đương với giai đoạn năm 2011, thời điểm bộ nhớ DDR3 có giá 11,85 USD/GB.
Sự đảo chiều này đi ngược lại hoàn toàn quy luật phát triển phần cứng trong 80 năm qua. Nhờ những tiến bộ về sản xuất và thu nhỏ linh kiện, đồ công nghệ luôn rẻ đi và mạnh lên theo thời gian. Mẫu máy tính kỹ thuật số đầu tiên ENIAC tiêu tốn 400.000 USD vào năm 1946 (khoảng 6,85 triệu USD theo tỷ giá hiện nay) nhưng chỉ xử lý được khoảng 5.000 phép tính mỗi giây. Trong khi đó, một chiếc smartphone phổ thông giá rẻ như Moto G Play hiện có giá khoảng 99,99 USD, trang bị con chip Snapdragon 680 với khả năng xử lý AI đạt 3,3 nghìn tỷ phép tính mỗi giây (3,3 TOPS).
Thế nhưng, quy luật "ngày càng rẻ" đó lại vừa bị bẻ gãy bởi cuộc đua AI.
"Thủ phạm" HBM và sự lệch pha cung cầu
Mức tăng giá phi mã của RAM trong thời gian qua không xuất phát từ sự thoái lùi về công nghệ hay thắt chặt sản xuất thông thường. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở nhu cầu bùng nổ đối với bộ nhớ băng thông cao (HBM) dành cho các máy chủ AI.
Trong cuộc họp báo cáo kết quả kinh doanh của SpaceX, Elon Musk từng chia sẻ rằng sản lượng bộ nhớ toàn cầu tăng khoảng 20% mỗi năm. Đây là con số tăng trưởng rất tốt đối với một ngành công nghiệp đã trưởng thành. Tuy nhiên, nhu cầu thực tế lại đang tăng tới 200% mỗi năm, thậm chí cao hơn. Sự chênh lệch quá lớn này khiến thị trường rơi vào tình trạng vỡ trận.
Ngay cả Chủ tịch tập đoàn SK Group (đơn vị sở hữu nhà sản xuất chip nhớ SK hynix) cũng phải thừa nhận giá RAM đang ở mức "cao bất thường" và ngành công nghiệp này bắt buộc phải tìm giải pháp tăng nguồn cung để hạ nhiệt giá thành. Ngay cả các dòng RAM sử dụng chip từ nhà sản xuất Trung Quốc là CXMT — vốn được coi là giải pháp thay thế giá rẻ — cũng biến động giá ăn theo các ông lớn như Samsung, SK hynix và Micron.
Hệ lụy dây chuyền lên toàn bộ thị trường
Cơn sốt bộ nhớ không dừng lại ở các trung tâm dữ liệu AI. Việc thiếu hụt nguồn cung và giá tăng cao đã bắt đầu ảnh hưởng dây chuyền đến hàng loạt ngành công nghiệp khác, từ card đồ họa, điện thoại thông minh, máy chơi game console cho đến cả công nghiệp sản xuất ô tô.Theo Daniel Lemire, rất khó để dự đoán điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Thị trường chỉ có thể hạ nhiệt nếu ngành công nghệ tìm ra cách xây dựng các hệ thống AI không tiêu tốn quá nhiều bộ nhớ, hoặc tìm ra phương pháp đột phá để sản xuất nhiều bộ nhớ hơn với tốc độ nhanh hơn. Tình trạng giá RAM đắt đỏ hiện tại là không thể kéo dài mãi và "sẽ đến lúc có thay đổi lớn", dù chưa ai rõ kịch bản tiếp theo sẽ diễn ra như thế nào.
